Решение #2848548 Экономические

****-сонли иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ **** тумани **** йил ** ноябрь **** туманлараро иқтисодий судининг судьяси **** раислигида, судья ёрдамчиси ****нинг суд **** котиблигида, даъвогар вакили****(**** йил6 январдаги40/****-сонли ишончнома) иштирокида, даъвогар ****нинг жавобгар ****ҳисобидан **** фойдасига кредит маблағининг муддати ўтган асосий қарзи ****,****, муддати ўтган фоизи ****,****, ҳисобланган пеня ****,18 сўм жами ****,**** ҳамда почта **** учун тўланган **** сўмниундириш сўралгандаъво аризасибўйича қўзғатилган иқтисодий ишни **** туманлараро иқтисодий судининг биносида, очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: даъвогар**** (кейинги ўринларда -даъвогар) **** туманлараро иқтисодийсудига даъво аризаси билан мурожаат этиб, жавобгар****дан (кейинги ўринларда -жавобгар)**** фойдасига кредит маблағининг муддати ўтган асосий қарзи ****,****, муддати ўтган фоизи ****,****, ҳисобланган пеня ****,18сўмжами ****,**** ҳамда почта **** учун тўланган **** сўмни ундиришни сўраган. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилинган жавобгар суд **** вакили иштирокини таъминламади. Иш ҳужжатларида жавобгарнинг суднинг суд муҳокамаси **** ва жойи **** **** олганлигини тасдиқловчи гибрид почта маълумотномаси мавжуд. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (кейинги ўринларда - ИПК)нинг ****-моддаси биринчи қисмига кўра агар суд иқтисодий суд ишларини юритиш иштирокчиси ўзига юборилган **** кўчирма нусхасини олганлиги ёки ушбу Кодексда назарда тутилган бошқа усулда хабардор қилинганлиги тўғрисида суд **** бошлангунига қадар маълумотларга эга бўлса, ушбу иштирокчи тегишли тарзда хабардор қилинган деб ҳисобланади. ИПКнинг ****-моддаси учинчи қисмига кўра “иш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар ва ишда иштирок этувчи бошқа шахслар суд **** келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкин. Шу сабабли, суд ишни жавобгар иштирокисиз кўришни лозим топади. Суд**** иштирок этган даъвогар вакили ўз тушунтиришида, даъво аризасидаги **** такрорлаб, жавобгарнинг даъвогар олдидаги қарздорлиги мавжудлиги сабабли судга даъво аризаси билан мурожаат қилганлигини, судга даъво ариза билан мурожаат қилганидан сўнг жавобгар қарздорликни тўлиқ тўлаганлигини маълум қилиб,маълумотнома **** қилди. 1 Суд, иш ҳужжатларига ҳуқуқий баҳо берган ҳолда, қуйидаги асосларга кўра, даъво талаби қаноатлантиришни рад этишни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 15-моддаси биринчи қисмига кўра,Ўзбекистон Республикасида Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунларининг устунлиги сўзсиз тан олинади. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 55-моддаси биринчи қисмига кўра,ҳар ким ўз ҳуқуқ ва эркинликларини қонунда **** барча усуллар билан ҳимоя қилишга ****. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 55-моддаси учинчи қисмига кўра,ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 65-моддаси биринчи қисмида фуқаролар фаровонлигини оширишга қаратилган Ўзбекистон иқтисодиётининг негизини хилма-хил шакллардаги мулк ташкил этади.Давлат бозор муносабатларини ривожлантириш ва ҳалол **** учун шарт-шароитлар яратади, истеъмолчиларнинг ҳуқуқлари устуворлигини ҳисобга олган ҳолда иқтисодий фаолият, тадбиркорлик ва меҳнат қилиш эркинлигини кафолатлаши қайд этилган. Иш ҳужжатларидан кўринишича, даъвогар ва жавобгар ўртасида 2024 йил 22 августда****-сонлиёпиқ линияли миллий валютада кредит шартномаси(кейинги ўринларда -шартнома) тузилган. Шартноманинг1.1,5.1.-бандларига кўра, даъвогар ****0**** сўм миқдоридаги пул маблағлари **** ўз зиммасига олади ва қарз олувчи олинган пул суммасини қайтариш ва унинг учун фоизлар тўлаш **** олади.Қарз олувчи кредитдан фойдаланган учун кредиторга йиллик 28% миқдоридаги фоизни тўлайди. Шартномага кўра, ****жавобгарга мазкур шартномада кўрсатиб ўтилган миқдорда ва шартлар асосида пул маблағлари (кредит) бериш ****,жавобгарэса ўз навбатида олинган пул маблағларини белгиланган шартлар асосида муддатда қайтариш ва пул маблағларидан фойдаланганлиги учун фоизлар тўлаш **** олади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг(кейинги ўринларда - ФК) ****-моддаси биринчи қисмига кўра, кредит шартномаси бўйича бир тараф — **** ёки бошқа кредит ташкилоти (кредитор) иккинчи тарафга (қарз олувчига) шартномада назарда тутилган миқдорда ва шартлар асосида пул маблағлари (кредит) бериш, қарз олувчи эса олинган пул суммасини қайтариш ва унинг учун фоизлар тўлаш **** олади. ФКнинг****-моддаси иккинчи қисмига кўра, **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. Ушбу ҳолатда тарафлар ўртасидаги **** кредит шартномасидан келиб чиққан. 2 Даъвогарнинг кредит шартномаси бўйича қарзларни ўз **** тўлаш, акс ҳолда қарзлар суд тартибида ундирилиши **** юборган талабнома жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилган. Шу сабабли даъвогар жавобгардан кредит қарздорлигини ундириш тўғрисидаги даъво аризаси билан судга мурожаат қилган. Шунингдек, даъвогар даъво талабида шартноманинг 8.4.-бандига мувофиқ, ****,**** пеня ундиришни сўраган. Шартноманинг 8.4.-банди иккинчи хатбошисида “қарз олувчи кредит тўловларини ўз **** тўламаган ҳамда улар юзасидан муддати ўтган қарзлар юзага келган ҳолларда тўлов кечиктирилган ҳар бир кун учун **** муддати ўтган кредит қарздорлигига нисбатан 0,2 фоиз, муддати ўтган фоиз тўловларига нисбатан 0,2 фоиз миқдорида пеня тўлайди” деб кўрсатилган. Суд юқоридагиларга кўра, даъвогарнинг****,18сўм пеня ундириш талабини асосли деб ҳисоблайди. ФКнинг ****-моддасига асосан **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса – иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. Бироқ, даъвогар томонидан судга**** этилган**** йил 11 ноябрдаги ****/****-сонли маълумотнома ва даъвогар вакилининг тушунтиришига кўра, судга даъво аризаси билан мурожаат қилинганидан кейин яъни **** йил 31 октябрь куни жавобгар томонидан муддати ўтган кредит қарзи тўлиқ тўлаб берилганлигини маълум қилган. Суд, жавобгар даъво аризаси **** қилинганидан кейин муддати ўтган кредит қарздорлигини тўлиқтўлаганлиги сабабли, даъво талабини қаноатлантиришни рад этишни лозим топади. ИПКнинг****-моддаси биринчи қисмига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Суд, суд **** жавобгар зиммасига юклашни,Республика бюджети (Суд ҳокимияти органларини ривожлантириш жамғармаси)га жавобгардан **** сўм давлат божи, жавобгардан даъвогар фойдасига****почта ****ундиришни лозим топади. Юқоридагиларга асосланиб, Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 8, ****, ****, ****, ****,****,****-моддалари, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 68,****, ****, ****, ****, **** ва ****-моддаларини қўллаб, суд қ а р о р қ и л д и: даъво аризасиниқаноатлантириш рад этилсин. Жавобгар****ҳисобидан даъвогар**** фойдасига олдиндан тўланган ****сўм почта **** ундирилсин. Жавобгар ****масъулияти чекланган жамияти ҳисобидан Республика бюджети (Суд ҳокимияти органларини ривожлантириш жамғармаси)га **** сўм давлат божи ундирилсин. 3 Ҳал қилув қарори у қабул қилинган кундан бошлаб бир ойлик муддат ўтгач, қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргандан кейин ижро **** берилсин. Ҳал қилув қароридан норози бўлган тарафлар бир ой муддат ичида шу суд орқали ****вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция шикояти (протести) бериши ёки ушбу муддатда апелляция шикояти (протест) берилмаса, олти ойлик муддатда кассация шикояти (протест) бериши мумкин. Судья **** 4