Решение #2848172 Экономические

****-сонли иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ **** тумани **** йил ** ноябрь **** туманлараро иқтисодий судининг судьяси **** раислигида, судья ёрдамчиси **** суд **** котиблигида, даъвогар раҳбари ****, адвокати **** (**** йил 15 июлдаги 2-сонли ишончнома, **** йил 22 июлдаги ****-сонли ордер) иштирокида, **** туман прокурори ёрдамчиси **** қатнашувида,Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси **** вилоят ҳудудий бошқармасининг даъвогар****масъулияти чекланган жамиятининг манфаатида жавобгар – **** туман Мактабгача ва мактаб таълим бўлими ҳисобидан **** **** сўм **** ишлар қийматини ваолдиндан тўланган **** сўм почта ****ундириш **** даъвоаризасибўйича қўзғатилган иқтисодий ишни **** туманлараро иқтисодий судининг биносида,видеоконференцалоқа режимидагиочиқ суд **** кўриб чиқиб,қуйидагилар а н и қ л а д и: Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси **** вилояти ҳудудий бошқармаси даъвогар****масъулияти чекланган жамиятининг(кейинги ўринларда даъвогар) манфаатидажавобгар **** туман Мактабгача ва мактаб таълим бўлимига (кейинги ўринларда - жавобгар) нисбатан **** туманлараро иқтисодий судига даъво ариза билан мурожаат қилиб, жавобгардан даъвогарга**** **** сўм **** ишлар қийматиниундириб беришни сўраган. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилинган Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси **** вилоят ҳудудий бошқармаси,жавобгар, ишга низонинг предметига нисбатан **** талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахс сифатида жалб қилинган **** вилоят Ғазначилик бошқармаси, **** вилоят Иқтисодиёт ва молия бошқармаси суд **** вакили иштирокини таъминламади. Иш ҳужжатларида уларнинг суд ******** ва жойи **** **** олганлиги тўғрисида гибрид почта маълумотномаларива тилхат мавжуд. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг (кейинги ўринларда - ИПК) ****-моддаси биринчи қисмига кўра агар суд иқтисодий суд ишларини юритиш иштирокчиси ўзига юборилган **** кўчирма нусхасини олганлиги ёки ушбу Кодексда назарда тутилган бошқа усулда хабардор қилинганлиги тўғрисида суд **** бошлангунига қадар маълумотларга эга бўлса, ушбу иштирокчи тегишли тарзда хабардор қилинган деб ҳисобланади. ИПКнинг ****-моддаси учинчи қисмига кўра эса “иш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар ва ишда иштирок этувчи бошқа шахслар суд **** келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкин”. Шу сабабли, суд ишниЎзбекистон Савдо-саноат палатаси **** вилоят ҳудудий бошқармаси,жавобгар, ишга низонинг предметига нисбатан **** талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахс сифатида жалб қилинган **** вилоят Ғазначилик бошқармаси, **** вилоят Иқтисодиёт ва молия бошқармаси вакиллари иштирокисиз кўришни лозим топади. Суд **** қатнашган даъвогар даъво талабини қўллаб-қувватлаб, даъвони тўлиқ қаноатлантиришни сўради. Суд **** иштирок этган **** тумани прокурори ёрдамчиси даъво талаби асосланмаганлигини, тарафлар ўртасидаги шартнома ғазначиликда рўйхатдан ўтказилмаганлигини, шартнома тузиш ва унинг қонунчиликда белгиланган ижроси билан боғлиқ талабларнинг ****, тарафлар ўртасидаги шартномалар давлат харидлари тўғрисидаги қонун талабларига зид эканлигини инобатга олиб, даъво талабини рад этишни сўради. Суд тараф вакилларининг, прокурор ёрдамчисининг фикрларини тинглаб, ишдаги ҳужжатларни ўрганиб, қуйидагиларга кўра даъво талабини рад этишни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 15-моддаси биринчи қисмида Ўзбекистон Республикасида Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунларининг устунлиги сўзсиз тан олинади деб кўрсатилган. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 55-моддаси биринчи қисмига кўра ҳар ким ўз ҳуқуқ ва эркинликларини қонунда **** барча усуллар билан ҳимоя қилишга ****. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 55-моддаси иккинчи қисмига кўра ҳар кимга ўз ҳуқуқ ва эркинликларини суд орқали ҳимоя қилиш, давлат органларининг ҳамда бошқа ташкилотларнинг, улар мансабдор шахсларининг қонунга хилоф қарорлари, ҳаракатлари ва ҳаракатсизлиги устидан судга шикоят қилиш ҳуқуқи кафолатланади. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 55-моддаси учинчи қисмига кўра ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланади. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг “Одил судловни амалга оширишда Ўзбекистон Республикаси Конституцияси нормаларини тўғридан-тўғри қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида”ги **** йил 23 июндаги 16-сонли қарорининг 1-бандига кўра, Ўзбекистон Республикаси Конституцияси (бундан буён матнда Конституция деб юритилади) 15-моддасининг иккинчи қисмига кўра, Конституция мамлакатнинг бутун ҳудудида олий юридик кучга эга, тўғридан-тўғри амал қилади ва ягонаҳуқуқий маконнинг асосини ташкил этади.Шунга кўра, судлар кўриб чиқилаётган ҳуқуқий муносабатларни тартибга солувчи қонун ва бошқа норматив-ҳуқуқий ҳужжатнинг мазмунини баҳолаши ва Конституция нормаларини тўғридантўғри амал қилувчи олий юридик кучга эга норматив-ҳуқуқий асос сифатида қўллаши лозим деб кўрсатилган. 2 Ишдаги ҳужжатлардан ва суд жараёнида аниқланган ҳолатлардан маълум бўлишича,даъвогар ****масъулияти чекланган жамияти– “иш ****” ва**** туман Мактабгача ва мактаб таълим бўлими– “Буюртмачи” ўртасида **** йил 28 сентябрь куни 6 ва 7-сонли қурилиш-пудрат шартномаси тузилган. Шартномага кўра,даъвогар жавобгарга тумандаги мактаблар ва давлат мактабгача таълим муассасаларининг иситиш тизимларини мукаммал таъмирлаш ишларини ****, “Буюртмачи” эса унинг **** тўлаш **** олган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг (кейинги ўринларда - ФК) ****-моддасига кўра пудрат шартномаси бўйича бир тараф (пудратчи) иккинчи тараф (буюртмачи)нинг топшириғига биноан маълум бир ишни **** ва унинг натижасини буюртмачига белгиланган муддатда топшириш **** олади, буюртмачи эса иш натижасини қабул қилиб олиш ва бунинг учун **** тўлаш **** олади.Агар қонунчиликда ёхуд тарафлар келишувида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, ишни **** учун пудратчи таваккал қилади. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ эса **** эвазига хизмат кўрсатиш шартномаси бўйича ижрочи буюртмачининг топшириғи билан ашёвий шаклда бўлмаган хизматни **** (муайян ҳаракатларни қилиш ёки муайян фаолиятни амалга ошириш), буюртмачи эса бу хизмат учун **** тўлаш **** олади. ФКнинг 8-моддасига кўра фуқаролик ҳуқуқ ва бурчлари бошқа шахсга зарар етказиш натижасида, ****-моддасига асосан асосан **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. Ўзбекистон Республикаси Бюджет кодексининг ****-моддасига кўра, “юридик **** иқтисодий тасниф кодлари бўйича бюджетдан **** маблағлар доирасида бюджет ташкилотлари ва бюджет маблағлари олувчилар томонидан қабул қилинади ҳамда ғазначилик бўлинмалари томонидан рўйхатдан ўтказилади. Бюджет ташкилотлари ва бюджет маблағлари олувчиларнинг бюджетдан **** маблағлар бўйича товарларни (ишларни, хизматларни) етказиб берувчилар билан тузган шартномалари, шунингдек уларга киритилган ўзгартириш ва қўшимчалар улар ғазначилик бўлинмаларида рўйхатдан ўтказилганидан кейин кучга киради”. Суд муҳокамасида тарафлар ўртасида имзоланган **** йил 28 сентябрь куни 6 ва 7-сонли шартномалар ғазначилик бўлинмаси рўйхатидан ўтказилмаганлиги аниқланди. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “Иқтисодий судлар томонидан битимларни **** эмас деб топиш тўғрисидаги фуқаролик қонунчилиги нормаларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида” **** йил 28 ноябрдаги ****-сонли Қарорининг 8-бандининг еттинчи хатбошисида берилган тушунтиришга кўра, “Ўзбекистон Республикаси Бюджет кодекси ****-моддасининг учинчи қисмига кўра, бюджет ташкилотлари ва бюджет маблағлари олувчиларнинг бюджетдан **** маблағлар бўйича товарларни (ишларни, хизматларни) етказиб берувчилар билан тузган шартномалари, шунингдек уларга 3 киритилган ўзгартиш ва қўшимчалар улар ғазначилик бўлинмаларида рўйхатдан ўтказилганидан кейин кучга киради. Судлар шуни назарда тутишлари лозимки, бюджет ташкилотлари ва бюджет маблағлари олувчиларга нисбатан товарларни (ишларни, хизматларни) етказиб берганлик учун **** ундириш тўғрисидаги даъволар кўрилаётганда шартнома Ўзбекистон Республикаси Бюджет кодекси ****-моддасининг учинчи қисмида белгиланган тартибда рўйхатдан ўтказилмаганлиги, шартноманинг ўз-ўзидан **** эмаслигига олиб келмайди.Бундай ҳолатда шартнома тузилмаган деб ҳисобланади”. Ушбу Пленум қарорининг 27-бандида “судлар ҳисобга олишлари лозимки, битимнинг **** эмаслиги оқибатлари тузилмаган шартномага нисбатан қўлланилмайди” деб тушунтириш берилган. Шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “Иқтисодий судлар томонидан қурилиш пудрати шартномасидан келиб чиқадиган низоларни ҳал этишда қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида” **** йил 23 декабрдаги ****-сонли Қарорининг 2.3.-бандида “судларнинг эътибори, қурилиш пудрати шартномасида муҳим шартларнинг мавжуд бўлмаганлиги ва шунга кўра шартнома тузилмаган деб ҳисобланиши, агар бундай ишларнинг **** ҳолати **** этилган далиллар билан исботланса, **** ишлар қийматини ундириш тўғрисидаги талабни рад этишга асос бўлмаслигига қаратилсин.Бироқ, бундай қурилиш пудрати шартномаси шартлари ва (ёки) қонун ҳужжатларида назарда тутилган жавобгарлик чорасини (неустойка, фоизлар ундириш, зарарни қоплаш) қўллаш тўғрисидаги талабни қаноатлантириш рад этилади. Ушбу қоида давлат хариди тартиб-таомилларига зид тузилган шартномаларга нисбатан татбиқ этилмаслиги” тушунтирилган. Мазкур Пленум қарорига мувофиқ тарафлар ўртасидаги шартномалар давлат хариди тартиб-таомилларига зид равишда тузилган. ИПКнинг 68-моддаси биринчи ва учинчи қисмларига кўра, “ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. Ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган далилларни ишда иштирок этувчи бошқа шахслар олдида, агар ушбу Кодексда бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, суд ****бошлангунига қадар ёки суд белгилаган муддат доирасида очиб бериши лозим”. Шунга кўра, суд томонидан сўралганига қарамасдан, даъвогар томонидан ишлар **** тасдиқловчи ф2, ишларни буюртмачи-жавобгарга топширилганлигини тасдиқловчи далолатнома, ****фактуралар каби ишларни **** тасдиқловчи асосий ҳужжатлар **** этилмади. Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 14 августдаги “Қўшилган қиймат солиғи ҳамда чет эл юридик шахслари билан боғлиқ солиқ маъмурчилигини такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ****-сонли қарори билан тасдиқланган “****-фактураларнинг 4 шакллари ҳамда уларни тўлдириш, **** этиш ва қабул қилиш тартиби тўғрисидаги низом”нинг (бундан буён матда Низом деб аталади) 2-бандига кўра “****-фактура - Ўзбекистон Республикасининг Солиқ кодексига мувофиқ уни **** этиш **** эга бўлган товарларни (хизматларни) сотувчи (етказиб берувчи) томонидан расмийлаштириладиган қатъий белгиланган намунадаги (форматдаги), товарлар **** жўнатилганлигини ёки хизматлар кўрсатилганлигини ва уларнинг қийматини тасдиқловчи ҳужжат ҳисобланади. ****-фактура сотувчи (етказиб берувчи) томонидан **** этилган қўшилган қиймат солиғи суммасини харидор (буюртмачи) ҳисобга олиши учун асос бўладиган бирламчи ҳужжат ҳисобланади. ****-фактура қўшилган қиймат солиғи бўйича солиқ солиш айланмаси ва реализацияни ҳисобга олиш учун юритилиши”, 7-бандида “объектлар қурилишида, шу жумладан, объектларни фойдаланиш учун тайёр ҳолда қуришда, шунингдек, узоқ (бир солиқ ҳисоботи давридан ортиқ) технологик даврийликдаги узоқ муддатли шартномалар бўйича, агар тузилган узоқ муддатли шартномалар шартларида хизматларни ҳар ойда топшириш назарда тутилмаган бўлса, ****-фактура ҳар бир календарь ойнинг охирги куни **** этилиши”, 10-бандига мувофиқ эса “****-фактуралар электрон шаклда расмийлаштирилади ва уларнинг **** ҳамда ҳисоби юритилиши электрон ахборот тизимида амалга оширилиши” белгиланган. Даъвогар томонидан белгиланган тартибда расмийлаштирилган ****фактура **** этилмади. ИПКнинг 72-моддасига кўра қонун ҳужжатларига мувофиқ муайян далиллар билан тасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далиллар билан тасдиқланиши мумкин эмас. Юқоридагиларни инобатга олиб, суд даъвогарнинг даъво талабини рад этишни лозим топади. ИПКнинг ****-моддаси биринчи қисмида суд **** ишда иштирок этувчи шахсларга уларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда юкланиши белгиланган. Судишни кўриш билан боғлиқ суд ****даъвогарнинг зиммасида қолдиришни лозим топади. Бинобарин, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 68, 72, ****, ****, ****-моддаларини қўллаб, суд қ а р о р қ и л а д и: даъвогарнинг даъво талаби рад этилсин. Олдиндан тўлаб чиқилган **** сўм почта **** даъвогар зиммасида қолдирилсин. Даъвогар ****масъулияти чекланган жамияти ҳисобидан Республика бюджети (Суд ҳокимияти органларини ривожлантириш жамғармаси)га ****,**** давлат божи,Олий суднинг депозит ҳисоб **** **** сўм видеоконференцалоқа **** ундирилсин. 5 Ҳал қилув қарори у қабул қилинган кундан бошлаб бир ойлик муддат ўтгач қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга кирганидан кейин ижро **** берилсин. Ҳал қилув қароридан норози бўлган тарафлар бир ой муддат ичида шу суд орқали **** вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция шикояти (протести) бериши ёки ушбу муддатда апелляция шикояти (протест) берилмаса, олти ойлик муддатда кассация шикояти (протест) бериши мумкин. Судья **** 6