Решение #2848600 Экономические

****504/6953-сонли иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Қумқўрғон тумани ****5йил11 ноябрь Қумқўрғонтуманлараро иқтисодий суди судьясиТ.****нинграислигида, судья ёрдамчисиИ.Поёновнинг котиблигида, даъвогар “Ҳудудий электр тармоқлари” акциядорлик жамиятинингжавобгар “**** ****” фермер хўжалигига нисбатан берилган даъво аризаси бўйича қўзғатилган иқтисодий ишни даъвогар вакилиЮ.Қўзиев(**** йил 17 январдаги ****-01/01-сонлиишончнома асосида) (жавобгар иштирокисиз) иштирокидасудбиносида, очиқ суд ****кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: Даъвогар “Ҳудудий электр тармоқлари” акциядорлик жамияти (бундан кейин матнда даъвогар-деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар “**** ****” фермер хўжалиги (бундан кейин матнда жавобгар-деб юритилади) ҳисобидан****сўм асосий қарз, ****,33 сўм пеняниундиришни сўраган. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили даъво талаблари бўйича тушунтириш бериб, тарафлар ўртасида тузилган шартнома бўйича электр энергияси етказиб берилганлигини, етказиб берилган электр энергиясиучун ўз **** **** тўланмаганлигини, солиштирма далолатнома бўйича жавобгарнинг**** йил 1октябрьҳолатигафойдаланилган электр энергияси ва пеняданжами бўлиб****,04сўмликқарздорлиги мавжудлигини, мавжуд қарздорликни бир қисмини ундириш бўйича қонуний кучга кирган суд қарорлари мавжудлигини, шу боисдан қарздорликни ўсган қисмига яъни ****сўм асосий қарз ва****,33сўм пеняни ундириш бўйичадаъво аризаси киритилганлигини билдириб, даъвони тўлиқ қаноатлантириб беришни сўради. Жавобгар иш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган бўлсада, суд ****вакил иштирокини таъминламадиҳамда даъво юзасидан ўз фикр-мулоҳазаларини **** этмади. Иш ҳужжатларида жавобгарга суднинг **** етказилганлиги тўғрисидаги почта (гибридпочта) алоқа бўлимининг маълумотномаси мавжуд. Мазкур ҳолатда,суд Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан кейин матнда ИПК-дебюритилади)нинг ****, ****-моддаларига асосан ишни жавобгарвакилииштирокисиз кўриб чиқишни лозим топди. Суд, ишда иштирок этувчидаъвогар вакилинингтушунтиришларини тинглаб, иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб,далилларга ҳуқуқий баҳо берибқуйидаги асосларга кўра даъво аризасиниқисманқаноатлантиришни ва ишни кўриш билан боғлиқ суд **** жавобгарзиммасига юклашни лозим деб топади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан кейин матнда ФК-деб юритилади)нинг ****-моддасига кўра **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. Мазкур ҳолатда тарафлар ўртасидаги **** электр энергиясини етказиб бериш шартномасидан келиб чиққан. ФК ****-моддасида **** **** шартларига мувофиқ, **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. Ушбу кодекснинг ****-моддасига кўра, қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонунчиликда ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. Иш ҳужжатларига кўра,даъвогарважавобгарўртасида****5йил 10 февралда170****-сонли“Электр энергияси якуний юридик ва юридик **** эга бўлмаган истеъмолчиларга сотиш шартномаси” тузилган бўлиб, унинг 1бандига кўра,ушбу электр энергиясини якуний юридик ва юриик **** эга бўлмаган истеъмолчиларга сотиш шартномасига мувофиқ, электр таъминот **** истеъмолчиларга электр энергиясини уланган электр тармоқлари орқали етказиб бериш, “Сотувчи ****” етказиб берилган электр энергиясини хисобини юритиш, “Истеъмолчи” истеъмол қилинган энергия учун ўз **** **** тўлаш **** олган. Бироқ, ****5йил 1октябрьҳолатига ўзаро ҳисоб-китоблар солиштирма далолатномасига асосан етказиб берилган электр энергияси учун жавобгарнинг даъвогар олдидагиундириш чораси кўрилмаганмуддати ўтган(асосийвапеня)қарздорлиги****,33сўмни ташкил этган. Даъвогарнинг жавобгаргаюборганқарздорликни ихтиёрий равишда тўлаб бериш **** талабномаси оқибатсиз қолдирилган. Шу боисдан, даъвогарқарздорликниундирув қаратилмаган қисмини ундириш бўйичасудга даъво аризаси билан мурожаат этган. ФКнинг****-моддасига асосан, энергия таъминоти шартномасига мувофиқ энергия билан таъминловчи ташкилот туташтирилган тармоқ орқали абонентга (истеъмолчига) энергия бериб туриш **** олади, абонент эса қабул қилинган энергия **** тўлаш, шунингдек шартномада назарда тутилган энергия истеъмол қилиш тартибига риоя этиш, тасарруфидаги энергетика шохобчаларидан фойдаланиш хавфсизлигини ҳамда ўзи фойдаланадиган энергия истеъмол қилувчи асбоб ва ускуналарнинг созлигини таъминлаш **** олади. Даъвогар вакилинингсуд ****даги кўрсатмасидава ****этган маълумотномасига кўражавобгар томонидан қарздорлик бартараф этилмаганлиги маълум қилинган. Мазкур ҳолатда,суд даъво аризасини****сўмасосий қарзни ундириш **** талабини асосли деб ҳисоблайди ва уни тўлиқ қаноатлантиришни лозим топади. Шунингдек, даъвогар жавобгар томонидан тўлов кечиктирилганлиги учун****,33сўм пеняундиришниҳамсўраган. 2 Шартноманинг 3.10-бандида ҳисоб-китоб ойидан кейинги календар ой тугагач қарздорлик тўлов муддати ўтган деб ҳисобланади ва тўлов муддати ўтган ҳар бир кун учун истеъмолчига тўлов муддати ўтган суммасининг 0,1 фоиз миқдорида, электр энергияси махсус тартибда етказиб бериладиган **** учун эса 0,2 фоиз миқдорида пеня ҳисоблаб ёзилади.Бунда пенянинг умумий миқдори муддати ўтган тўловнинг 50 фоизидан ошмаслиги лозим деб келишилган. Аниқланишича,**** йил 1октябрьҳолатига кўра етказиб берилган электр энергияси тўловикечиктирилганлиги учун(қарздорликни ундирув қаратилмаган қисмига) ****,33сўм пеня ҳисобланган. Ушбу ҳолат,**** йил 1октябрдаги********-сонли ўзаро ҳисоб-китоблар солиштирма далолатномаси билан тасдиқланади. Бироқ, Ўзбекистон Республикаси Олий (хўжалик) суди Пленумининг **** йил 15 июндаги “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги ****-сон қарори 4-бандида ФКнинг ****-моддасига кўра, суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга эканлиги тўғрисида тушунтириш берилган. Жавобгар томонидан тўловлар ўз **** тўланмаганлиги ва пеня миқдори тўғри ҳисобланганлиги иш ҳужжатлари (пенянинг ҳисоб-китоби маълумотномаси) билан ўз исботини топади. Қайд этилган қонун талаблари ва Пленум тушунтиришларидан келиб чиқиб, суд қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, даъвогарнинг пеня ундириш талабини қисман, яъни1 2**** сўм миқдорида қаноатлантиришни, пенянинг қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишни лозим топди. ИПКнинг 68-моддасига мувофиқ ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. ИПКнинг 74-моддасига мувофиқ суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради.Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаиназаридан, далилларнинг йиғиндиси эса етарлилиги нуқтаи-назаридан баҳоланиши лозим.Агар текшириш натижасида далилнинг **** тўғри келиши аниқланса, у ишончли деб тан олинади. ИПКнинг ****-моддаси биринчи қисмида суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади, олтинчи қисмида агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонунчиликда белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** 3 камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозим деб белгиланган. Ўзбекистон Республикаси “Давлат божи” тўғрисидаги Қонунига кўра, бандида мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, бироқ БҲМнинг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи тўланиши қайд этилган. Юқоридаги асосларга кўра, суд даъвогарнинг даъвосиниқисманқаноатлантиришни ва ишни кўриш билан боғлиқ суд **** жавобгар зиммасига юклашнилозим топади. Бинобарин,ИПКнинг 68,74,****,****,****, ****, ****, ****моддаларини қўллаб, суд қарорқилди: Даъвоқисманқаноатлантирилсин. Жавобгар “**** ****” фермер хўжалиги ҳисобидан даъвогар “Ҳудудий электр тармоқлари” акциядорлик жамияти фойдасига ****сўм асосий қарз,1 2****сўм пеня ва олдиндан тўланган 41 2**** почта ****; Республика бюджетига****сўм давлат божи ундирилсин. Даъвони қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ўтгач қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач, ижро **** берилсин. Ҳал қилув қарорининг кўчирма нусхаси тарафларга юборилсин. Ҳал қилув қарори устидан Сурхондарё вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида шикоят бериш (протест келтириш) ёки ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья Т.**** 4