Решение #2849508 Экономические

****-сонлииқтисодий иш Судья:**** ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Урганчшаҳри **** Урганч туманлараро иқтисодий суди, судья****раислигида, судья ёрдамчиси****котиблигида, даъвогар вакили**** (****5йил27 октябрдаги СП-****-сонли ишончнома асосида)нинг иштирокидадаъвогар«******» **** шаклидаги қўшма ****нингжавобгар«******»масъулияти чекланган жамиятидан 3.****.****.****сўм асосий қарз ва****.****.****сўм пеня ундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича ишни Урганч туманлараро иқтисодий судининг биносида бўлиб ўтган очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: «******» **** шаклидаги қўшма **** (бундан буён матнда –даъвогардеб юритилади) Урганч туманлараро иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб,«******»масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда – жавобгар деб юритилади)дан3.****.****.****сўм асосий қарз ва****.****.****сўм пеняундиришни сўраган. Бугунги суд **** ўтказилиш **** ва жойи тўғрисидажавобгарқонунда белгиланган тартибда хабардор қилинган бўлса-да, унинг вакили иштирок этмади, даъво ариза юзасидан фикр билдирмади. Бундай ҳолда суд ишни Ўзбекистон Республикаси иқтисодий процессуал кодекси(бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****, ****, ****-моддасига асосанжавобгарвакилининг иштирокисиз кўриб чиқишни лозим деб ҳисоблайди. Суд **** даъвогарнинг вакили билдирилган талабларни қўллабқувватлаб, жавобгарга жами 5.****.****.****сўмлик техникалар берилганлиги, жавобгар томонидан тўловларбелгиланган муддатдаамалга оширилмаганлигини, судга мурожаат қилгандан кейин ****.****.**** сўмтўлов амалга оширилганлигини маълум қилиб,суддан даъвоталабиниқолган қисминитўлиқ қаноатлантиришни сўради. Суд, ишда иштирок этувчидаъвогарвакилини тинглаб ҳамда ишдаги ҳужжатларни ўрганиб чиқиб, қуйидаги асосларга кўра даъвониқисманқаноатлантиришни лозим деб топади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасига кўра, ҳар кимга ўз ҳуқуқ ва эркинликларини суд орқали ҳимоя қилиш, давлат органларининг ҳамда бошқа ташкилотларнинг, улар мансабдор шахсларининг қонунга хилоф қарорлари, ҳаракатлари ва ҳаракатсизлиги устидан судга шикоят қилиш ҳуқуқи кафолатланади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг (бундан буён матнда – ФК деб юритилади)8 ва ****-моддаларига асосан ****шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. Мазкурҳолатда тарафларнинг ****олди-сотдишартномасидан келиб чиққан. ФКнинг ****-моддаси асосан, олди-сотди шартномаси бўйича бир тараф (сотувчи) товарни бошқа тараф (сотиб олувчи)га мулк қилиб топшириш ****, сотиб олувчи эса бу товарни қабул қилиш ва унинг учун белгиланган пул суммаси (баҳоси)ни тўлаш **** олади. Ишдаги ҳужжатлардан маълум бўлишича, «******» **** шаклидаги қўшма **** ва «******»масъулияти чекланган жамияти ўртасида****4йил10 июнда24-066-сонли олди-сотди шартномаси тузилган. Шартноманинг 1 ва 2-бўлимларига кўра, даъвогар жавобгарга жами қиймати 5.****.****.**** сўм бўлган 5 та техникани мулк қилиб топшириши, жавобгар эса техникаларни қабул қилиб, келишилган муддатларда **** тўлаш **** олган. Ушбу шартномага асосан даъвогар томонидан жавобгарга ****4йил 11 июндаги****-****4-сонли, ****4йил13 августдаги****-****сонлиҳисоб****-фактураларва****4йил11 июнь,**** йил 13 августдаги қабул-қилиш далолатномаларибиланжами қиймати 5.****.****.****сўмбўлган 5татехникалар топширилган ва жавобгар томонидан қабул қилиб олинган. Шартномага илова қилинган“Нархларни келишув баённомаси”нинг 2-бандига асосан жавобгар ****.****.****сўмни бўлиб-бўлиб тўлаши яъни **** йил 25 сентябрь куни ****.****.**** сўм, **** йил 25 декабрь куни ****.****.**** сўм, **** йил 25 март куни ****.****.**** сўм, **** йил 25 июнь куни ****.****.**** сўм, **** йил 25 июль куни 2.****.****.**** сўм тўлаши лозим бўлган. Бироқ, жавобгар томонидан техника учунжами2.****.****.****сўм тўланиб,қолгантўловлартўланмаганлиги натижасида **** йил 9 октябрь ҳолатигажавобгарнинг даъвогар олдидамуддати ўтган3.****.****.****сўм кредиторлик қарздорлиги вужудга келган. Мазкур қарздорликларни тўлаб беришни сўраб, даъвогарнинг жавобгарга юборган огоҳлантириш хати жавобгар томонидан ижросиз ва жавобсиз қолдирилган. ФК ****-моддасининг учинчи қисмига кўра, агар сотиб олувчи **** бўлиб-бўлиб тўлаш шарти билан сотилган ва ўзига топширилган товар учун навбатдаги тўловни шартномада белгиланган муддатда амалга оширмаса, сотувчи шартномани **** бош тортишга ва гаров нарсасини ундириш учун назарда тутилган тартибда ундирувни товарга қаратишга ****. ФКнинг ****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса — иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. Даъвогар томонидан жавобгарга шартномада кўрсатилгантехникаларни топширганлиги, лекин жавобгар келишилган муддатлардатўловларни амалга оширмаганлиги ҳолати ишдаги ҳужжатлар ва судда аниқланган ҳолатлар билан тўлиқ тасдиқланади. Бундай ҳолатда суд даъвогарнинг асосий қарз суммасини ундириш талабини асосли деб ҳисоблайди. Суд **** кунига қадар жавобгар томонидан150.****.**** сўм тўланганлигини инобатга олиб, даъвони асосий қарз ундириш қисмини қисман қаноатлантиришни, жавобгардан даъвогар фойдасига 2.****.****.**** сўм ундиришни, даъвони қолган ****.****.**** сўм асосий қарз ундириш қисми ихтиёрий тўланганлиги сабабли рад қилишнилозим деб топади. Шунингдек, даъвогар ўзининг даъво талабида жавобгардан тўлов кечиктирилганлиги учун шартноманинг 6.4-бандига асосан****.****.****сўм пеня ундириб беришни сўраган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг ****, ****моддасига кўра, қонун ҳужжатлари ёки шартнома билан белгиланган, қарздор **** **** ёки лозим **** **** **** кредиторга тўлаши шарт бўлган пул суммаси неустойка ҳисобланади.Неустойка тўғрисидаги келишув ёзма шаклда тузилиши керак. Шартноманинг 6.4-бандида харидор томонидан тўлов шартлари бузилган ****, харидор ишлаб чиқарувчига кечиктирилган ҳар бир кун учун кечиктирилган тўлов миқдорининг 0,5фоизи миқдорида пеня тўлаши, лекин бу кечиктирилган тўлов суммасининг20фоизидан ошмаслиги кераклиги белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг "**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****"ги **** йил 15 июндаги ****-сонли қарорининг 2-бандига асосан судлар неустойкани ундириш тўғрисидаги даъволарни ҳал қилишда неустойка миқдорининг қонун талабларига мувофиқ ҳисобланганлиги, унинг асослилиги, **** бузилиши оқибатларига мутаносиблиги каби ҳолатларни ҳар томонлама ва чуқур муҳокама қилиб, талаб қилинган неустойканинг адолатли миқдорини белгилашлари шарт. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга ****. Шунга кўра, суд даъвоникечиктирилган тўловлар учун ҳисобланган пеняниундириш талабини кўриб чиқиб,ушбу талабни асосли деб ҳисоблайди.Аммо,даъвогар ўз ****асосий қарзниундириш чораларини кўрмасдан, пеня суммасининг кўпайишига сабаб бўлганлигини инобатга олиб, пеня суммасини камайтириб, жавобгардан****.****.****сўм пеня ундиришни, пенянинг қолган қисмини рад қилишни лозим деб топади. ИПКнинг 68-моддасига кўра, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. ИПКнинг ****-моддасига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади Баён этилганларга асосан суд, даъвогарнинг даъвосини қисман қаноатлантиришни, жавобгардан даъвогар фойдасига2.****.****.****сўм асосий қарз,****.****.****сўм пеняундиришни, даъво талабини қолган қисмини рад қилишни, суд **** жавобгар зиммасига юклашни, даъвогар томонидан судга даъво берилганда тўланган 72.****.****сўм давлат божи ва41.****сўм почта **** ундиришни лозим деб топади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 68, ****,****, ****, ****,****, ****-моддаларини қўллаб, суд қарорқилди: Даъвогарнинг даъвосиқисманқаноатлантирилсин. «******»масъулияти чекланган жамиятидан«******» **** шаклидаги қўшма ****фойдасига.****.****.****сўм асосий қарз,****.****.****сўм пеня,****.**** сўм давлат божива****сўм почта ****ундирилсин. Даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро ****сиберилсин. Мазкур ҳал қилув қарори устидан Хоразм вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига шу суд орқали бир ой ичида апелляция тартибида, ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья ****