Решение #2848633 Экономические

****1-2****/****-сонли иқтисодий иш Биринчи инстанцияда ишни кўргансудья –**** Кассация инстанциясида маърузачи судья –С.Қувватов ЖИЗЗАХ ВИЛОЯТ СУДИ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ КАССАЦИЯ ИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ **** ****5йил11 ноябрь Жиззах вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати **** раислигида, ҳайъат аъзолари****ва С.Қувватовдан иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси****вкотиблигида, даъвогар“ДДД” масъулияти чекланган жамияти вакили Ғ.Унаров (**** йил 10 февралдаги ишончнома асосида), жавобгар “BANK” масъулияти чекланган жамияти вакили **** (**** йил 11 августдаги ****-сонли ишончнома асосида), “ЖЖЖTO`QIMA” масъулияти чекланган жамияти вакили Ў.Акабоев (**** йил 12 сентябрдаги 91-сонли ишончнома асосида)иштирокида, даъвогар “ДДД” масъулияти чекланган жамиятининг жавобгарлар “****” АТБЖиззах филиали, “ЖЖЖTO`QIMA” масъулияти чекланган жамияти билан **** йил 17 мартда тузилган ****-сонли кафиллик шартномасини **** эмас деб топиш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича юритилган иш юзасидан қабул қилинган Жиззах туманлараро иқтисодий судининг **** йил 4 апрелдаги ҳал қилув қарорига нисбатан“ДДД” масъулияти чекланган жамияти томониданберилган кассация шикоятини Жиззах вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати жойлашганбинодаўтказилган очиқ суд **** кўрибчиқиб, қуйидагиларниқуйидагиларни а н и қ л а д и: “****” АТБ Жиззах филиали ва “ЖЖЖTO`QIMA”масъулияти чекланган жамиятиўртасида **** йил 17 мартда томчилатиб сўғориш ускунасини сотиб олиш учун ****-сонли кредит шартномаси тузилиб, унга кўра, **** томонидан жамиятга **** йил 20 феврал кунга қадар фойдаланиш муддати билан 17.****.****.**** сўм кредит **** қилинган. “****” АТБ Жиззах филиали, “ЖЖЖTO`QIMA”масъулияти чекланган жамиятива“ДДД” масъулияти чекланган жамиятиўртасида**** йил 17 мартда****-сонли кафиллик шартномаси тузилган. Даъвогар “ДДД” масъулияти чекланган жамияти Жиззах туманлараро иқтисодий судига даъво ариза билан мурожаат қилиб, “****” АТБЖиззах филиали, “ЖЖЖTO`QIMA” масъулияти чекланган жамияти ва “ДДД” масъулияти чекланган жамияти ўртасида**** йил17 мартдатузилган ****-сонли кафиллик шартномасини **** эмас деб топишни сўраган. Судга даъвогар вакили ариза **** қилиб, даъво талабини “****” АТБЖиззах филиали, “ЖЖЖTO`QIMA” масъулияти чекланган жамияти ва 1 “ДДД” масъулияти чекланган жамияти ўртасида**** йил 17 мартдатузилган ****-сонли кафиллик шартномасини **** эмас деб топишни сўраган. Суднинг **** билан даъвогарнинг даъво талабини ўзгартириш тўғрисидаги аризаси иш юритишга қабул қилинган. Биринчи инстанция судининг **** йил 4 апрелдаги ҳал қилув қарори билан даъво аризасини қаноатлантириш рад этилган.Суд **** даъвогар зиммасига юклатилиб,даъвогар “ДДД” масъулияти чекланган жамияти ҳисобидан Республика бюджетига 3.****.**** сўм давлат божи давлат божи ундирилган. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасида ҳар кимга ўз ҳуқуқ ва эркинликларини суд орқали ҳимоя қилиш ҳуқуқи кафолатланган. Даъвогар биринчи инстанция судининг ҳал қилув қароридан норози бўлиб, кассация тартибида шикоят берган. Кассация шикоятида биринчи инстанция судининг **** йил4 апрелдаги ҳал қилув қарорини бекор қилиб,даъвони қаноатлантириш ****янги қарор қабул қилиш сўралган. Судмуҳокамасида иштирок этгандаъвогарвакиликассация шикоятидаги **** қувватлаб,ўтган суд **** берган кўрсатмаларини такрорлаб, тарафлар ўртасида **** йил 17 март куни кафиллик шартномаси тузилмаганлиги, 7 март куни ёмғирлатиб суғориш технологияси учун кафиллик шартномаси тузилганлиги,“ДДД” масъулияти чекланган жамиятининг **** йил 7 мартдаги жамият аъзоларининг навбатдан ташқари йиғилиш баёни бекор қилинганлиги, жамият ғаллачиликка ихтисослаштирилганлиги, пахтачилик учун кафиллик бермаслиги, кафиллик шартномасининг санаси электрон маълумотлар базасида ҳам **** йил 7 мартда тузилган бўлиб турганлиги тўғрисида кўрсатма бериб, кассация шикоятини қаноатлантиришни ва биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилишни, кафиллик шартномасини **** эмас деб топишни сўради. Суд муҳокамасида иштирок этганжавобгар“****” АТБвакили кассация шикоятига нисбатан эътироз билдириб,кафиллик шартномасида ёмғирлатиб суғориш сўзи техник хатолик бўлиб кетганлиги,томчилатиб суғориш технологияси учун кафиллик шартномаси тузилганлиги,“ДДД” масъулияти чекланган жамиятининг **** йил 7 мартдаги жамият аъзоларининг навбатдан ташқари йиғилиш баёнида пахта ҳосили етиштириш учун“ЖЖЖTO`QIMA” масъулияти чекланган жамиятига кафиллик бериши кўрсатилганлиги, мазкур йиғилиш баёни бекор қилинганлиги юзасидан **** маълумот берилмаганлигинимаълум қилиб,кассация шикоятини қаноатлантирмасдан, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришнисўради. Суд муҳокамасида иштирок этган“ЖЖЖTO`QIMA” масъулияти чекланган жамиятивакилитарафлар ўртасида **** йил 7 март куни ****-сонли кафиллик шартномаси ёмғирлатиб суғориш технологиясини сотиб олиш учун тузилганлигини,**** йил 17 мартда тарафлар ўртасида томчилатиб суғориш технологиясини сотиб олиш бўйича ****сонликафилликшартномаситузилмаганлигини маълум қилиб,кассация шикоятиниқонуний ҳал этишни сўради. 2 Судлов ҳайъати, тарафлар вакилларинингтушунтиришларини тинглаб, кассация шикоятида келтирилган **** иш ҳужжатлари билан бирга муҳокама қилиб, қуйидаги асосларга кўра биринчи инстанция судинингҳал қилувқарориниўзгаришсиз, кассация шикоятини қаноатлантирмасдан қолдиришни лозим деб топади. Ишдаги ҳужжатларва суд****да аниқланган ҳолатларга кўра, “****” АТБ Жиззах филиали ва “ЖЖЖTO`QIMA” масъулияти чекланган жамияти ўртасида **** йил 17 мартда томчилатиб суғориш ускунасини сотиб олиш учун ****сонли кредит шартномаси тузилиб, унга кўра, **** томонидан жамиятга **** йил 20 февралькунига қадар фойдаланиш муддати билан 17.****.****.**** сўм кредит **** қилинган. “****” АТБ Жиззах филиали, “ЖЖЖTO`QIMA” масъулияти чекланган жамияти ва “ДДД”масъулияти чекланган жамиятиўртасида **** йил 17 мартда ****-сонли кафиллик шартномаси тузилган. Кредит шартномасининг 3.2-бандига кўрасуғурта компаниясининг 8.****.****.**** сўм қайтармаслик хатари суғурта полиси ҳамда“ДДД”**** 12.****.****.**** сўм кафиллик шартномаси жами 21.****.****.**** сўмлик гаров таъминоти қўйилган. Кафиллик шартномаси 2.1-бандларига кўра,“Қарз олувчи” кафиллик билан таъминланган **** ****, **** талабига биноан кредит бўйича тўловлар “Қарз олувчи”нинг кредит шартномасидаги **** белгиланган муддатлар ва миқдорларда **** тўлаш белгиланган. Даъвогар томонидан томчилатиб суғориш ускунасини сотиб олишва ўрнатиш учун **** кредитга кафиллик берилмаганлиги ва кафиллик шартномаси тузилмаганлиги **** билан судга мурожаат қилиб, кафиллик шартномасини **** эмас деб топишни сўраган. Тарафлар ўртасида**** йил 17 мартдатузилган****сонликредитшартномасининг 1.1-бандида “****” мавжуд ресурслари доирасида ва мавжуд ваколатлар асосида ушбу шартнома билан кўзда тутилган шартларда “Қарз олувчи”гатомчилатиб суғориш ускунасинисотиб олиш ва ўрнатишучун **** йил 20 февралга қадар 36 ойга фойдаланиш муддати билан 17.****.****.**** сўм доирасида кредит **** этади деббелгиланган. “ДДД” масъулияти чекланган жамиятининг **** йил 7 мартдаги жамият аъзоларининг навбтадан ташқари йиғилишида “ЖЖЖTO`QIMA” масъулияти чекланган жамиятитомониданпахта ҳосилини етиштириш учунтомчилатиб суғориштехнологиясини жорий этиш ****“****” АТБЖиззах филиалидан олинаётган 17.****.****.**** сўммиқдоридаги узоқ муддатли кредиттаъминотига 12.****.****.**** сўмлик кафиллик шартномасини **** қилиш **** қарор қабул қилинган. “****” АТБ Жиззах филиали(****), “ЖЖЖTO`QIMA” масъулияти чекланган жамияти(қарз олувчи)ва “ДДД”масъулияти чекланган жамияти (кафил) ўртасида **** йил 7 мартдатузилган****-сонли кафиллик шартномасининг1.1-бандида (шартнома предмети) қарз олувчи Ўзбекистон Республикаси Президентининг **** йил 27 декабрдаги “Пахта хом ашёсини етиштиришдатомчилатиб суғориштехнологияларидан кенг фойдаланиш учун 3 қулайшарт-шароитлар яратишга оид кечиктириб бўлмайдиган чора тадбирлар тўғрисида” ги ПҚ -****-сонли қарорига мувофиқёмғирлатиб суғориш технологиясини сотиб олиш учун узоқ муддатга 3 йилга 12.****.****.**** сўм миқдорида олинган кредитни, ўз **** қайтариштўғрисидаги **** ****ёки лозим **** **** 12.****.****.**** сўм миқдоридаги кредит маблағини “Кафил” (“ДДД” масъулияти чекланган жамияти) “Банк”нинг биринчи талабига биноан кредит бўйича тўловлар, унга ҳисобланган фоизлар ва кредит ****ўз муддатида **** билан боғлиқ **** ҳисоб **** маблағлари ёки ликвидли мол-мулки билан сўзсиз тўлаш **** ва жавобгарлигини ўз зиммасига олади, деб келишилган.Мазкур кафиллик шартномаси тарафлар томонидан имзоланиб, муҳрлари босилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг (бундан кейин матнда ФК деб юритилади) ****-моддаси биринчи қисмига асосан фуқаролар ва юридик шахслар шартнома тузишда эркиндирлар ФКнинг ****-моддаси биринчи қисмига асосанкафиллик шартномаси бўйича кафил бошқа шахс ўз **** тўла ёки қисман **** учун унинг кредитори олдида жавоб беришни ўз зиммасига олади. Бироқ, даъвогар мазкур шартномани **** эмас деб топишни сўраган. Биринчи инстанция суди даъво талабини қаноатлантиришни рад этиш **** тўғри тўхтамга келган. Суд **** иштирок этган**** вакили ёмғирлатиб суғориштехнологиясисотиб олиш учун кредит ****, шартномада техник хатолик туфайли шу сўзқолганлигини, томчилатиб суғориш ускунаси учун кредит ****, кафиллик ҳам айнан томчилатиб суғориш технологияси сотиб олиш учун **** кредит учун берилганлигини маълум қилди. ФКнинг****-моддасига кўра,битим ушбу Кодексда ва бошқа қонунларда белгилаб қўйилган асосларга кўра, суд **** эмас деб топганлиги сабабли (низоли битим) ёки бундай деб топилишидан қатъи назар, **** эмас деб ҳисобланади (ўз-ўзидан **** бўлмаган битим). Низоли битимни **** эмас деб топиш тўғрисидаги талабни ушбу Кодексда кўрсатилган шахслар қўйишлари мумкин. Ўз-ўзидан **** бўлмаган битим **** эмаслигининг оқибатларини қўлланишитўғрисидаги талабни ҳар қандай манфаатдор шахс қўйиши мумкин.Суд бундай оқибатларни ўз ташаббуси билан қўллашга ****. ФКнинг ****-моддасига кўра,жиддий аҳамиятга эга бўлган янглишиш таъсирида тузилган битим янглишиш таъсирида ҳаракат қилган тарафнинг даъвоси бўйича суд томонидан **** эмас деб топилиши мумкин. Битимнинг табиати, унинг нарсасининг ўз вазифаси бўйича фойдаланиш имкониятини анча пасайтирадиган ўхшашлиги ёки сифати **** янглишиш жиддий аҳамиятга эгадир.Битимнинг сабаблари хусусида янглишиш жиддий аҳамиятга эга эмас. Агар битим янглишиш таъсирида тузилганлиги туфайли **** эмас деб топилса, ушбу Кодекс ****-моддасинингиккинчи қисмиданазарда тутилганқоидалар қўлланилади. Бундан ташқари, ўз даъвосига кўра битим **** эмас деб топилган тараф янглишиш иккинчи тарафнинг айби билан юз берганлигини исботлай олса, 4 иккинчи тарафдан ўзига етказилган **** зарарни тўлашни талаб қилишга ****.Агар бу ҳол исботланмаса, ўз даъвосига кўра битим **** эмас деб топилган тараф иккинчи тарафнинг талаби билан, башарти ҳатто янглишиш янглишган тарафга боғлиқ бўлмаган ҳолатларга кўра юз берган бўлса ҳам, етказилган **** зарарни унга тўлаши шарт. Бироқ, мазкур кафиллик шартномаси янглишиш таъсирида тузилган битим ҳисобланмайди.Битимни тузишга жамият таъсисчилари қарор қабул қилган. Даъво аризаси ва ишдаги ҳужжатлардан кўринишича, Жиззах туманлараро иқтисодий судининг **** йил 9 апрелдаги ****-сонли ҳал қилув қарори билан“****” АТБфойдасига“ЖЖЖTO`QIMA” масъулияти чекланган жамияти ва “ДДД” масъулияти чекланган жамиятидан солидар тартибда 4.****.****.**** сўм муддатли қарздорлик, 4.****.****.**** сўм муддати ўтган қарздорлик ҳамда 2.****.****.**** сўм ҳисобланган фоиз қарзи, жами 11.****.****.**** сўм ундирилган. Даъвогарнинг “ЖЖЖTO`QIMA” масъулияти чекланган жамиятига томчилатиб суғориш технологияси учун сотиб олишиучун эмас, балки ёмғирлатиб суғориш технологияларини сотиболишига кафиллик берганмиздеган **** билан келишмайди. Иш ҳужжатларидаги“ДДД” масъулияти чекланган жамиятининг **** йил 7 мартдаги жамият аъзоларининг навбатдан ташқари йиғилиши баёнидатомчилатиб суғориштехнологияси олинадиган кредитга кафиллик бериши **** қарор қабул қилинган.Шунингдек, кафиллик шартномасининг 1.1бандида Ўзбекистон Республикаси Президентининг **** йил 27 декабрдаги “Пахта хом ашёсини етиштиришдатомчилатиб суғориштехнологияларидан кенг фойдаланиш учун қулай шарт-шароитлар яратишга оид кечиктириб бўлмайдиган чора-тадбирлар тўғрисида” ги қарорига мувофиқ олинган кредит учун кафиллик берилиши кўрсатилган. Тарафлар ўртасида тузилган кафиллик шартномаси **** йил 17 мартда тузилган бўлса-да,даъвогарсудга **** йил 17 февралда мурожаат қилинган. Бундан ташқари, “ЖЖЖTO`QIMA” масъулияти чекланган жамиятитомонидан ****томчилатиб суғориштехнологиясисотиболиш учункредит****игаэътирози бўлмаган. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 68-моддасига кўра, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак.Ишдаиштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган далилларни ишда иштирок этувчи бошқа шахслар олдида, агар ушбу Кодексда бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, суд **** бошлангунига қадар ёки суд белгилаган муддат доирасида очиб бериши лозим.Ишда иштирок этувчи шахслар **** ишда иштирок этувчи бошқа шахслар олдиндан таништирилган далилларга асосланишга ****. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 72-моддасига кўра, қонун ҳужжатларига мувофиқ муайян далиллар билан 5 тасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далиллар билан тасдиқланиши мумкин эмас. Шу боис, кассация шикоятида келтирилган **** билан келишиб бўлмайди ва уни қаноатлантиришни рад этиш лозим бўлади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****-моддаси биринчи қисми 1-бандига кўра, кассация инстанцияси суди кассация шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришга ****. Баён этилганларга асосланиб,судлов ҳайъати Жиззах туманлараро иқтисодий судининг **** йил 4 апрелдаги ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз, кассация шикоятини қаноатлантирмасдан қолдиришни, ишни кассация инстанция судида кўриш билан боғлиқ1.****.**** сўм давлат божини“ДДД” масъулияти чекланган жамиятидан республика бюджетига ундиришни,олдиндан тўланган 41.****сўм почта ****ҳам“ДДД” масъулияти чекланган жамияти зиммасида қолдиришни лозим деб топади. Ўзбекистон РеспубликасиИқтисодийпроцессуал кодексининг ****,****, ****, **** ва ****,****-моддаларини қўллаб, судлов ҳайъати қ а р о р қ и л а д и: Жиззах туманлараро иқтисодий судининг****5йил4 апрелдаги ҳал қилув қарори ўзгаришсиз,“ДДД” масъулияти чекланган жамиятининг берган кассация шикояти қаноатлантирилмасдан қолдирилсин. “ДДД” масъулияти чекланган жамиятидан республика бюджетига1.****.**** сўм давлат божиундирилсинва бу **** ижро **** берилсин. Қарор қабул қилинган пайтдан бошлаб қонуний кучга киради. Мазкур қарор устидан биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан бир йил ичида ҳал қилув қарори қабул қилган суд орқали Жиззах вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш шикояти (протести) берилиши мумкин. Раислик этувчи ****ов ҳайъат аъзолари А.Тўйчиев С.Қувватов 6