Решение #2848495 Экономические

****-сонли иқтисодийиш Биринчиинстанциясудида ишни кўргансудья –Ф.Муродов Апелляцияинстанцияси судида маърузачисудья –**** БУХОРО ВИЛОЯТ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ КАССАЦИЯИНСТАНЦИЯСИСУДИНИНГ Қ АР О Р И Бухорошаҳри ****йил 11 ноябрь Бухоро вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати судьяси **** раислигида, ҳайъат аъзолари судьялар**** ваС.Кушшаевлардан иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси **** котиблигида, видеоконференцалоқа оператори **** кўмагида,“Дилшодбек Рўзибобо замини”фермер хўжалиги раҳбари Ў.Файзиев, “Омад Старт” масъулияти чекланган жамияти вакили ****(**** йил15 сентябрдаги****сонли ишончномага асосан) лар иштирокида,даъвогар“Омад Старт” масъулияти чекланган жамиятиманфаатидаЎзбекистон Савдо-саноат палатаси Тошкент шаҳар ҳудудий бошқармасининг жавобгар“Дилшодбек Рўзибобо замини”фермер хўжалигига нисбатанбергандаъво аризаси юзасиданКогонтуманлараро иқтисодий судитомонидан ****4йил22 ноябрдақабул қилинганҳал қилув қарори устиданжавобгар “Дилшодбек Рўзибобо замини”фермер хўжалигинингкассацияшикоятини иш ҳужжатлари билан бирга Бухоро вилоят суди биносида, видеоконференцалоқа режимидаўтказилган очиқ суд **** кўрибчиқиб, қуйидагиларни аниқлади: “Омад Старт” масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матнда даъвогар деб юритилади)манфаатидаЎзбекистон Савдо-саноат палатаси Тошкент шаҳар ҳудудий бошқармаси (бундан буён матндапалатадеб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,“Дилшодбек Рўзибобо замини” фермер хўжалиги(бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)дан****.****.****сўмасосий қарз, 41.****.**** сўм пеняундиришни сўраган. Когон туманлараро иқтисодий суднинг ****4йил22 ноябрдаги ҳал қилув қарори билан даъво қисман қаноатлантирилиб, жавобгардан даъвогарфойдасига ****.****.**** сўм асосий қарз, 9.****.**** сўм пеня ҳамда 37.**** сўм олдиндан тўланган почта **** ундириш белгиланган, даъвонинг қолган қисмини қаноталантириш рад этилган. Жавобгар ҳал қилув қарори ва қарордан норози бўлиб, унинг устиданкассацияшикояти билан мурожаат қилган. Шикоятда даъвогарсобиқиш бошкарувчиси ****нов ва жавобгаррахбариЎ.Файзиевиштирокида далолатнома тузилганлиги, унга кўражавобгарга тегишлипахтамайдонларининг25 гектарқисмидатомчилатиб суғориш шартномасибўйича ишлар **** қайд этилган бўлса-да, амалда18 гектар ер майдонида даъвогартомонидан томчилатиб суғориш ускуналари ўрнатилиб, фойдаланишга топширилганлиги, қолган 7 гектар пахта майдонида масофани узоклиги, қўшимча насос ўрнатиш қимматга тушиши хамда битта насос билан сув етказа олинмаслиги **** қилиниб, қолган ишларни кейинчалик ****шниваъда килиб иш охригача етказилмаганлиги, мазкур ишни **** юзасиданжавобгарга25 гектар пахта майдонини томчилатиб суғориш ускуналари ўрнатилганлигиҳакида****-фактура юборилганлиги, пудратишларини кейинчалик якунлаш учун ҳисоб****-фактура **** хисобчисиИ.Жўраев томонидан жўнатилганлиги, даъвогартомонидан 18 гектар ер майдонида томчилабсуғориш ускуналари ўрнатилиб, фойдаланишга топширилганлиги бўйича далолатномаимзоланиб,ҳисоб-китоб тўлиқ амалга оширилганлиги **** қилиб кўрсатилиб, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш ва даъво аризасини қаноатлантиришни рад қилиш **** янги қарор қабул қилиш сўралган. Суд **** иштирок этган жавобгар раҳбари кассация шикоятида қайд этилган **** такрорлаб, биринчи инстанция суди томонидан иш ҳолатлари тўлиқ ўрганилмаганлигини, амалда18 гектар ер майдонида даъвогартомонидан томчилатиб суғориш ускуналари ўрнатилиб, фойдаланишга топширилганлигини қолган 7 гекатр ер майдонида томчилаб суғориш ускуналари ўрнатилмаганлигини баён қилиб, кассацияшикоятни қаноатлантиришни, ҳал қилув қарорини бекор қилишни сўради. Суд **** иштирок этгандаъвогарвакиликассация шикоятига нисбатан эътирозлари мавжудлигини, шикоятда келтирилган **** биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгартириш ёки бекор қилиш учун асос бўлмаслигини, **** ишлар бўйичатуман ишчи гуруҳи томонидан 25 гектар ер майдонида томчилаб суғориш ишлари **** қайд этилганлигини, жавобгар томмонидан электрон ****-фактуралар тасдиқланганлигинибаён қилиб, жавобгарнинг апелляцияшикоятни қаноатлантирмасдан, ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни сўради. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинганпалатавакил иштирокини таъминламади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матндаИПКдеб юритилади)нинг ****-моддасининг тўртинчи қисмига кўра,кассация инстанцияси судининг суд **** суд муҳокамасини ўтказиш **** ва жойи **** тегишли тарзда хабардор қилинган, кассация шикоятини (протестини) берган шахснинг ва ишда иштирок этувчи бошқа шахсларнинг келмаганлиги ишни уларнинг иштирокисиз кўришга тўсқинлик қилмайди. Судлов ҳайъати иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб,тарафларвакилларининг тушунтиришларива фикрини,иш юзасидан маърузачи судьянинг маърузасиниэшитиб,қуйидагиларгаасосан жавобгарнингкассация шикоятини қаноатлантиришни рад этишни вабиринчи инстанциясудининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим топди. 2 Иш ҳужжатларидан аниқланишича, тарафлар ўртасида **** йил 24 февралда умумий қиймати ****.****.**** сўм бўлган ****-сонли пудрат шартномаси тузилган. Шартноманинг 2-бандига асосан пудратчи (даъвогар) мазкур шартнома шартларига кўра, буюртмачи (ФХ)га лойихада кўзда тутилган шартларда объектини фойдаланишга тайёр ҳолда топшириш **** олади, буюртмачи эса пудратчига объектни (таъмирлаш) фойдаланишга топшириш учун зарур шароитлар яратиш, жумладан ерни, доимий электр-энергияни, сув ва сув хавзасини (сув насисидан 50 метрдан узоқ бўлмаган масофада) тайёрлаш ва **** ишлари учун камида 5 та ёрдамчи ишчи билан таъминлаш ҳамда **** ишни қабул қилиш ва тўловни амалга ошириш **** олади. Даъвогар томонидан ****.****.**** сўмлик томчилаб суғориш ускуналари ва материалларини ўрнатиш ишлари **** юзасидан **** йил 16 августда юборилган ****-сонли ****-фактура жавобгар томонидан электрон равишда қабул қилинган. Қарздорликни ихтиёрий равишда тўлаб бериш **** даъвогарнинг **** йил 26 февралдаги 55-сонли талабномаси жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилган. Шу сабабли даъвогар манфаатидапалата судга жавобгарга нисбатан даъво аризасида кўрсатилган талаб билан мурожаат қилишга **** бўлган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матндаФКдеб юритилади)нинг ****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, **** келишилган ва тарафлар учун **** усулда **** шарт. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, пудрат шартномаси бўйича бир тараф (пудратчи) иккинчи тараф (буюртмачи)нинг топшириғига биноан маълум бир ишни **** ва унинг натижасини буюртмачига белгиланган муддатда топшириш **** олади, буюртмачи эса иш натижасини қабул қилиб олиш ва бунинг учун **** тўлаш **** олади.Агар қонунчиликда ёхуд тарафлар келишувида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, ишни **** учун пудратчи таваккал қилади. ФК ****-моддасининг биринчи қисмида агар пудрат шартномасида **** ишга ёки унинг айрим босқичларига олдиндан **** тўлаш назарда тутилган бўлмаса, буюртмачи пудратчига шартлашилган **** иш тегишли тарзда ва келишилган муддатда ёхуд буюртмачининг розилиги билан муддатидан олдин ****, унинг натижалари узил-кесил опширилганидан кейин тўлаши шартлиги белгиланган. ФК ****-моддасининг биринчи қисмида агар қонунчилик ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, ******** кечиктиришга ёки уни бўлиб-бўлиб **** йўл қўйилмслиги белгиланган. 3 Шартноманинг 9-бандида пудратчи томонидан сифатли лойиҳа ҳужжатлари тайёрланганидан сўнг шартнома шартларига кўра 60 фоиз бўнак (аванс) маблағларини, технологиянинг асбоб-ускуналари келтирилиб, қурилиш-**** ишлари бошлангандан сўнг 30 фоиз, технология тўлиқ ишга туширилиб, тегишли ҳужжатлар расмийлаштирилганидан сўнг қолган 10 фоиз маблағни пудратчи ҳисоб **** ўтказиб берилишини таъминлаш жавобгарнинг **** сифатида белгиланган. Судлов ҳайъатиқуйидагиларга асосан даъвогарнинг апелляция шикоятида келтирган ****қўшилмайди. ИПКнинг 72-моддасида қонунчиликка мувофиқ муайян далиллар билан тасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далиллар билан тасдиқланиши мумкин эмаслиги белгиланган. ФК ****-моддасининг тўртинчи қисмида ишлар натижасининг пудратчи томонидан топширилиши ва буюртмачи томонидан қабул қилиб олиниши иккала тараф имзолаган далолатнома билан расмийлаштирилиши, тарафлардан бири далолатномани имзолашдан бош тортса, бу тўғрида ушбу далолатномага ёзиб қўйилиши ва далолатномани иккинчи тараф имзолаши белгилаб қўйилган. Биринчидан, даъвогар томонидан ишлар **** юзасидан ****-сонли б**** ишларни топшириш-қабул қилиш далолатномаси **** йил 16 августда эектрон равишда расмийлаштирлиб, жавобгарга юборилган, жавобгар томонидан ушбу далолатнома электрон тарзда қабул қилинган (и.ҳ.16-бет). Томчилаб суғориш ускуналарини ўрнатиш бўйича электрон тарзда даъвогар томонидан юборилган ҳ****-фактуражавобгар раҳбари Ў.Файзиевнинг электрон **** имзоси билан тасдиқланган (и.ҳ.15-бет). Ўзбекистон ****ҳкамасининг**** йил 14 августдаги****-сонли Қарори билан тасдиқланган “****-фактураларнинг шакллари ҳамда уларни тўлдириш, **** этиш ва қабул қилиш тартиби тўғрисида”ги Низомнинг 2-бандига кўра, ****-фактура — Ўзбекистон Республикасининг Солиқ кодексига мувофиқ уни **** этиш **** эга бўлган товарларни (хизматларни) сотувчи (етказиб берувчи) томонидан расмийлаштириладиган қатъий белгиланган намунадаги (форматдаги), товарлар **** жўнатилганлигини ёки хизматлар кўрсатилганлигини ва уларнинг қийматини тасдиқловчи ҳужжат ҳисобланади. Иккинчидан, Когон туманида сувни тежайдиган технологияларни жорий этишга сарфланган **** бир қисмини қоплаш учун субсидия **** кўмаклашувчи туман ишчи гуруҳи томонидан **** йил 2 августдахулоса тайёрланган, унда жавобгарга тегишли ер майдонларининг 25 гектар қисмида томчилатиб суғориш ўрнатилганлиги қайд этилган.Туман ишчи гуруҳи томонидан жавобгарнинг кўрсаткичларида ҳам айнан 25 гектар қисмида томчилаб суғориш жорий этилганлиги ҳолати қайд қилинган. Жавобгар туман ишчи гуруҳига ариза билан мурожаат қилган, унда ҳам 25 гектар ер майдонида томчилатиб суғориш тизими дорий қилинганлиги 4 ва Ўзбекистон Республикаси Президентининг **** йил 11 декабрдаги ПҚ-****-сонли қарорида белгиланган субсидия **** сўралган. Учинчидан, даъвогар томонидан жавобгарга тегшили ер майдонларининг харитаси ва лойиҳа ҳужжатларида айнан 25 гектар ер майдони белгиланганва ҳар бир контурида жами ****.****.**** сўмлик **** ишлар ва уларга сарфланган **** баён этилган. Ушбу ҳолатда судлов ҳайъати қайд этилганларга кўра, жавобгарнинг жами 25 гектар ер майдонларида сувни тежайдиган томчилаб суғориш тизимлари жорий этилганлиги ўз тасдиғини топгандеб ҳисоблайди. ИПК 74-моддасининг биринчи, иккинчи ва тўртинчи қисмларига кўра суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради.Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса, етарлилиги нуқтаи назаридан баҳоланиши лозим.Ҳеч қандай далил суд учун олдиндан белгилаб қўйилган кучга эга эмас. ИПК 68-моддасининг биринчи қисмига кўра, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. Биринчи инстанция суди ишда аниқланган ҳолатлар ва қонунга кўрапудрат ишлар ****сабабли моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларини тўғри қўллаган ҳолдадаъво талабининг асосий қарз ундириш талабиниқаноатлантириш **** қонуний тўхтамга келган. Шунингдек,даъво аризасидажавобгардан41.****.****сўм пеня ундириш сўралган. Шартноманинг32-бандига кўра, жавобгар даъвогарга шартномада белгиланган **** бузилган **** пеня, тўлаши, бунда пенянинг умумий суммаси **** ишларнинг 25 фоизидан ошмаслиги қайд этилган. ФК****-моддасининг биринчи қисмига кўра карздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонунчиликда ёки шартномада бошкача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг "**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатлариниқўллашнинг айрим масалалари ****" **** йил 15 июндаги ****-сонли карорининг 4-банди биринчи ва иккинчи қисмларида, ФКнинг ****-моддасига мувофиқ суд карздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга **** эканлиги, шу билан бирга неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг ****5 моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозимлигини эътиборга олишлари тўғрисида судларга тушунтириш берилган. Биринчи инстанция суди, тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек даъвогарнинг манфаатларини, ўз навбатида жавобгар томонидан шартнома **** **** кечиктирилганлигини эътиборга олиб, даъвонинг пеня ундириш талабини қисман, яъни9.****.**** сўмга қаноатлантириш,пенянингқолган қисмини қаноатлантиришни рад қилиштўғрисида асосли тўхтамга келган. ИПК ****-моддасининг биринчи қисми мазмунига кўра, кассация инстанцияси суди кассация шикоятини(протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришга ****. Биринчи инстанция суди томониданҳал қилув қарориқабул қилишда моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларига риоя қилинганлигини, ҳал қилув қарорини ўзгартириш ёҳуд бекор қилиш учун асосларнинг мавжуд эмаслигини инобатга олиб, судлов ҳайъати суднинг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим деб ҳисоблайди. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади.Мазкур модданинг тўққизинчи қисмига кўра, ишда иштирок этувчи шахсларнинг апелляция, кассация ва тафтиш тартибидаги шикояти бериш билан боғлиқ ҳолда қилган суд **** ушбу моддада баён этилган қоидаларга мувофиқ ****. Судлов ҳайъатисуд **** ундириш масаласини муҳокама қилиб,даъвогарнингкассацияшикояти учун олдиндан тўланган41.200сўм почта **** инобатга олиб, унинг зиммасида қолдиришни, жавобгардан республика бюджетига2.****.****сўм давлат божива Ўзбекистон Республикаси Олий судининг депозит **** ****.**** сўм видеоконференцалоқа ****ундиришнилозим топади. Юқоридагиларга асосан ҳамда Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 68, 72, ****, ****-моддаларига асосланиб, кассация инстанцияси қ а р о р қ и л д и: Жавобгар“Дилшодбек Рўзибобо замини”фермер хўжалигинингкассацияшикоятини қаноатлантириш рад этилсин. Когонтуманлараро иқтисодий судининг ****4йил22 ноябрдаги ҳал қилув қарори ўзгаришсиз қолдирилсин. Жавобгар“Дилшодбек Рўзибобо замини”фермер хўжалигиданкассация инстанцияси учунреспублика бюджетига2.****.****сўм давлат божи ундирилсин. Жавобгар“Дилшодбек Рўзибобо замини”фермер хўжалигиданЎзбекистон Республикаси Олий судининг депозит **** ****.**** сўм видеоконференцалоқа **** ундирилсин. 6 Жавобгар “Дилшодбек Рўзибобо замини”фермер хўжалигитомониданкассацияинстанцияси учун тўлаган41.2**** почта **** унинг зиммасида қолдирилсин. Қарор юзасидан ижро ****лари берилсин. Қарор қабул қилинганпайтдан эътиборан қонуний кучга киради. Қарор устиданҳал қилув қарори қонуний кучга киргандан сўнгбир йил муддатдаКогонтуманлараро иқтисодий суди орқали Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик этувчи М.Болтаев ҳайъат аъзолари Х.**** С.Кушшаев 7