Решение #2849345 Экономические

****/****93-сонли иқтисодий иш Ўзбекистон Республикаси номидан Ҳал қилув қарори Жиззах шахри 2025йил10 ноябрь Жиззах туманлараро иқтисодий суди судьяси **** раислигида, судья ёрдамчиси ****ғунбоевнинг котиблигида,Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Жиззах вилоят худудий бошқармасидаъвогар"D****ZAKH BEST SEEDS"**** манфаатидажавобгар"Файзли Ғозғонтепа" фермер хўжалигига нисбатан 86.****.****сўм асосий қарз ва43.****.****сўм пеня ундириш тўғрисидагидаъво аризаси бўйича ишни Жиззах туманлараро иқтисодий суди биносида очиқ суд **** муҳокамасида, даъвогар вакилиТ.Ғиёсов(ишончномага асосан) иштирокида,жавобгар вакили иштирокисизкўрибчиқиб, қуйидагиларни,АНИҚЛАДИ: Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Жиззах вилоят худудий бошқармаси даьвогар"D****ZAKH BEST SEEDS"**** манфаатида(кейинги ўринларда даъвогар деб юритилади)"Файзли Ғозғонтепа"фермер хўжалиги (кейинги ўринларда жавобгар деб юритилади)га нисбатан Жиззах туманлараро иқтисодий судигадаъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгарга31.12.****4 йилдаги тузилган****-сонлиБошоқли дон уруғлигиолди – сотдишартномасибўйича,жавобгардан86.****.**** сўм асосий қарз ва 43.****.****сўм пеня ундириб бериш сўралган. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили ўз кўрсатмасида, даъво талабини қўллаб-қувватлаб,жавобгар вакили томонидан суд **** **** қадар қарздорликни сўндириш чоралари кўрмаганлиги сабабли,даъво аризани тўлиқ қаноатлантиришни сўради. Суд **** муҳокамасининг манзили ва **** тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилинган жавобгар суд **** вакиллари иштирокини таъминлашмади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг (кейинги ўринларда ИПК деб юритилади) ****-моддасига асосанагар суд иқтисодий суд ишларини юритиш иштирокчиси ўзига юборилган **** кўчирма нусхасини олганлиги ёки ушбу Кодексда назарда тутилган бошқа усулда хабардор қилинганлиги тўғрисида суд **** бошлангунига қадар маълумотларга эга бўлса, ушбу иштирокчи тегишли тарзда хабардор қилинган деб ҳисобланади. ИПКнинг ****-моддаси учинчи қисмига асосаниш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар, учинчи шахслар суд **** келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкин. Суд даъвогар вакилининг кўрсатмасини тинглаб, ишга **** қилинган ҳужжатлар-далилларга тегишли баҳо бериб, қуйидаги асосларга кўра даъвогарнинг даьво аризасиниқисманқаноатлантиришни лозим топди. Ишдаги ҳужжатлардан ва суд **** муҳокамасидан аниқланган ҳолатлардан маълум бўлишича,"D****ZAKH BEST SEEDS"****(****),"Файзли Ғозғонтепа"фермер хўжалиги(Буюртмачи) ўртасида 31.12.****йилдаги тузилган****-сонлиБошоқли дон уруғлиги олди – сотдишартномаси бўйича,жавобгардан86.****.**** сўм асосий қарз ва 43.****.**** сўм пеня ундиришни сўраган. Лекин жавобгар10.11.****йилдаги солиштирма далаолатномага асосан ҳозирги кунда86.****.****сўм қарздор бўлиб қолган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади)нинг ****-моддаси биринчи қисмига кўра, олди-сотди шартномаси бўйича бир тараф (сотувчи) товарни бошқа тараф (сотиб олувчи)га мулк қилиб топшириш ****, сотиб олувчи эса бу товарни қабул қилиш ва унинг учун белгиланган пул суммаси (баҳоси)ни тўлаш **** олади. Тарафлар ўртасида тузилган шартноманинг3.2бандига кўра,“****” товарларни ўз **** етказиб бериш, “Буюртмачи” белгиланган тартибда ва миқдорда15 фоизини олдиндан тўлаш**** олган Тўланмаган **** шартноманинг4.3бандига кўра, ҳар бир кечиктирган кун учун 0.4фоиз миқдорда ўз **** тўланмаган тўлов суммасининг 50 физидан ошмаган ҳолда пеня тўлаш белгиланган. Тарафлар ўртасида ўртасида 31.12.****йилдаги тузилган****сонлиБошоқли дон уруғлиги олди – сотдишартномасибўйича, бугунги кунда86.****.****сўмасосий қарздорлик мавжудлиги, ҳужжатлар орқали ўз тасдиғини топган. ФКнинг ****-моддаси биринчи қисмига кўра, агар қонун ҳужжатлари ёки олди-сотди шартномасининг шартларидан товар баҳосини муайян муддатда тўлаш **** келиб чиқмаса, сотиб олувчи уни сотувчи ўзига товарни ёки ушбу товарни тасарруф қилиш ҳужжатларини берганидан сўнг кечиктирмасдан тўлаши лозим.Ушбу модданинг иккинчи қисмига кўра, агар олди-сотди шартномасида товар **** бўлиб-бўлиб тўлаш назарда тутилган бўлмаса, сотиб олувчи сотувчига топширилган товарнинг тўлиқ баҳоси миқдорида **** тўлаши лозим. ФКнинг ****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса — иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФКнинг ****-моддасига кўра, қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. Даъвогар томонидан суд **** **** қилган хужжатларга асосан жавобгарнинг даъвогардан қарздорлиги маълум бўлган. Мазкур ҳолатда, суд, даъвогарнинг жавобгардан86.****.****сўм асосий қарзни ундириш тўғрисидаги даъво талабини асосли деб ҳисоблаб, даъво талабиниқаноатлантиришнилозим деб ҳисоблайди. Шунингдек, даъвогар ушбу шартнома шартларидан келиб чиққан ҳолда жавобгар"Файзли Ғозғонтепа"фермер хўжалигидан43.****.**** сўмпеня ундиришни сўраган. ФКнинг 11-моддасида фуқаролик ҳуқуқлари неустойка ундириш йўли билан ҳимоя қилиниши белгиланган. ФКнинг ****-моддаси 1-қисмига кўра, башарти, қонунда ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, **** лозим **** **** **** неустойка тўлаш ва зарарни қоплаш қарздорни **** асл ҳолида **** озод қилмайди. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги **** йил 15 июндаги ****-сонли қарорининг 4-бандида, ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга ****.Шу билан бирга, неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг ****-моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозимлиги тўғрисида тушунтириш берилган. ФКнинг ****-моддасида, агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****, бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек, кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиши кераклиги, суд алоҳида ҳолларда карздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга. Суд, даъвогарнинг43.****.**** сўмпеня ундириш талабининг қисман5.****.**** сўм қисмини ундиришни лозим деб топди. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****моддаси иккинчи қисмига кўра, ҳал қилув қарори ўз фойдасига чиқарилган тарафга иш бўйича қилинган барча суд **** ўрни, гарчи бошқа тараф давлат божини тўлашдан озод этилган бўлса ҳам ушбу бошқа тараф ҳисобидан қопланади. Бундай ҳолатда, суд иш ҳужжатларини текшириб чиқиб, даъвогар вакилининг тушунтиришларини тинглаб, ишдаги далилларга ҳуқуқий баҳо берган ҳолда, даъвогарнинг даъво талаблариниқисманқаноатлантиришни, жавобгар"Файзли Ғозғонтепа"фермер хўжалигиҳисобидан даъвогар "D****ZAKH BEST SEEDS"****86.****.**** сўм асосий қарз,5.****.**** сўм пеняундиришни, суд **** масаласини муҳокама қилиб, жавобгардан даъвогарфойдасига олдиндан тўланган******** почта ****ва Республика бюджетига2.****.****сўм давлат божиундиришни лозим деб топади. Юқоридагиларга кўра, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, ****, ****, ****-моддаларига асосланиб суд-, ҚАРОРҚИЛДИ: Даъвогарнинг даъво талаблариқисманқаноатлантирилсин. Жавобгар"Файзли Ғозғонтепа"фермер хўжалигиҳисобидан даъвогар"D****ZAKH BEST SEEDS"**** фойдасига86.****.**** сўм асосий қарз, 5.****.**** сўм пеня ва 41.**** сўмпочта **** ундирилсин. Жавобгар"Файзли Ғозғонтепа"фермер хўжалиги ҳисобиданРеспублика бюджетига2.****.****сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилингандан кейин бир ойлик муддат ўтгач қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро **** берилсин. Ҳал қилув қароридан норози бўлган тарафлар бир ой муддат ичида шу суд орқали Жиззах вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция шикояти (протести) бериши ёки биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой муддат ичида кассация шикояти (протести) бериши мумкин. Судья ****