Решение #2849446 economic_new

****-сонлииқтисодий иш **** Судья: ****** ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ ****йил Урганч туманлараро иқтисодий суди, судья ******раислигида,судья ёрдамчиси****нингкотиблигида, даъвогар вакилиадвокат ******(**** йил12 октябрдаги****-сонлиордерасосида)нинг иштирокида, «******»масъулияти чекланган жамиятинингжавобгар«******»масъулияти чекланган жамиятидан ****.****.****сўм асосий қарз, ****.****.****сўмпеня ваадвокат хизмати учун тўланган****.**** сўмни ундириштўғрисидаги даъво аризаси бўйича ишни Урганч туманлараро иқтисодий судининг биносида бўлиб ўтган очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: «******»масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матнда – даъвогар деб юритилади) Урганч туманлараро иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб,«******»масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда – жавобгар деб юритилади)дан****.****.****сўм асосий қарз ва****.****.****сўмпеня ваадвокат хизмати учун тўланган.****.**** сўмундиришни сўраган. Даъвогар суд **** куни судга ариза **** қилиб, даъво аризани айрим жойларида хатолик сабабли ****.****.**** сўм пеняундириш сўзларифоизундириш деб ёзилганлигини, шунга кўра, даъво аризадаги ****.****.**** сўм фоиз ундириш сўзларини пеня ундириш деб ҳисоблашни сўраган. Бугунги суд **** ўтказилиш **** ва жойи тўғрисида жавобгар қонунда белгиланган тартибда хабардор қилинган бўлса-да, унинг вакили иштирок этмади, даъво аризасиюзасидан фикр билдирмади. Бундай ҳолда,суд ишни Ўзбекистон Республикаси иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, ****-моддасига асосан жавобгар вакилининг иштирокисиз кўриб чиқишни лозим деб ҳисоблайди. Суд **** даъвогар вакили билдирилган талабларни қўллаб-қувватлаб,ўз тушунтиришини бериб,суддан даъвоталабларини тўлиққаноатлантиришни сўради. Суд, ишда иштирок этувчи даъвогар вакилининг тушунтиришларинитинглаб ҳамда ишдаги ҳужжатларни ўрганиб чиқиб, қуйидаги асосларга кўра даъвониқисманқаноатлантиришни лозим деб топади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасига кўра, ҳар ким ўз ҳуқуқ ва эркинликларини қонунда **** барча усуллар билан ҳимоя қилишга ****. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси(бундан буён матнда ФК деб юритилади)нинг 8 ва ****-моддаларига асосан ****шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. Мазкурҳолатда тарафларнинг **** маҳсулот етказиб бериш шартномасидан келиб чиққан. ФК****-моддаси асосан, маҳсулот етказиб бериш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот етказиб берувчи сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда ўзи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фойдаланиш учун ёки шахсий, оилавий ****, рўзғорда ва шунга ўхшаш бошқа **** фойдаланиш билан боғлиқ бўлмаган бошқа **** фойдаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг **** тўлаш **** олади. Ишдаги ҳужжатлардан маълум бўлишича, тарафлар ўртасида****5йил11 августда75-сонлимаҳсулот етказиб беришшартномаси тузилган. Ушбу шартномага асосан даъвогар томонидан жавобгарга****5йил 11 августдаги 50-сонли ****-фактурабилан ****.****.****сўмликтиббийускуналаретказиб берилган. Шартноманинг2.3-бандида,етказиб бериладиган маҳсулотлар учун олдиндан****фоиз тўловларамалга оширилишитартибибелгиланган. Бироқ, етказиб берилган маҳсулотлар учунжавобгар томониданқисманяъни ****.**** сўмтўлов амалга оширилиб, қолган тўловлар тўланмаганлигинатижасида****5йил11 октябрьҳолатига****.****.**** сўм кредиторлик қарздорлиги вужудга келган. Мазкур қарздорликни тўлаб беришни сўраб, даъвогарнинг жавобгарга юборган огоҳлантириш хати жавобгар томонидан ижросиз ва жавобсиз қолдирилган. ФК****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса — иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. Даъвогар томонидан жавобгарга маҳсулот етказиб берилганлиги ҳолати тарафлар ўртасида тузилган шартнома, ****-фактура, ишончнома ва судда аниқланган ҳолатлар билан тўлиқ тасдиқланади. Бундай ҳолатда,суд даъвогарнинг асосий қарз ундириш талабини асосли деб ҳисоблайдива уни тўлиққаноатлантиришни лозим деб топади. Шунингдек, даъвогар ўзининг даъво талабида жавобгардан тўлов кечиктирилганлиги учун шартноманинг6.1-бандига асосан****.****.****сўм пеня ундириб беришни сўраган. ФК****, ****-моддасига кўра, қонун ҳужжатлари ёки шартнома билан белгиланган, қарздор **** **** ёки лозим **** **** **** кредиторга тўлаши шарт бўлган пул суммаси неустойка ҳисобланади.Неустойка тўғрисидаги келишув ёзма шаклда тузилиши керак. Шартноманинг6.1-бандида, сотиб олувчи олинган маҳсулот учун ўз **** тўлов амалга оширмаса етказиб берувчига тўланмаган сумманинг 0,4фоизи миқдорида, бироқ тўланмаган сумманинг 50 фоизидан ошмаган миқдорда пеня тўлаши белгиланган. ФК ****, ****-моддаси ҳамда шартноманинг 6.1-банди мазмунига кўра, қарздор **** **** қисми учун пеня тўлайди. Даъвогар даъво аризада ****.****.**** сўм асосий қарз **** йил 11 август кунидан **** йил 11 октябрь кунигача яъни 60 кун кечиктирганлиги учун ҳар бир кечиктирилган кун учун 0,4 фоиздан (****.****.*****0,4%= ****.**** сўм) жами ****.****.**** сўм пеня ҳисобланган. Ваҳоланки, жавобгар ****.****.**** сўм асосий қарздан .****.****,****ини **** йил 2 сентябрь куни 6-сонли тўлов топшириқномаси билантўлабберган. Аммо, даъвогар жавобгар томонидан тўлаб берилган ****.****,****га **** йил 2 сентябрдан **** йил 11 октябргача.****.**** ****.****,*****.***кун) сўм асоссиз пеня ҳисоблаб, ундиришни сўраган. Мазкур ҳолатда суд даъво талабидаги ****.****.**** сўм пенянинг ****.****.**** сўмини асосли, 11.****.**** сўмини асоссиз деб ҳисоблайди. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг“**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги **** йил 15 июндаги ****-сонли қарорининг 2-бандига асосан судлар неустойкани ундириш тўғрисидаги даъволарни ҳал қилишда неустойка миқдорининг қонун талабларига мувофиқ ҳисобланганлиги, унинг асослилиги, **** бузилиши оқибатларига мутаносиблиги каби ҳолатларни ҳар томонлама ва чуқур муҳокама қилиб, талаб қилинган неустойканинг адолатли миқдорини белгилашлари шарт. ФК ****-моддасига кўра, агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак.Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга. Шунга кўра, суд даъвонинг кечиктирилган тўловлар учунасослиҳисобланган****.****.**** сўмпеня ундириш талабиникўриб чиқиб, даъвогар ўз **** асосий қарзни ундириш чораларини кўрмаганлиги,шартномага асосан **** фоизтўлов амалга оширилмаган бўлсадамаҳсулот бериб юборилганлиги,бунинг натижасидадаъвогарни ўзипеня суммасининг кўпайишига сабаб бўлганлигини инобатга олиб, пеня суммасини камайтириб,жавобгардан****.****сўм пеня ундиришни, пенянинг қолган қисмини рад қилишни, шунингдек, даъво талабидаги 11.****.**** сўм пеняни асоссизлиги учун рад қилишни лозим топади. Шунингдек, даъвогар ўзининг даъво талабида жавобгардан адвокат хизмати учун тўланган ****.**** сўмни ундириб беришни сўраган. ФК 14-моддаси биринчи ва иккинчи қисмларида агар қонун ёки шартномада зарарни камроқ миқдорда тўлаш назарда тутилмаган бўлса, ҳуқуқи бузилган шахс ўзига етказилган зарарнинг тўла қопланишини талаб қилиши мумкин. Зарар деганда, ҳуқуқи бузилган шахснинг бузилган ҳуқуқини тиклаш учун қилган ёки қилиши лозим бўлган ****, унинг мол-мулки йўқолиши ёки шикастланиши (**** зарар), шунингдек бу шахс ўз ҳуқуқлари бузилмаганида одатдаги фуқаролик муомаласи шароитида олиши мумкин бўлган, лекин ололмай қолган даромадлари (бой берилган фойда) тушунилади. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, қарздор **** **** ёки лозим **** **** туфайли кредиторга етказилган зарарни тўлаши шарт. Даъвогаргакўрсатилган ҳуқуқий ёрдам учун тўланган пул маблағларишахснинг бузилган ҳуқуқини тиклаш учун қилган **** ҳисобланади ва бу ҳолатлар “******” адвокатлик бюроси билан юридик хизмат кўрсатиш учун **** йил 12 октябрда тузилган 82-сонли шартнома ва ушбу шартномага асосан ****.**** сўм пул маблағи ўтказилганлиги **** йил 17 октябрдаги ****-сонли тўлов топшириқномаси билан исботланади. Шунга кўра, суд даъвогарнинг адвокат хизмати учун тўланган 5.****.**** сўм ундириш талабини асосли деб ҳисоблаб, уни қаноатлантиришни лозим деб топади. ИПК68-моддасига кўра, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлашикерак. ИПК****-моддасига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади Баён этилганларга асосан суд, даъвониқисманқаноатлантиришни,жавобгардан даъвогар фойдасига****.****.****сўм асосий қарз,****.**** сўм пеня, адвокат хизмати учун тўланган 5.****.**** сўмниундиришни, даъво талабини қолган қисмини рад қилишни, суд ****тарафларга қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда юклашни,даъвони асосли қисми ****.****.**** (****.****.****+ ****.****.****+ ****.****) сўм бўйича .****.**** сўм давлат божини жавобгарга, даъвониасоссиз қисми .****.**** сўм бўйича ****.**** сўм давлат божини даъвогар зиммасига юклашни, даъвогар судга даъво ариза берганда 10.****.**** сўм давлат божи тўлаши лозим бўлгани ҳолда ****.**** (99.**** сўм кам тўланган) сўм давлат божи ва **** сўм почта **** тўлаганлигини инобатга олиб,давлат божини кам тўланган **** сўм қисмини жавобгардан Республика бюджетига ундиришни, жавобгардан даъвогар фойдасига ****.**** сўм давлат божи ва .**** сўм почта **** ундиришнилозим топади. Юқоридагилардан келиб чиқиб, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 68, ****,****, ****, ****,****, ****-моддаларини қўллаб, суд қарорқилди: Даъвогарнинг даъвосиқисманқаноатлантирилсин. «******»масъулияти чекланган жамиятидан«******»масъулияти чекланган жамиятифойдасига****.****.****сўм асосий қарз,****.**** сўм пеня,адвокат хизмати учун тўланган****.**** сўм,****.****сўм давлат божи ва****сўм почта **** жами ****.****.**** сўмундирилсин. Даъво талабинингқолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. «******» масъулияти чекланган жамиятидан Республика бюджетига .**** сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро ****сиберилсин. Мазкур ҳал қилув қарори устидан Хоразм вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига шу суд орқали бир ой ичида апелляция тартибида, ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья ******