Решение #2849019 Экономические

4-1****-2****/6****-сонли иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛҚИЛУВҚАРОРИ Қумқўрғон тумани ****5йил11 ноябрь Қумқўрғонтуманлараро иқтисодий суди судьяси Т.Усмоновнинг раислигида,судья ёрдамчисиИ.Поёновнингкотиблигида, даъвогар“ RANSPOR -XIZMA I-BARAKA”масъулияти чекланган жамиятитугатишбошқарувчисининг,жавобгар “SURXON DAVR ****”хусусий **** ҳисобидан**** сўм(дебитор)қарздорликни ундириштўғрисидаги даъво аризасини тугатиш бошқарувчисиА.Рўзиев(паспорт асосида),жавобгарвакиллариА.Якубов ва **** (ишончномаасосида)лариштирокида,иш ҳужжатлари билан бирга, суд биносида,очиқ суд **** кўрибчиқиб, қуйидагиларни аниқлади: Даъвогар “ RANSPOR -XIZMA I-BARAKA”масъулияти чекланган жамиятитугатиш бошқарувчиси(кейинчаликматнда даъвогар деб юритилади)Қумқўрғонтуманлараро иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб,жавобгар“SURXON DAVR ****”хусусий **** (кейинчаликматнда жавобгар деб юритилади) ҳисобидан**** сўм дебитор қарздорликниундиришнисўраган. Суд **** иштирок этган тугатиш бошқарувчиси даъво аризасидаги **** қўллаб-қувватлаб, даъвони тўлиқ қаноатлантириб беришни сўради. Суд **** иштирок этган жавобгар вакили даъво талабига эътироз билдириб, тарафлар ўртасида низо 2022йилдаги шартномаасосида келиб чиққанлиги, пул маблағи **** йил 29 июлда ўтказиб берилганлигини,аслида пул маблағи қурилиш маҳсулотини етказиб бериш учун ўтказилганлигини, техника сотиб олиш учун деб хато ёзилганлигини,ўша даврдамаҳсулот ортиғи биланетказиб берилганлигини,буни тасдиқловчи ****-фактура ва ишончнома мавжудлигини, ўша пайтда даъвогар шартнома нусхасини бермаганлигини, даъвогарнинг ҳозирги кунда жавобгардан **** сўм қарздорлиги мавжудлигини, низо мавжуд эмаслигини,ушбу ҳолатда даъво муддатиҳамўтиб кетганлиги сабабли даъво муддатини қўллаб, даъвони рад этишни сўради. Суд, тарафлар вакилларининг тушунтиришларини тинглаб, иш ҳужжатларини ва жавобгарнинг даъво муддатини қўллаш ****оғзакиаризасини ўрганиб, қуйидаги асосларга кўра жавобгарнинг даъво муддатини қўллаш **** аризасини қаноатлантиришни ва даъво муддатини қўллаган ҳолда даъво талабини қаноатлантиришни рад этишни, суд **** даъвогар зиммасига юклашни лозим топади. Иш ҳужжатларидан аниқланишича,Қумқўрғонтуманлараро иқтисодий судининг ****5йил27 мартдаги 4-1904-2504/****-сонли иши бўйича қабулқилган ҳал қилув қароригаасосан “ RANSPOR -XIZMA IBARAKA”масъулияти чекланган жамиятитўловга қобилиятсиз (****) деб топилган ва унга нисбатан тугатишга доир иш юритиш бошланиб, тугатиш бошқарувчи этиб****тайинланган. “Тўловга қобилиятсизлик тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикасининг Қонунининг ****-моддасига асосан суд томонидан қарздорни **** деб топиш ва тугатишга доир иш юритишни бошлаш тўғрисида қарор қабул қилинган пайтдан эътиборан қарздорнинг ишларини бошқариш ҳамда қарздорнинг молмулкини тасарруф этиш бўйича барча ваколатлар тугатиш бошқарувчисининг зиммасига ўтади, жумладан унинг зиммасига қарздорнинг мол-мулки бут **** таъминлаш чораларини, дебиторлик қарздорликларини ундириш, учинчи шахслардаги мол-мулкларини қидириб топиш чораларини кўриш **** ҳам юклатилган. Тугатишга доир иш юритиш жараёнида қарздор жамиятнинг молияхўжалик фаолияти текширувидан ўтказилиб, ўтказилган текширув якунларида ҳамда“ RANSPOR -XIZMA I-BARAKA”масъулияти чекланган жамиятининг бухгалтерия ҳужжатларидадаъвогарважавобгарга2022йилдагишартномага асосан**** йил 29 июлда ****сўм пул маблағи ўтказиб берилганлиги,аммо шартнома шартларидан келиб чиқибтехникаетказиб берилганлигини тасдиқловчи ҳужжатлар мавжуд эмаслигини,бунингоқибатида****сўм(дебитор)қарздорлик вужудга келганлиги аниқланган. Даъвогар (тугатиш бошқарувчиси) мавжуд қарздорликни ихтиёрий равишда тўлаб бериш бўйича жавобгарга талабнома юборган.Жавобгар томонидан ушбу талабнома оқибатсиз қолдирилган. Шу боисдан, даъвогар судга даъво аризаси билан мурожаат этиб, қарздорликни ундиришни сўраган. Жавобгар томонидан **** этилган ҳужжатлар (****-фактура ва ишончнома)га кўра жавобгарнинг даъвогар олдида қарздорлик мавжуд эмас. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг 68-моддасига асосанишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. ИПКнинг 69-моддасига асосандалиллар ишда иштирок этувчи шахслар томонидан **** этилади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матндаФКдеб юритилади)нинг ****-моддасига кўра, умумий даъво муддати — уч йил. ФКнинг ****-моддасига асосан, бузилган ҳуқуқни ҳимоя қилиш талаби даъво муддатининг ўтганлигидан қатъи назар, судда кўриб чиқиш учун қабул қилинади. Даъво муддати суд томонидан **** низодаги тарафнинг суд қарор чиқаргунича берган аризасига мувофиқ қўлланади. Қўлланиш тўғрисида низодаги тараф баён қилган даъво муддатининг 2 ўтиши суднинг даъвони рад этиш **** қарор чиқариши учун асос бўлади. Ўзбекистон РеспубликасиОлий хўжалик судиПленумининг**** йил 19 июндаги “Иқтисодий судлар томонидан фуқаролик қонун ҳужжатларининг даъво муддатига оид нормаларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги Қарорининг 3-бандидаФКнинг****-моддасигакўра даъво муддати — шахс ўзининг бузилган ҳуқуқини даъво қўзғатиш йўли билан ҳимоя қилиши мумкин бўлган муддатдир. Судлар қонун ҳужжатларида ёки шартномада белгиланган талабнома бериш муддати даъво муддати ҳисобланмаслигига эътибор бериши лозим.Талабнома бериш муддати бу низони судгача ҳал қилиш тартиби ҳисобланади.8-бандида ФК ****-моддасинингиккинчи қисмигакўра даъво муддати суд томонидан **** низодаги тарафнинг қарор чиқарилгунигача берган аризасига мувофиқ қўлланилади. Қонунда даъво муддатини қўллаш **** ариза қандай шаклда берилиши кўрсатилмаганлиги сабабли, бундай ариза ҳам оғзаки билдирилиши, ҳам ёзма шаклда берилиши мумкинлигини инобатга олиш лозим.Аризанинг оғзаки билдирилганлиги, албатта, муҳокама қилиниши ва бу **** суд **** баённомасида кўрсатилиши керак.10бандидадаъво муддатини қўллаш тўғрисидаги низодаги тараф баён қилган даъво муддатининг ўтиши суднинг даъвони рад этиш **** қарор чиқариши учун асос бўлади (ФК ****-моддасинингучинчи қисми). Даъво муддати ўтганлиги сабабли даъво рад қилинган ****, суд ҳал қилув қарорининг асослантирувчи қисмида низодаги тараф даъво муддатини қўллаш **** ариза берганлигини баён қилиши ва ушбу муддат ўтганлигини асослаши керак.11.2бандидатугатилаётган юридик шахснинг тугатиш комиссияси (тугатиш бошқарувчиси) томонидан билдирилган талаблар бўйича даъво муддати, тугатиш комиссияси (тугатиш бошқарувчиси) тайинланган кундан эмас, балки тугатилаётган юридик шахснинг ўз ҳуқуқи бузилганлигини билган ёки билиши лозим бўлган кундан ўта бошлайди. Ушбу ҳолатда, даъво аризасида қайд этилишичатарафлар ўртасидагишартнома2022йилдатузилганлиги,ушбу шартнома бўйича пул маблағи **** йил 29 июлда ўтказиб берилганлиги,шартнома нусхаси тарафларда мавжуд эмаслиги, унинг шартларига аниқлик киритишнинг имконияти мавжуд эмаслиги, тугатиш бошқарувчиси томонидан даъво муддатини тиклашга асос бўлган ҳолатлар баён этилмаганлигисабабли суд жавобгарнинг даъво муддатини қўллаш тўғрисидагиоғзакиаризасини асосли деб ҳисоблайди. Шу сабабли,суд даъво муддати ўтганлиги сабабли жавобгарнинг даъво муддатини қўллаш ****оғзакиаризасини қаноатлантиришни ва даъво муддатини қўллаган ҳолда даъво талабини қаноатлантиришни рад этишни лозим деб топди. ИПКнинг ****-моддаси биринчи қисмига асосансуд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилишидан келиб чиқибсуд, суд **** даъвогар ҳисобидан ундиришни лозим деб топади. Юқоридагилардан келиб чиқиб, Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг ****, **** - моддалари ҳамда Иқтисодий процессуал 3 кодексининг68, 69,****, ****, ****–********, **** - моддаларини қўллаб, суд қарорқилди: Жавобгарнинг даъво муддатини қўллаш ****оғзакиаризаси қаноатлантирилсин. Даъвогар “ RANSPOR -XIZMA I-BARAKA”масъулияти чекланган жамияти тугатишбошқарувчисининг,жавобгар “SURXON DAVR ****”хусусий ****ҳисобидан****сўм дебитор қарздорликни ундириш тўғрисидагидаъвоталаби бўйича даъво муддати қўлланилиб, даъво талабини қаноатлантириш рад этилсин. “ RANSPOR -XIZMA I-BARAKA”масъулияти чекланган жамияти ҳисобидан республика бюджетига********сўм давлат божи ундирилсин. Тўланган **** сўм почта **** даъвогар“ RANSPOR -XIZMA IBARAKA”масъулияти чекланган жамияти зиммасида қолдирилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ўтгач қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро **** берилсин. Ҳал қилув қарорининг кўчирма нусхаси тарафларга юборилсин. Мазкур ҳал қилув қароридан норози бўлган томонлар у қабул қилинган кундан эътиборан бир ой муддат ичида шу суд орқали Сурхондарё вилоят судининг иқтисодийишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция тартибида ёки қонуний кучга кирган ва апелляция тартибида кўрилмаган ҳал қилув қарори устидан у қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят бериши (протест келтириши) мумкин. Судья **** 4