Решение #2848282 Экономические

4-1301-2504/14099-сонли иқтисодий иш судья Н.Р.Турсункулов ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Жиззах шаҳри 2025 йил 12 ноябрь Жиззах туманлараро иқтисодий суди, судья Н.Р.Турсункулов раислигида, судья ёрдамчиси А.Намозованинг котибалигида, даъвогар “*****” МЧЖнинг жавобгар “*****” МЧЖдан 53 000 000 сўм асосий қарз, 16 960 000 сўм пеня ундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича қўзғатилган иқтисодий ишни даъвогар вакили ***** (ишончнома асосида) ва жавобгар вакили ***** (раҳбар) иштирокида, Жиззах туманлараро иқтисодий суди биносида, очиқ суд мажлисида кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: “*****” МЧЖ (кейинги ўринларда даъвогар деб юритилади) Жиззах туманлараро иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, “*****” МЧЖ (кейинги ўринларда жавобгар деб юритилади)дан 53 000 000 сўм асосий қарз, 16 960 000 сўм пеня ундиришни сўраган. Суд мажлисида иштирок этган даъвогар вакили даъво талабларини тўлиқ қаноатлантиришни сўради. Суд мажлисида иштирок этган жавобгар вакили даъво талаблари тан олишини, пеняни камайтириб беришни сўради. Ишда иштирок этган тарафлар вакилларининг тушунтиришлари, важлари ва эътирозларини тинглаб, ишдаги мавжуд ҳужжатларга ҳуқуқий баҳо бериб, суд қуйидаги асосларга кўра даъво талабларини қисман қаноатлантиришни, ишни кўриш билан боғлиқ барча суд харажатларини жавобгар зиммасига юклашни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) 234-моддаси иккинчи қисмига кўра, мажбуриятлар шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ФКда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. Мазкур низо тарафлар ўртасида имзоланган маҳсулот етказиб бериш шартномасидан вужудга келган. ФКнинг 437-моддасига кўра, маҳсулот етказиб бериш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот етказиб берувчи – сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда ўзи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фойдаланиш учун ёки шахсий, оилавий мақсалдарда, рўзғорда ва шунга ўхшаш бошқа мақсадларда фойдаланиш билан боғлиқ бўлмаган бошқа мақсадларда фойдаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг ҳақини тўлаш мажбуриятини олади. Ушбу кодекс 449-моддасининг биринчи қисмига асосан, сотиб олувчи етказиб бериладиган товарлар ҳақини шартномада назарда тутилган ҳисобкитоблар тартиби ва шаклига амал қилган ҳолда тўлайди. Агар тарафлар келишувида ҳисоб-китоблар тартиби ва шакли белгиланмаган бўлса, ҳисоб-китоблар тўлов топшириқномалари билан амалга оширилади. Ишдаги ҳужжатлардан ва суд жараёнида аниқланган ҳолатлардан маълум бўлишича, тарафлар ўртасида 2025 йил 22 январда 13-сонли қурилиш моллари етказиб бериш бўйича шартнома (кейинги ўринларда шартнома деб юритилади) тузилган. Шартноманинг 1.1. бандига асосан, етказиб берувчи буюртмачига қиймати 300 000 000 сўм бўлган маҳсулотни топшириш, буюртмачи эса етказиб берувчига ушбу шартномада белгиланган миқдорда ва тартибда олинган махсулотлар ҳақини тўлаш мажбуриятини олган. Иш ҳужжатларидан кўринишича, давогар жавобгарга тарафлар томонидан ўзаро тасдиқланган ҳисоб-фактураларга кўра умумий қиймати 103 000 000 сўм бўлган махсулотларни етказиб берган. Шартноманинг 2.1. бандига асосан харидор томонидан олинаётган товарлар учун олдиндан 70 фоиз тўловни амалга оширади, қолган 30 фоизини маҳсулотни олган кундан бошлаб 10 кун ичида тўлаб беради. Даъвогар шартнома бўйича зиммасига олган мажбуриятни бажарган ва келишилган маҳсулотни етказиб берган. Бироқ, жавобгар шартнома бўйича мажбуриятини бажармасдан, бугунги кунга қадар қисман тўловни амалга ошириши натижасида (50 000 000 сўм тўлаган) даъвогар олдида 53 000 000 сўм қарз бўлиб қолган. ФКнинг 236-моддасига кўра, мажбуриятлар мажбурият шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса — иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим даражада бажарилиши керак. ФКнинг 244-моддаси биринчи қисмига кўра, агар қонунчилик ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, мажбуриятни бажаришни кечиктиришга ёки уни бўлиб-бўлиб бажаришга йўл қўйилмаслиги қайд этилган. Жавобгар томонидан шартномавий мажбуриятлари лозим даражада бажарилмаганлиги факти ишдаги мавжуд ҳужжатлар билан ўз тасдиғини топди. Шунга кўра, суд даъвогарнинг жавобгардан 53 000 000 сўм асосий қарз ундириш тўғрисидаги талабини асосли деб ҳисоблайди ва асосий қарзни тўлиқ ундиришни лозим деб топади. Шунингдек, даъвогар тўлов кечиктирилганлиги боис жавобгардан 16 960 000 сўм пеня ундиришни сўраган. Шартноманинг 4.3. бандида етказиб берилган товарлар ҳақини ўз вақтида тўламаганлик учун сотиб олувчи етказиб берувчига тўлов кечиктирилган ҳар бир кун учун кечиктирилган тўлов суммасининг 0,4 фоизи миқдорида, лекин кечиктирилган сумманинг 50 фоизидан ошмаган миқдорда пеня тўлаши белгиланган. ФКнинг 333-моддасига кўра, қарздор айби бўлган тақдирда мажбуриятни бажармаганлиги ёки лозим даражада бажармаганлиги учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. Мазкур ҳолатда, жавобгар томонидан тўловлар ўз вақтида амалга оширилмаганлиги сабабли, суд даъво талабининг 16 960 000 сўм пеня ундириш қисмини асосли деб ҳисоблайди. Бироқ, ФКнинг 326-моддаси ҳамда Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “Мажбуриятларни бажармаганлик ёки лозим даражада бажармаганлик учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ҳақида” 2007 йил 15 июндаги 163сонли қарорининг 4-бандида берилган тушунтиришларга таяниб, ҳамда даъвогар томонидан қарздорликни ўз вақтида ундириш чоралари кўрилмаганлиги сабабли, пенянинг миқдори ошиб кетганлигини инобатга олиб, суд пеня миқдорини камайтириб, 7 420 000 сўмга қаноатлантиришни, пенянинг қолган қисмини рад этишни лозим топади. ИПК 118-моддасининг биринчи қисмига асосан суд харажатлари ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилиши, ушбу модданинг олтинчи қисмига кўра, агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш ҳақидаги талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонунчиликда белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд харажатларининг камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд харажатлари жавобгарнинг зиммасига юклатилиши белгиланган. Шунга кўра, суд суд харажатларини тўлиқ жавобгарга юклаб, даъвогар томонидан олдиндан тўлаб чиқилган 1 399 200 сўм суд харажати ва 41 200 сўм почта харажатини жавобгардан даъвогар фойдасига ундириб беришни лозим топди. Юқоридагиларни инобатга олиб, ФКнинг 234, 236, 244, 326, 333, 437, 449моддалари, ИПКнинг 118, 128, 170, 176-180, 186, 192-моддаларини қўллаб, суд қарор қилди: Даъвогарнинг даъво талаблари қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар “*****” МЧЖдан даъвогар “*****” МЧЖ фойдасига 53 000 000 сўм асосий қарз, 7 420 000 сўм пеня, 1 399 200 сўм суд харажати ва 41 200 сўм почта харажати ундирилсин. Даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилингандан кейин бир ойлик муддат ўтгач қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач, ижро варақаси берилсин. Ҳал қилув қарори устидан бир ой муддат ичида шу суд орқали Жиззах вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция тартибида шикоят қилиш (протест келтириш) ёки ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач, олти ой ичида кассация тартибида шикоят қилиш (протест келтириш) мумкин. Судья Н.Р.Турсункулов