Решение #2849361 Экономические

****-2502/****-сонли иқтисодий иш судья – **** ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛҚИЛУВҚАРОРИ **** 2025йил10 ноябрь Жиззах туманлараро иқтисодий судининг судьяси **** раислигида, судья ёрдамчиси ****ғунбоев котиблигида, Шароф **** туман **** даъвогар АТБ “****” манфаатида жавобгар “OQ OSH ONGI” фермер хўжалигидан ****.****.**** сўмкредитасосий қарз, 5.****.**** сўм фоиз қарздорлигини ундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича тўпланган ҳужжатларниШароф **** туман прокурорининг ёрдамчиси лавозимида иш ўрганувчи****иштирокида,даъвогар АТБ “****” вакили **** (ишончнома асосида) иштирокида,жавобгар вакиллари иштиркоисиз, очиқ суд **** ўз биносида кўрибчиқиб, қуйидагиларни аниқлади: Шароф **** туман ****даъвогар АТБ “****”манфаатида Жиззах туманлараро иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб,жавобгар “OQ OSH ONGI” фермер хўжалигидан ****.****.**** сўмкредитасосий қарз ва5.****.**** сўм фоиз кредит қарздорлигини ундиришни сўраган. Суд муҳокамаси иштирок этган Шароф **** туман прокурорининг ёрдамчиси лавозимида иш ўрганувчи **** ўз кўрсатмасида, даъво талабини кўллаб-қувватлаб, жавобгар вакили томонидан қарздорлик ўз **** тўланмаганлини учун даъво аризани қаноатлантиришни сўради. Суд муҳокамаси иштирок этган даъвогар вакили **** ўз кўрсатмасида, даъво аризадаги **** такрорлаб, жавобгар вакили томонидан суд **** **** қадар қарздорлик тўлиқ тўланмаганлигини маълум қилиб, даъво аризани қаноатлантириб беришни сўради. Суд **** муҳокамасининг манзили ва **** тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилинган палата ва жавобгар суд **** вакиллари иштирокини таъминлашмади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг (кейинги ўринларда ИПК деб юритилади) ****-моддасига асосанагар суд иқтисодий суд ишларини юритиш иштирокчиси ўзига юборилган **** кўчирма нусхасини олганлиги ёки ушбу Кодексда назарда тутилган бошқа усулда хабардор қилинганлиги тўғрисида суд **** бошлангунига қадар маълумотларга эга бўлса, ушбу иштирокчи тегишли тарзда хабардор қилинган деб ҳисобланади. ИПКнинг ****-моддаси учинчи қисмига асосаниш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар, учинчи шахслар суд **** келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкин. Суд иш ҳужжатларини ўрганиб, қуйидаги асослар кўра даъво талабини тўлиқ қаноатлантиришни лозим деб топди. Ишдаги ҳужжатлардан ва суд жараёнида аниқланган ҳолатлардан маълум бўлишича, АТБ “****” Жиззах вилоят бўлими ва жавобгар “OQ OSH ONGI”фермер хўжалиги ўртасида10.09.****йилда тузилган №08-Ф/****-Г****-сонли кредит шартномасига асосан****.****.****сўм миқдоридабошоқли дон хомашёсини етиштириш учунучун кредит маблағлари ****.Кредит йиллик12(ўникки) фоиз устама тўлаш шарти билан ****. Даъвогар томонидан кредит шартномасишартларига кўра жавобгарнинг тўлов топшириқномаларига асосан пул маблағлари ўтказиб берилган. Жавобгар “OQ OSH ONGI” фермер хўжалиги томонидан кредит шартномаси шартлари ****, кредит қайтариш жадвалига амал қилинмасдан тўланмаслиги оқибатида ****.****.**** сўм муддати ўтганкредитасосий, 5.****.**** сўм муддати ўтган фоизиқарздорликка йўл қўйган. Қарзни қайтариш тўғрисида **** томонидан жавобгар бир неча бор ёзма равишда огоҳлантирилган.Лекин, жавобгар **** тўлиқ ****, шартномада белгиланган тартиб ва муддатда кредит қарзини қайтармаган. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасига мувофиқ ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг (кейинги ўринларда ФК деб юритилади) ****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ лозим **** **** керак, ушбу кодекснинг ****-моддаси биринчи қисмига кўра,гаровга олувчининг (кредиторнинг) талаблари гаровга қўйилган кўчмас мол-мулк қийматидан суднинг қарорига мувофиқ қондирилади. ФКнинг ****-моддасига кўра, қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. ФКнинг ****-моддасида, агар қонунда ёки қарз шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, карз берувчи (юридик шахс ёки фуқаро) қарз олувчидан қарз суммасига шартномада белгиланган миқдорда ва тартибда фоизлар олиш ҳуқуқига эга бўлишлиги, фоизлар тўлаш тартиби ва муддатлари қарз шартномаси билан белгиланиши кўрсатилади, ушбу кодекснинг ****моддасига мувофиқ, қарз олувчи олинган қарз суммасини қарз шартномасида назарда тутилган муддатда ва тартибда қарз берувчига қайтариши шарт. ФКнинг****-моддасига кўра кредит шартномаси бўйича бир тараф - **** ёки бошқа кредит ташкилоти (кредитор) иккинчи тарафга (қарз олувчига) шартномада назарда тутилган миқдорда ва шартлар асосида пул маблағлари (кредит) бериш, қарз олувчи эса олинган пул суммасини қайтариш ва унинг учун фоизлар тўлаш **** олади. ФКнинг ****-моддасига асосан,агар қарз шартномасида қарзни қисмлаб (бўлиб-бўлиб) қайтариш назарда тутилган бўлса, қарз олувчи қарзнинг навбатдаги қисмини қайтариш учун белгиланган муддатни бузган ****, қарз берувчи қарзнинг қолган барча суммасини тегишли фоизлар билан бирга муддатидан олдин қайтаришни талаб қилишга ****.Агар қарз шартномасида қарз бўйичафоизларни қарзнинг ўзини қайтариш муддатидан олдин тўлаш назарда тутилган бўлса, бу **** бузилган ****, қарз берувчи қарз олувчидан қарз суммасини тегишли фоизлари билан бирга муддатидан олдин қайтаришни талаб қилишга **** белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми ва Олий хўжалик суди Пленумининг **** йил 22 декабрдаги “Кредит шартномаларидан келиб чиқадиган **** **** таъминлаш тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги ****-сонли қарорининг 4-банди учинчи қисмида,судлар кредит суммаларини муддатидан олдин ундириш тўғрисидаги даъволарни кўришда кредит шартномасини муддатидан олдин бекор қилиштўғрисидаги талабнинг йўқлиги кредит суммаси ва фоизларни муддатидан олдинундириш **** талабларни қаноатлантиришни рад этиш учун асосҳисобланмаслигини эътиборга олишлари лозимлиги тўғрисидатушунтириш берилган. Бундан ташқари, кредит шартномасининг 5.7-бандида, “Даъвогар” (****) қарздор томонидан шартнома шартлари бузилса, кредит шартномаси графиги бўйича тўловлар амалга оширилмаса ва бошқа **** **** кредит ва унинг фоизлари муддатидан олдин суд орқали ундириш чораларини кўришга **** эканлиги белгиланган. Даъвогар вакили томонидан суд **** **** қилинган **** йил 10 ноябрдаги №80-сонли маълумотномада жавобгар вакили томонидан қарздорлик тўланмаганлиги, бугунги кун ҳолатига****.****.****сўм кредит асосий қарз ва7.****.****сўм фоиз қарздорлик мавжудлилиги аниқланган. Мазкур ҳолатда даъво талабининг кредит қарзи ундириш талабини тўлиқ қаноатлантиришни, жавобгардан **** фойдасига****.****.****сўм кредит асосий қарз ва5.****.****сўм фоиз қарзни ундиришни лозим деб топди. Қайд этилганларга мувофиқ, суд, жавобгарнинг шартнома шартларини бузган ҳолда шартнома талабларини ўз **** ****, кредит қарздорликни тўланмаганлиги инобатга олиб, жавобгар “OQ OSH ONGI” фермер хўжалигидан****.****.**** сўм муддати ўтганкредитасосий қарз, 5.****.**** сўм муддати ўтган кредит фоизи қарздорлигини ундиришни, шунингдек, давлат божи ва почта **** жавобгарнинг низонинг судгача етиб келишидаги айбини инобатга олиб, Ўзбекистон РеспубликасиИқтисодий процессуалкодексининг ****-моддасига мувофиқ, жавобгар зиммасига юклашни лозим деб ҳисоблайди. Юқоридагиларга асосан ҳамда Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик Кодексининг ****, ****, ****, ****, ****, ****-моддалари, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, ****, ****, ****, ****, ****-моддаларини қўллаб, суд қа р о рқи л д и : Даъво ариза тўлиқ қаноатлантирилсин. Даъвогар АТБ “****” фойдасига жавобгар “OQ OSH ONGI” фермер хўжалигидан****.****.****сўм муддати ўтган кредит асосий,5.****.****сўм муддати ўтган фоизиолдиндан тўлаб чиқилган 41.2**** почта **** ундирилсин. Жавобгар“OQ OSH ONGI”фермер хўжалигидан республика бюджетига4.****.****сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач, ижро **** берилсин. Ҳал қилув қароридан норози бўлган тарафлар бир ой муддат ичида шу суд орқали Жиззах вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция шикояти (протести) бериши ёки биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой муддат ичида кассация шикояти (протести) бериши мумкин. Раислик қилувчи, судья ****