Решение #2849322 Экономические

****-сонли иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛҚИЛУВҚАРОРИ ******** йил 10 ноябрь Жиззах туманлараро иқтисодий суди, судья****раислигида, судья ёрдамчиси****нингкотибалигида,Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Жиззах вилоят ҳудудий бошқармасинингдаъвогар“Асака ****” ****манфаатидажавобгарЖиззах шаҳар ҳокимлиги, қўшимча жавобгар *** ****га нисбатан бергандаъво аризаси бўйича қўзғатилган иқтисодий ишнидаъвогар вакили****(ишончнома асосида)ва жавобгар вакили****(ишончнома асосида) иштирокида, ўз биносида,очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Жиззах вилоят ҳудудий бошқармаси (бундан буён матндапалатадеб юритилади)“Асака ****” ****(бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) манфаатида Жиззах туманлараро иқтисодийсудига даъво аризаси билан мурожаат қилиб,даъвогар, Жиззах шаҳар ҳокимлиги (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)ва *** **** (бундан буён матндақўшимчажавобгар деб юритилади)ўртасида **** йил 13 сентябрда тузилган кафиллик шартномасига асосан жавобгардан даъвогар фойдасига **** **** сўм кредит асосий қарзи, **** сўм кредит фоизини ундириб беришни сўраган. Палата даъво аризасида ишни ўзининг вакиллари иштирокисиз кўришни сўраган. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили кўрсатув бериб,Ўзбекистон РеспубликасиПрезидентининг 19.06.**** йилдаги ПҚ-****-сонли қарорига мувофиқ қўшимча жавобгар билан **** йил 24 августда тузилган Бош келишув кредит шартномасига асосан ХУЖМШларига **** кредит қарздорликлари қўшимча жавобгарга ўтказилганлигини, кредит таъминоти сифатида **** йил 13 сентябрда тузилган кафиллик шартномасига асосан жавобгарЖиззах шаҳар ҳокимлигининг кафиллиги олинганлигини, бугунги кунда қўшимча жавобгар **** деб топилиб, давлат реестридан чиқиб кетганлиги сабабли ундан кредит қарздорлигини ундириш имкони йўқлигини, шу сабабли кафилга нисбатан даъво киритилганлигини маълум қилиб, даъво аризасини тўлиқ қаноатлантиришни сўради. Суд**** иштирок этганжавобгар вакилисудга кўрсатув бериб, ҳокимият **** ҳам ширкатларга **** кредит бўйича кафиллик берганлигини, лекин Ҳукумат қарорига асосан кредит муддати узайтирилганлигини, лекин кредитни узайтириш бўйича шартномаларга ўзгартириш киритилмаганлигини, шу сабабли ҳокимиятнинг кафиллик бўйича **** юзага келмаганлигини маълум қилиб, даъво талабларини қаноатлантиришни рад этишни сўради. Олдинги суд **** иштирок этган қўшимча жавобгарнинг собиқ раҳбари **** судга кўрсатув бериб, жамият **** деб топилганлигини, давлат реестридан чиқариш тўғрисида суднинг **** чиқарилганлигини, имкони бўлса кредит қарздорлигини янги ташкил қилинган жамиятига ўтказиши мумкинлигинимаълум қилган.Жавобгарнинг собиқ раҳбари бугунги суд **** тўғрисида тилхатга имзо қўйдириб хабардор қилинган. Олдинги суд **** иштирок этган прокуратура вакили **** тарафлар томонидан Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 29 ноябрдаги ****-сонли ХДФУ қарори билан ширкатларга **** кредит қарздорликларини сўндириш муддатлари икки йилга узайтирилганлиги ва фоизлар музлатилганлиги сабабли ҳокимиятнинг кафиллик шартномаси бўйича **** вужудга келмаганлигини инобатга олиб, даъво талабларини қаноатлантиришни рад этиш тўғрисида фикр билдирган. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади) ****-моддасинингбиринчи қисмига кўра,агар суд иқтисодий суд ишларини юритиш иштирокчиси ўзига юборилган **** кўчирма нусхасини олганлиги ёки ушбу Кодексда назарда тутилган бошқа усулда хабардор қилинганлиги тўғрисида суд **** бошлангунига қадар маълумотларга эга бўлса, ушбу иштирокчи тегишли тарзда хабардор қилинган деб ҳисобланади. ИПКнинг ****-моддаси учинчи қисмига асосаниш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар ва ишда иштирок этувчи бошқа шахслар суд **** келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкин. Мазкур ҳолатда,суд ИПКнинг **** ва ****-моддаларига асосан ишниқўшимча жавобгар ва прокуратуравакиллари иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топади. Судтарафлар вакилларининг кўрсатувлари, ****ваэътирозларини эшитиб, иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, даъво талабларининг қўшимча жавобгар *** **** нисбатан қисми бўйича иш юритишни тугатишни, жавобгарЖиззах шаҳар ҳокимлигига нисбатан қисми бўйича эсақаноатлантиришнирад этишниҳамда ишни кўриш билан боғлиқ суд ****даъвогар зиммасига юклашни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) ****-моддасининг иккинчи қисмига асосан, **** – шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. Мазкур ҳолатда тарафлар ўртасидаги **** кредит шартномасиданҳамда унинг асосида тузилган кафиллик шартномасиданкелиб чиққан. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига асосан, кредит шартномаси бўйича бир тараф — **** ёки бошқа кредит ташкилоти (кредитор) иккинчи тарафга (қарз олувчига) шартномада назарда тутилган миқдорда ва шартлар асосида пул маблағлари (кредит) бериш, қарз олувчи эса олинган пул суммасини қайтариш ва унинг учун фоизлар тўлаш **** олади. ФК****-моддасининг биринчи қисмига асосан,кафиллик шартномаси бўйича кафил бошқа шахс ўз **** тўла ёки қисман **** учун унинг кредитори олдида жавоб беришни ўз зиммасига олади. Иш ҳужжатларидан кўринишича,даъвогар “****” **** ва қўшимча жавобгар *** ****ўртасида2022йил24 августда ****-сонли бош келишувшартномаси тузилган (кейини ўринлардабош келишувдеб юритилади).Бош келишувгаасосан даъвогарқўшимчажавобгаргауй-жой фондини **** **** таъмирлаш ва асосий воситалар сотиб олиш, ёхут кредитларни ўтказиш учун, ушбу бош келишув доирасида тузиладиган индивидуал кредит шартномаларида назарда тутилган шартларда,асосий қарзни қайтаришда36 ой имтиёзли даврбилан жами **** **** сўмкредит маблағи ****иш, қўшимча жавобгар эса кредит шартномаларида белгиланган тартибда кредитларни қайтариш ва фоизларни тўлаш мужбуриятини олишган.Ушбу Бош келишув доирасида **** йил 24 августда тузилган қуйидаги ён бериш шартномаларига асосан ХУЖМШларига **** кредитлар қўшимча жавобгарга (янги қарздорга) ўтказилган: 1) Дастлабки қарздор “Жиззах Сайилжойи” ХУЖМШ билан 09.06.**** йилда тузилган ****-сонли кредит шартномасига асосан дастлабки қарздорга **** кредитнинг **** сўм қолдиғи; 2) Дастлабки қарздор “Жиззах Сайилжойи” ХУЖМШ билан 09.06.**** йилда тузилган ****-сонли кредит шартномасига асосан дастлабки қарздорга **** кредитнинг **** сўм қолдиғи; 3) Дастлабки қарздор “Жиззах Сайилжойи” ХУЖМШ билан 13.06.**** йилда тузилган ****-сонли кредит шартномасига асосан дастлабки қарздорга **** кредитнинг **** сўм қолдиғи; 4) Дастлабки қарздор “Бахор уй-жой” ХУЖМШ билан 29.09.**** йилда тузилган ****-сонли кредит шартномасига асосан дастлабки қарздорга **** кредитнинг **** сўм қолдиғи; 5) Дастлабки қарздор “Бахор уй-жой” ХУЖМШ билан 08.07.**** йилда тузилган ****-сонли кредит шартномасига асосан дастлабки қарздорга **** кредитнинг **** сўм қолдиғи; 6) Дастлабки қарздор “Бахор уй-жой” ХУЖМШ билан 29.05.**** йилда тузилган ****-сонли кредит шартномасига асосан дастлабки қарздорга **** кредитнинг **** сўм қолдиғи; 7) Дастлабки қарздор “Камронбек Фаридабону” ХУЖМШ билан 04.10.**** йилда тузилган ****-сонли кредит шартномасига асосан дастлабки қарздорга **** кредитнинг **** сўм қолдиғи; 8) Дастлабки қарздор “Камронбек Фаридабону” ХУЖМШ билан 19.12.**** йилда тузилган ****-сонли кредит шартномасига асосан дастлабки қарздорга **** кредитнинг **** сўм қолдиғи; 9) Дастлабки қарздор “Камронбек Фаридабону” ХУЖМШ билан 09.06.**** йилда тузилган ****-сонли кредит шартномасига асосан дастлабки қарздорга **** кредитнинг **** сўм қолдиғи; 10)Дастлабки қарздор “Камронбек Фаридабону” ХУЖМШ билан 13.06.**** йилда тузилган ****-сонли кредит шартномасига асосан дастлабки қарздорга **** кредитнинг **** сўм қолдиғи; 11)Дастлабки қарздор “Камронбек Фаридабону” ХУЖМШ билан 04.10.**** йилда тузилган ****-сонли кредит шартномасига асосан дастлабки қарздорга **** кредитнинг **** сўм қолдиғи. Мазкур ён бериш шартномаларининг 1.1-бандида кредит қолдиғи (фоизлар ва пенялар ҳам киради) янги қарздорга кредит қарздорликларини уч йил муддатга узайтириш, асосий қарзни қайтаришда 36 ой имтиёзли давр билан, муддати ўтган ва ҳисобланган фоизларни 36 ойдан кейин кредит охирги муддатига қадар кечиктириб тўлаш орқали фоизларни дастлабки шартномаларда белгиланган миқдорларда ўрнатган ҳолда уч йилдан кейин ҳиоблаб бориш шартлари билан ўтказилиши ва янги қарздордан кредит **** талаб қилиш ҳуқуқи кредиторга ўтиши белгилаб қўйилган. Ён бериш шартномаларига асосан янги қарздор (қўшимча жавобгар)га ўтказилган жами кредит қарздорликларининг қолдиғи ҳисобланган фоизлари билан бирга **** **** сўмни ташкил қилган. Кредит таъминоти сифатида**** йил 13 сентябрда жавобгар билан тузилган кафиллик шартномасига асосан, жавобгарнинг **** **** сўм кафиллиги олинган. Иш ҳужжатларидан кўринишича, жавобгар кредитни қайтариш графигига асосанқарзнинг навбатдаги қисмини қайтариш учун белгиланган муддатларни бузган, яъникредитгаҳисобланган фоизларни ваимтиёзли давр тугагандан кейин асосий қарзни мунатазам равишда ўз **** тўламасдан, муддати ўтган қарздорликка йўл қўйган. Натижада, кредитнинг фоизи бўйича **** сўм, кредит асосий қарзи бўйича **** **** сўм муддати ўтган қарздорлик вужудга келган. Кредитқарздорлигини тўлашни талаб қилиб,даъвогар томонидан жавобгарга юборилган талабномалар ва олиб борилган музокаралар натижа бермаган. Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 29 ноябрдаги ****-сонли ХДФУ қарорининг 2-бандида, **** Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари тижорат **** билан биргаликда кўп квартирали уй-жойларни бошқариш усули уй-жой мулкдорлари ширкатларидан бошқарувчи ташкилотларга ўтган уй-жой учун жалб қилинган кредитлар ҳамда фоизларни сўндириш муддатини маҳаллий ҳокимликлар кафиллиги асосида икки йилга узайтириш ва фоиз тўловларини музлатиш чораларини кўриши лозимлиги белгиланган. Қўшимча жавобгарга нисбатан соддалаштирилган тартиб-таомил бўйича тўловга қобилиятсизлик тўғрисида ****-сонли иш қўзғатилиб, суднинг **** йил 2 июндаги ҳал қилув қарори билан қўшимча жавобгар **** деб топилган.Тугатишга доир иш юритилиб, суд тугатиш бошқарувчиси **** томонидан тугатиш ишлари олиб борилган.Тугатиш жараёнида даъвогар кредитор сифатида жалб қилинган бўлсада, қарздорнинг тугатилишига эътироз билдирмаган ваЎзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 29 ноябрдаги ****-сонли ХДФУ қарорига мувофиқкредит қарзини узайтириш ҳамда бошқа шахсга ўтказиш чораларини кўрмаган.Натижада қарздорга нисбатан тугатиш тартиб таомили якунланиб, суд **** йил 18 сентябрда қарздор (қўшимча жавобгар)ни тугатиш ва давлат реестридан чиқариш тўғрисида **** чиқарган.Мазкур **** билан барча кредиторларнинг қарздорга нисбатан талаблари қаноатлантирилган талаблар деб ҳисобланиб, қарздорнинг **** тугатилган. Даъвогар эса қарзни кафил (жавобгар) Жиззах шаҳар ҳокимлигидан ундириб бериш учун палатага мурожаат қилган.Палатада амалга оширилган медиация жараёнлари ҳам самара бермаган.Кейин палата томонидан судга мурожаат қилинган. Даъвогар вакили томонидан судга **** қилинган маълумотномага кўра,**** йил 31 октябрь ҳолатига кредит асосий қарзидан **** ****,****, ҳисобланган фоизлардан ****,**** муддати ўтган қарздорлик мавжуд. ФК****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса — иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФК ****-моддаситўртинчи қисмининг мазмунига кўра, кредит шартномаси муносабатларига нисбатан қарз шартномаси қоидалари қўлланилиши мумкин. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, қарз олувчи олинган қарз суммасини қарз шартномасида назарда тутилган муддатда ва тартибда қарз берувчига қайтариши шарт. ФК ****-моддасига кўра, агар қарз шартномасида қарзни қисмлаб (бўлиббўлиб) қайтариш назарда тутилган бўлса, қарз олувчи қарзнинг навбатдаги қисмини қайтариш учун белгиланган муддатни бузган ****, қарз берувчи қарзнинг қолган барча суммасини тегишли фоизлар билан бирга муддатидан олдин қайтаришни талаб қилишга ****. Агар қарз шартномасида қарз бўйича фоизларни қарзнинг ўзини қайтариш муддатидан олдин тўлаш назарда тутилган бўлса, бу **** бузилган ****, қарз берувчи қарз олувчидан қарз суммасини тегишли фоизлари билан бирга муддатидан олдин қайтаришни талаб қилишга ****. ФКнинг ****-моддасига кўра, қарздор кафиллик билан таъминланган **** **** ёки лозим **** **** **** кафил ва қарздор кредитор олдида солидар жавоб берадилар, башарти қонунда ёки кафиллик шартномасида кафилнинг субсидиар жавобгар бўлиши назарда тутилган бўлмаса. Башарти, кафиллик шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, кафил кредитор олдида қарздор билан баравар **** жавоб беради, шу жумладан фоизлар тўлайди, қарзни ундириб олиш бўйича суд чиқимларини ва қарздор **** **** ёки лозим **** **** туфайли кредитор кў ган бошқа зарарларни тўлайди. ФКнинг****-моддасига кўра,юридик шахс (қарздор ёки кредитор) тугатилиши билан **** бекор бўлади, қонунчилик билан тугатилган юридик шахснинг **** **** бошқа шахс зиммасига юклатилган (ҳаётга ёки соғлиққа етказилган зарарни тўлаш талаби ва бошқа талаблар бўйича) ҳоллар бундан мустасно. ФК****-моддасинингбиринчи қисмига кўра,кафиллик билан таъминланган **** бекор бўлгач, шунингдек ушбу **** кафилнинг розилигисиз жавобгарликнинг ошишига ёки унинг учун бошқа ноқулай оқибатларга олиб келадиган тарзда ўзгартирилган **** кафиллик бекор бўлади. ИПК 110-моддасининг4-бандига асосан, ишда тараф ҳисобланган юридик шахс тугатилган бўлса,суд иш юритишни тугатади. Аниқланган иш ҳолатлари вақайд этилганқонунчилик нормаларига асосланиб,судқўшимча жавобгар ҳал қилув қарори қабул қилингунга қадар тугатилганлигини эътиборга олиб,даъво талабларининг унга нисбатан қисми бўйича иш юритишни тугатишни, қўшимча жавобгарнинг тугатилиши муносабати билан унинг даъвогар олдидаги **** (асосий ****) ҳам бекор бўлганлиги натижасида жавобгарнинг кафиллик шартномаси бўйича олган жамбурияти (қўшимча ****)ҳамбекор бўлганлигини эътиборга олиб, даъво талабларининг жавобгарга нисбатан талабларини қаноатлантиришни рад этишни лозим топади. ИПКнинг****-моддасига асосан,суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Давлат божи тўлашдан озод қилинган давлат органлари ҳамда бошқа шахслар томонидан юридик шахслар ва фуқароларнинг манфаатларини кўзлаб **** этилган даъво талабларини қаноатлантириш рад этилган ёки улар қисман қаноатлантирилган ****, давлат божи манфаатлари кўзланиб даъво **** этилган шахслардан даъво талабларининг қаноатлантирилиши рад этилган қисмига мутаносиб равишда ундирилади. Қайд этилганларга кўра,судишни кўриш билан боғлиқ суд ****даъвогар зиммасига юклашни, даъвогартомонидан олдиндан тўлаб чиқилган ****сўм почта ****ни ўзининг зиммасида қолдиришни,даъвогардан Республика бюджетига****,2сўм давлат божи ундиришнилозим деб топади. Юқоридагиларни инобатга олиб, ФКнинг ****, ****,****, ****, ****, ****,****, ****, ****-моддалари, ИПКнинг****,****, ****, ****, ****, ****, ****моддаларини қўллаб, суд қ а р о р қ и л д и: Даъво талабларининг қўшимча жавобгар *** **** нисбатан қисми бўйича иш юритиш тугатилсин. Даъво талабларининг жавобгарЖиззах шаҳар ҳокимлигига нисбатан қисминиқаноатлантириш рад этилсин. Даъвогар“Асака ****” **** томонидан олдиндан тўлаб чиқилган ****сўм почта ****ўз зиммасида қолдирилсин. Даъвогар“Асака ****” **** ҳисобиданРеспублика бюджетига****,2 сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилингандан кейин бир ойлик муддат ўтгач қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач, ижро **** берилсин. Ҳал қилув қарориустиданбир ой муддат ичида шу суд орқали Жиззах вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляциятартибидашикоятқилиш(протесткелтириш) ёки ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач,олти ой ичида кассациятартибидашикоятқилиш(протесткелтириш) мумкин. Судья ****