Решение #2848886 Экономические

4-2005-2501/3424-сонли иқтисодий иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Пешку тумани 2025 йил 11 ноябрь Пешку туманлараро иқтисодий судининг судьяси У.Жумаев раислигида, судья ёрдамчиси М.Акрамов котиблигида, Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Бухоро вилоят ҳудудий бошқармасининг даъвогар Микрокредитбанк” АТБ манфаатида жавобгар “XO`J PESHKO` HORV DOR” фермер хўжалигига нисбатан тақдим этган даъвоси бўйича қўзғатилган иқтисодий ишни Пешку туманлараро иқтисодий суди биносида очиқ суд мажлисида кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Бухоро вилояти ҳудудий бошқармаси даъвогар “Микрокредитбанк” АТБ (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) манфаатида судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар “XO`J PESHKO` HORV DOR” фермер хўжалиги ҳисобидан 15 100 000 сўм кредит бўйича асосий қарз ва 500 000 сўм кредит фоизини ундиришни сўраган. Даъвогар ва жавобгарлар суд муҳокамасининг вақти ва жойи тўғрисида лозим даражада хабардор қилинган бўлсада, суд муҳокамасида иштирок этмади, бироқ даъвогар судга ёзма илтимоснома тақдим этиб, иқтисодий ишни иштирокисиз кўриб чиқишни сўраган. Суд, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг (бундан буён матнда “ИПК” деб юритилади) 128-170-моддаларини қўллаб ишни тарафлар вакили иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топади. Суд, иш хужжатларини ҳамда тақдим қилинган ҳужжатларни ўрганиб чиқиб, қуйидаги асосларга кўра, даъво талабларини қисман қаноатлантиришни, ишни кўриш билан боғлиқ суд харажатларини жавобгар зиммасига юклашни лозим топади. Ишдаги ҳужжатлардан ва суд муҳокамасидан аниқланишича, жавобгар филиали ва даъвогар ўртасида 2024 йил 2 декабрда имзоланган 06-F/-G38755сонли шартномага асосан жавобгарга ғалла хомашёсини етиштириш харажатларини молиялаштириш учун йиллик 12 фоиз устама ҳақ тўлаш шарти билан 2025 йил 1 сентябрга қадар 23 131 170 сўм миқдорида кредит ажратилган. Кредит таъминоти сифатида 2025 йил 2 майда “Кафил” суғурта компаниясининг кредит қайтмаслик хатаридан суғурта полиси тақдим этилган. Даъвогар ўз мажбуриятларини бажарган бироқ, жавобгар томонидан кредит қарздорлиги белгиланган график асосида тўланмаганлиги сабабли, 2025 йил октябр ойи ҳолатида 15 100 000 сўм бўйича кредит бўйича асосий қарз ва 500 000 сўм кредит фоизи қарздорлиги вужудга келган. Натижада, даъвогар, жавобгарга мурожаат қилиб, 15 100 000 сўм бўйича кредит бўйича асосий қарз ва 500 000 сўм кредит фоизи тўлашни сўраган. Талабнома почта бўлими орқали жавобгарга юборилган. Лекин, жавобгар талабномани оқибатсиз қолдирган. Тарафлар ўртасида низо шу сабабли келиб чиққан ва Ўзбекистон савдосаноат палатаси Бухоро вилоят ҳудудий бошқармаси даъвогар манфаатида даъво аризаси билан судга мурожаат қилиб, жавобгардан 15 100 000 сўм бўйича кредит бўйича асосий қарз ва 500 000 сўм кредит фоизи қарздорлигини ундиришни сўраган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади)нинг 8 ва 234-моддаларига асосан мажбуриятлар шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. ФКнинг 738-моддасига кўра, қарз олувчи қарз суммасининг қайтариб берилишини таъминлаш юзасидан қарз шартномасида назарда тутилган мажбуриятларни бажармаса, шунингдек қарзнинг таъминоти қарз берувчи жавобгар бўлмаган вазиятларда йўқотилса ёки унинг шартлари ёмонлашса, агар шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, қарз берувчи қарз олувчидан қарз суммасини муддатидан олдин қайтаришни ва тегишли фоизларни тўлашни талаб қилишга ҳақли. ФКнинг 744-моддаси биринчи бандига кўра, кредит шартномаси бўйича бир тараф - банк ёки бошқа кредит ташкилоти (кредитор) иккинчи тарафга (қарз олувчига) шартномада назарда тутилган миқдорда ва шартлар асосида пул маблағлари (кредит) бериш, қарз олувчи эса олинган пул суммасини қайтариш ва унинг учун фоизлар тўлаш мажбуриятини олади. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг 2006 йил 22 декабрдаги №13/150-сонли “Кредит шартномаларидан келиб чиқадиган мажбуриятлар бажарилишини таъминлаш тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ҳақида”ги Қарорининг 3-бандига кўра, банк ёки бошқа кредит ташкилоти ва қарз олувчи ўртасида кредит шартномасидан келиб чиқадиган ҳуқуқий муносабат кредит ташкилотининг кейинчалик, келишилган муддатларда, кредит бериш (кредит линиясини очиш) мажбуриятини ва қарз олувчининг олинган кредитни қайтариш ва у бўйича фоизларни тўлаш мажбуриятини ўз ичига олади. Тарафлар ўртасида тузилган шартнома кўра, жавобгар ўз зиммасига олган мажбуриятларни бажармаганлиги сабабли даъвогар кредит суммасини муддатидан олдин ундириш талабини тўғри қўйган. Жавобгар мажбуриятларни бажармаганлиги ва даъвогар олдидаги қарзлари ва фоиз қарзи ишдаги ҳужжатлар билан ўз тасдиғини топади. Даъвогарнинг кредит қарздорлиги ва кредит фоизини ундириш талаби асослидир. Кредит суммаси ва фоизларини муддатидан олдин талаб қилинганлиги, жавобгар томондан шартнома талабларини бузиш оқибатида келиб чиққан. Шартномага кўра, кредит фоизлари ва кредит асосий суммасини иловада белгиланган муддатда қайтармаган тақдирда даъвогар асосий қарзни муддатидан олдин талаб қилиш кўрсатилган. Даъвогар томонидан тақдим қилинган маълумотномага кўра жавобгарнинг 2025 йил 11 ноябрь ҳолатида кредит бўйича карздорлик қисман бартараф қилинганлиги қайд қилинган. Бундай ҳолатда суд, жавобгар ҳисобидан даъвогар фойдасига 15 064 611 сўм кредит бўйича асосий қарз ва 500 000 сўм кредит фоизини ундиришни лозим топади. ИПК 118-моддасининг учинчи қисмига кўра, даъвогар тўлашдан белгиланган тартибда озод қилинган давлат божи, агар жавобгар бож тўлашдан озод қилинмаган бўлса, қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда жавобгардан республика бюджети даромадига ундирилади. Суд, иқтисодий иш бўйича суд харажатларини ундириш масаласини муҳокама қилиб, жавобгар ҳисобидан республика бюджетига 412 000 сўм давлат божи шунингдек, даъвогар томонидан олдиндан тўланган 41 200 сўм почта харажатини ундиришни лозим топади. Юқоридаги ҳолатлар, Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 8, 234, 236, 281, 283-моддалари ҳамда Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 118, 170, 176-179-моддаларига асосан, суд қарор қ и л а д и: Даъво аризаси қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар “XO`J PESHKO` HORV DOR” фермер хўжалиги ҳисобидан даъвогар “Микрокредитбанк” АТБ фойдасига 15 064 611 сўм асосий кредит қарздорлиги ва 500 000 сўм кредит фоизи қарздорлиги ҳамда олдиндан тўланган 41 200 сўм почта харажати ундирилсин. Жавобгар “XO`J PESHKO` HORV DOR” фермер хўжалиги ҳисобидан Республика бюджетига 412 000 сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ўтгач қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро варақалари берилсин. Ҳал қилув қароридан норози томон бир ой муддатда Пешку туманлараро иқтисодий суди орқали апелляция ёки қонуний кучга кирган ва апелляция тартибида кўрилмаган ҳал қилув қарори устидан у қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида Бухоро вилоят судига шикоят келтириши мумкин. Судья /Имзо/ У.Жумаев