Решение #2849608 Экономические

****-2501/****-сонли иқтисодий иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИНОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ **** ****5йил10 ноябрь Когонтуманлараро иқтисодий суди,судья****нинг раислигида,****нинг котиблигида,даъвогар вакили****(ишончномава буйруқасосида),жавобгарвакили **** (ишончнома асосида)ларнинг иштирокида,даъвогар“BUXOROGAZSANOATQURILISH”акциядорлик жамиятининг жавобгар“AMIRBEK SHANS PLYUS”масъулияти чекланган жамиятидан27.****.****сўм асосий қарз,13.****.****сўм пеняундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича қўзғатилган ишни ўз биносида очиқ суд **** кўриб чиқиб, АНИҚЛАДИ: “BUXOROGAZSANOATQURILISH” акциядорлик жамияти (бундан буён матндадаъвогарёки**** деб юритилади)судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,“AMIRBEK SHANS PLYUS” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда жавобгарёки**** деб юритилади)дан27.****.**** сўм асосий қарз, 13.****.**** сўм пеняундиришни сўраган. Суд **** иштирок этган****вакили даъвони қувватлаб, унда келтириб ўтилган асосларни такрорлаб, судга даъво аризаси билан мурожаат қилинганидан сўнг ҳам****томонидан қарздорлик тўлаб берилмаганлигини билдириб, даъвони тўлиқ қаноатлантириб беришни сўради. Суд **** иштирок этган**** вакилидаъвониқисман тан олиб, асосий қарз суммасига эътирозлари йўқлигини, бироқ даъвогар томонидан пеня суммаси нотўғри ҳисобланганлигини билдириб,уни рад қилишни сўради. Суд, иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб,тарафларнинг тушунтиришларини тинглаб,қуйидаги асосларга кўра даъвони қисман қаноатлантиришни, қолган қисмини рад қилишни лозим топади. Даъво аризаси ва иш ҳужжатларидан кўринишича,тарафлар ўртасида****5 йил23 январда9-сонли маҳсулот етказиб бериш шартномаси (бундан буён матнда шартнома деб юритилади) тузилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) ****-моддасининг биринчи қисмигабиноаншартнома тузилган пайтидан бошлаб кучга киради ва тарафлар учун **** бўлиб қолади. Шартноманинг 1.1-бандигаасосан даъвогар умумий қиймати****.****.****сўм бўлганФундамент ФМ-1,Фундамент ФМ-2 ва Фундамент ФОМ-7 маҳсулотиниетказиб бериш, жавобгар эса ушбу товарни қабул қилиш ва **** тўлаш **** ўз зиммасигаолади. Тарафлар ўртасидаги **** йил 19 февралдаги 1-сонли қўшимча келишувга асосан шартномага ўзгартириш киритилиб,шартнома суммаси ****.****.****,**** этиб белгиланган. 2 ****томонидан ****га14.04.****5йилдаги****-сонлиэлектрон ****фактурага асосан29.****.****,****,20.02.**** йилдаги 24-сонли электрон ****фактурага асосан 41.****.****,****,18.03.**** йилдаги 51-сонли электрон ****-фактурага асосан ****.****.****,****лик товарларетказиб берилганбўлсада,бироқ жавобгар томонидан тўловларлозим **** амалга оширилмаган.Натижада даъвогар олдида27.****.****сўмлик қарздорлик вужудга келган. Даъвогарнинг мавжуд қарздорликни10 кунликмуддатичиидаихтиёрий равишда тўлаб бериш **** ****5йил26 сентябрькунидагих/****сонлиталабномасижавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилиб, қарздорлик тўлаб берилмаган.Шу сабабли даъвогар судга жавобгарга нисбатан даъво аризасида кўрсатилган талаб билан мурожаат қилишга **** бўлган. ФК ****-моддасининг иккинчи қисмигаасосан**** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади.Ушбу ҳолатда тарафлар ўртасидаги **** шартномадан келиб чиққан. ФКнинг ****-моддасигабиноан**** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФКнинг****-моддасигаасосанмаҳсулот етказиб бериш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот етказиб берувчи — сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда ўзи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фойдаланиш учун ёки шахсий, оилавий ****, рўзғорда ва шунга ўхшаш бошқа **** фойдаланиш билан боғлиқ бўлмаган бошқа **** фойдаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг **** тўлаш **** олади. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, сотиб олувчи етказиб бериладиган товарлар **** шартномада назарда тутилган ҳисоб-китоблар тартиби ва шаклига амал қилган ҳолда тўлаши лозим. ФК ****-моддасининг биринчи қисмидаагар қонунчилик ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, **** **** кечиктиришга ёки уни бўлиб-бўлиб **** йўл қўйилмаслиги назарда тутилган. Жавобгарнингмавжудқарзи иш материалларидаги шартнома,талабнома,электрон****-фактуралар, ўзаро солиштирма далолатнома,тарафларнинг суд муҳокамасидаги тушунтиришларибилан тасдиқланади. Маълум бўлишича, судга даъво аризаси билан мурожаат қилинганидан сўнгҳамжавобгар томониданқарздорликбартараф этилмаган. Шу сабабли суд, даъвонингасосий қарз ундириш**** талабиниқаноатлантиришнилозим топади. Бундан ташқари, даъво аризасида жавобгардан “Хўжалик юритувчи субъектлар фаолиятининг шартномавий-ҳуқуқий базаси тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикасининг Қонуни (бундан буён матнда Қонун дебюритилади)га асосан13.****.****сўм миқдоридапеня ундириш талаби билдирилган. 3 ФК ****-моддасининг биринчи қисмига биноан қонунчилик ёки шартнома билан белгиланган, қарздор **** **** ёки лозим **** **** **** кредиторга тўлаши шарт бўлган пул суммаси неустойка ҳисобланади. Қонун 32-моддасининг иккинчи қисмига кўра, етказиб берилган товарлар (ишлар, хизматлар) **** ўз **** тўламаганлик учун сотиб олувчи (буюртмачи) етказиб берувчига ўтказиб юборилган ҳар бир кун учун кечиктирилган тўлов суммасининг 0,4 фоизи миқдорида, аммо кечиктирилган тўлов суммасининг 50 фоизидан ортиқ бўлмаган миқдорида пеня тўлайди. Даъвогар томонидан пеня суммаситўлов муддати кечиктирилган ****кун учун(****5йил15 апрелдан **** йил5 октябрга қадар)13.****.****сўм миқдоридаҳисобланган.Ушбу ҳолатда даъвонинг пеня ундириш **** талаби асосли бўлиб ҳисобланади. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, қарздор айби бўлган ****, **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонунчиликда ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. ФКнинг ****-моддасигаасосанагар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак.Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****” **** йил 15 июндаги ****сонли қарори 4-бандинингбиринчи ва иккинчи қисмларида, ФКнинг ****моддасига мувофиқ суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга **** эканлиги, шу билан бирга неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг ****моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозимлигини эътиборга олишлари тўғрисида судларга тушунтириш берилган. Суд,тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблигини,тарафларнинг мулкий аҳволини, ўз навбатида **** **** ҳам жавобгар томонидан кечиктирилганлигини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, даъвонинг пеня ундириштўғрисидагиталабини қисман,яъни1.****.****сўмга қаноатлантиришни,қолган қисмини рад қилишни лозим топади. Суд, жавобгар вакилининг пеняни нотўғри ҳисобланганлиги сабабли рад қилиш **** **** билан келишмайди.Чунки, даъвогаршартномада **** **** ёки лозим **** **** учунжавобгарга нисбатан мулкий таъсир чораси қўллаш назарда тутилмаганлиги сабаблиҚонунга асосан пеня ундириш талабини билдирган бўлиб, пеня тўғри ҳисоб-китоб қилинган деб ҳисоблайди. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)****-моддасининг биринчи ва олтинчи қисмларида суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган 4 даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилиши, агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонунчиликда белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозимлиги белгиланган. Суд,даъво қисман қаноатлантирилганлигисабабли суд **** жавобгарнингзиммасига юклашниваундан даъвогар фойдасига олдиндан тўланган41.****сўм почта ****ҳамда ****.****сўм давлат божи ундиришни лозим топади. Юқоридагиларни инобатга олиб ҳамда ИПКнинг ****, ****, **** ва ****-моддаларини қўллаб, суд ҚАРОР ҚИЛДИ: Даъвоаризасиқисман қаноатлантирилсин. Жавобгар“AMIRBEK SHANS PLYUS” масъулияти чекланган жамиятидан даъвогар“BUXOROGAZSANOATQURILISH” акциядорлик жамияти фойдасига27.****.****сўм асосий қарз,1.****.****сўмпеня, олдиндан тўланган41.****сўмпочта ****иҳамда ****.**** сўм давлат божи ундирилсин. Даъвонинг қолган қисмини қаноатлантириш радэтилсин. Ҳал қилув қарори бир ойдан сўнг қонуний кучга киради ҳамда ижро ****си берилади. Ҳал қилув қарори устидан шу суд орқали Бухоро вилоят судига ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья ****