Решение #2849637 Экономические

****-сонли иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ **** **** йил 10 ноябрь Термиз туманлараро иқтисодий суди,судья **** раислигида, судья ёрдамчиси **** котиблигида, даъвогар вакили З.Қудратов (23.05.**** йилдаги ****-сонли ишончнома асосида) иштирокида, даъвогар “****” АТБнинг жавобгарлар якка тартибдаги тадбиркор “****” ва “****” хусусий **** нисбатан кредит ва фоиз қарздорлигини ундириш, ундирувни гаров мулкига қаратиш ва гаров мулки баҳосини белгилаш **** киритган даъво аризаси бўйича тўпланган иқтисодий ишниўз биносида, очиқ суд **** кўриб чиқиб,қуйидагиларни а н и қ л а д и: Даъвогар “****”АТБ (кейинги ўринларда – даъвогар) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар ЯТТ“****”(кейинги ўринларда – жавобгар) ва шерик жавобгар“****” **** (кейинги ўринларда –жавобгар2)ҳисобидан кредит шартномаси бўйича **** сўм асосий кредит қарзи, **** сўм **** сўм муддати ўтган асосий қарз, **** муддати ўтмаган фоиз, **** сўм муддати ўтган фоиз, **** сўм ҳисобланган пеня, жами**** сўм қарздорликни ундиришни, ундирувни гаров мулкига қаратишни ҳамда гаров мулки ҳисобланган жавобгар-2га тегишли **** манзилида жойлашган “озуқабоп экин экиш ва чорвачилик комплекси”нинг бошланғич баҳосини белгилашни сўраган. Жавобгарларгасуд **** **** ва жойи **** белгиланган тартибда хабардор қилинган бўлсада, суд **** ўз вакили иштирокини таъминламади, судга бунинг сабабини маълум қилмади. Суд, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг (бундан буён матнда - ИПК) ****-моддасига асосан ишни унинг иштирокисиз кўришни лозим деб топди. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили даъвони тўлиқ қувватлаб, жавобгар кредит шартномаси бўйича ўз **** лозим **** ****, бунинг оқибатида**** сўм асосий кредит қарзи, **** сўм муддати ўтган асосий қарз, **** муддати ўтмаган фоиз, **** сўм муддати ўтган фоиз, **** сўм ҳисобланган пеня, жами**** сўм қарздорлик юзага келганлигини, суд қарорига биноан ундирувни гаров мулкига қаратишни ҳамда гаров мулки ҳисобланган жавобгар-2га тегишли Жарқўрғон тумани “Олтинтепа” МФЙ,“Ойбек” кўчаси 24b-уй манзилида жойлашган “озуқабоп экин экиш ва чорвачилик комплекси”нинг бошланғич баҳосини белгилашнисўради. Суд, суд **** иштирок этган даъвогар вакилининг тушунтиришларини тинглаб, ишда тўпланган ҳужжатларни атрофлича ўрганиб чиқиб, уларга ҳуқуқий баҳо бериб, қуйидагиларга кўра даъво талабини қисман қаноатлантиришни лозим деб ҳисоблайди. Иш ҳужжатларидан аниқланишича, тарафлар ўртасида 06.01.**** йилда тузилган 75-сонли кредит шартномасига биноан, даъвогар жавобгарга айланма маблағларни тўлдириш орқали ноозиқ-овқат маҳсулотлари сотиб олиш **** 2 йил муддатга йиллик 30 фоиз устама тўлаш шарти билан **** сўм кредит маблағи **** ****, жавобгар эса олинган кредит маблағидан **** фойдаланган ҳолда асосий қарз ва унинг фоизларини тўлов жадвалига мувофиқ белгиланган муддатда қайтариш **** олган. Кредит шартномасининг 2.7-бандига кўра, кредит таъминоти учун жавобгар-2га тегишли**** манзилида жойлашган умумий ер майдони **** кв.м ер майдонидан иборат “озуқабоп экин экиш ва чорвачилик комплекси” биноси унга бириктирилган ер майдонидан фойдаланиш ҳуқуқи билан бирга 06.01.**** йилдаги келишув далолатномасига мувофиқ **** сўмга баҳоланган ҳолда 08.01.**** йилда нотариал тасдиқланган ипотека шартномасига биноан гаровга қўйилган ҳамда белгиланган тартибда гаров мулкига таъқиқ қўйилган. Суд муҳокамаси давомида даъвогар вакили жавобгарнинг 10.11.**** йил ҳолатига**** сўм муддати ўтмаган асосий қарз, **** сўммуддати ўтган асосий қарз, **** сўм муддати ўтмаганфоиз, **** сўм муддати ўтмаган фоиздан қарздорлика йўл қўйганлиги сабабли **** сўм ҳисобланган пеня, жами **** сўм қарздорлигини билдириб, ушбу **** судга маълумотнома **** этди. Бундан ташқари, жавобгар кредит **** **** боис, даъвогарнинг Қумқўрғон туманлараро иқтисодий судига муқаддам киритган даъво аризаси бўйича мазкур суднинг 12.06.**** йилдаги ҳал қилув қарорига кўра жавобгар ҳисобидан даъвогар фойдасига **** сўм муддати ўтган асосий қарз, **** сўм муддати ўтган фоиз, **** сўм пеня ундирилиши белгиланган. **** кредит шартномасида назарда тутилган ўз **** тўлиқ **** бўлсада, жавобгар кредит шартномасида кўрсатилган кредитни қайтариш жадвалига амал қилмасдан, ўз **** лозим **** **** боис, даъвогар олдида юқорида қайд этилган асосий қарз ва фоиздан қарздорлик юзага келган бўлиб, суд **** муҳокамаси кунига қадар бартараф этилмасдан қолган. Жавобгар кредит шартномаси бўйича зиммасидаги **** лозим **** **** ишдаги ҳужжатлар, хусусан жавобгарнинг кредит шартномаси бўйича амалга оширган тўловлар ҳисоб-китоби, Қумқўрғон туманлараро иқтисодий судининг ҳал қилув қарори,даъвогарнинг суд **** берган тушунтиришлари ва бошқа тасдиқловчи ҳужжатлар билан ўз исботини тўлиқ топди. Даъвогарнинг жавобгар ҳисобидан юзага келган кредит асосий қарзи ва унинг фоизларини тўлаб бериш тўғрисида 13.10.**** йилда юборган ****-сонли талабномаси жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилган. Шартноманинг 6.2.1-бандида жавобгар **** кредит ва унга ҳисобланган фоиз тўловларини мазкур шартноманинг **** қисми ҳисобланган жадвалга мувофиқ тўлиқ қайтарилишини таъминлаш **** олган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда – ФК)нинг 8, ****-моддаларига кўра **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. ФКнинг ****-моддасида **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** ****, ****-моддасига кўра **** **** бир томонлама бош тортишга йўл қўйилмайди. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, кредит шартномаси бўйича бир тараф – **** ёки бошқа кредит ташкилоти (кредитор) иккинчи тарафга (қарз олувчига) шартномада назарда тутилган миқдорда ва шартлар асосида пул маблағлари (кредит) бериш, қарз олувчи эса олинган пул суммасини қайтариш ва унинг учун фоизлар тўлаш **** олади.Агар ушбу параграфнинг қоидаларида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса ва у кредит шартномасининг моҳиятидан келиб чиқмаса, кредит шартномаси муносабатларига нисбатан қарзнинг қоидалари қўлланади. ФКнинг ****-моддасига асосан, агар қонунда ёки қарз шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, қарз берувчи (юридик шахс ёки фуқаро) қарз олувчидан қарз суммасига шартномада белгиланган миқдорда ва тартибда фоизлар олиш ҳуқуқига эга бўлади.Фоизлар тўлаш тартиби ва муддатлари қарз шартномаси билан белгиланади. Мазкур ҳолатда, суд даъвогарнинг жавобгардан**** сўм асосий кредит қарзи, **** сўм муддати ўтган асосий қарз, **** муддати ўтмаган фоиз, **** сўм муддати ўтган фоизқарздорлигини ундириш тўғрисидаги даъво талабини асосли деб топади ҳамда ушбу даъво талабларини тўлиқ қаноатлантиришни лозим деб ҳисоблайди. Бундан ташқари, даъвогар кредит шартномасининг 8.4-банди талабидан келиб чиқиб, муддати ўтган кредит қарзи ва муддати ўтган фоиз қарздорлигининг тўлови кечиктирилганлиги учун **** сўм пеня ундиришни сўраган. Хусусан, кредит шартномаси 8.4-бандининг иккинчи қисмида жавобгар кредит тўловларини ўз **** тўламаган ҳамда улар юзасидан муддати ўтган қарзлар юзага келган ҳолларда тўлов кечиктирилган ҳар бир кун учун **** муддати ўтган кредит қарздорлигига нисбатан 0,2 фоиз, муддатиўтган фоиз тўловларига нисбатан 0,2 фоиз миқдорида пеня тўлаши белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (кейинги ўринларда ФК) ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётгантарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг 22.12.**** йилдаги “Кредит шартномаларидан келиб чиқадиган **** **** таъминлаш тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги қарорининг 4-бандида ФК ****-моддасига кўра суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга эканлиги тўғрисида тушунтириш берилган. Бундан ташқари, даъвогар даъво талабидаипотека шартномасига биноанкредит таъминоти сифатидагаровга олинганжавобгар-2га “бириктирилган ер майдонидан фойдаланиш ҳуқуқи билан биргатегишли бўлган**** манзилида жойлашган умумий ер майдони **** кв.м ер майдонидан иборат “озуқабоп экин экиш ва чорвачилик комплекси” биноси баҳосини ипотека шартномасига мувофиқ белгилашни сўраган. ФКнинг ****-моддасига кўра, агар шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, гаров талабнинг уни қондириш пайтидаги **** таъминлайди, хусусан фоизлар, неустойка, ижрони кечиктириб юбориш натижасида етказилган зарар тўланишини, шунингдек гаровга олувчининг гаровга қўйилган ашёни **** қилган зарур **** ва ундирув **** тўланишини таъминлайди. ФК****-моддасининг учинчи қисмига биноан, гаровга қўйилган молмулкнинг кимошди савдосидаги бошланғич сотиш нархи гаровга қўювчи ва гаровга олувчи ўртасидаги келишувга асосан белгиланади.Гаровга қўювчи ва гаровга олувчи ўртасида мол-мулк нархи бўйича келишмовчиликлар мавжуд бўлган ****, **** баҳоловчи ташкилот жалб этилади ва гаровнинг дастлабки қиймати бозор қийматидан келиб чиқиб белгиланади.Бунда баҳолаш билан боғлиқ барча **** **** баҳоловчи ташкилотни жалб қилган тараф томонидан қопланади. Бироқ, суд тарафлар ўртасида гаров мулкининг баҳоси бўйича келишмовчиликлари мавжудлигини аниқламаганлиги, иш ҳужжатларида гаровга қўювчининг гаров мулкининг нархи бўйича эътирозини акс эттирувчи далиллар йўқлиги сабабли даъвогарнинг ушбу талабини қаноатлантиришни рад этишни лозим топди.Боиси, 06.01.**** йилдаги далолатномага мувофиқ гаров мулки **** сўмга тарафлар келишуви билан баҳоланган бўлиб, ипотека шартномаси нотариал тасдиқланган.Шунингдек, жавобгарга даъво аризасининг нусхаси юборилган бўлиб, суд **** **** ва жойи **** белгиланган тартибда хабардор қилинган бўлсада, суд **** иштирок этмади, даъво талабларига нисбатан ўз эътирозларини билдирмади. ИПКнинг 66-моддасига асосан иш бўйича далиллар ушбу Кодексда ва бошқа қонунларда назарда тутилган тартибда олинган фактлар **** маълумотлар бўлиб, улар асосида суд ишда иштирок этувчи шахсларнинг талаблари ва эътирозларини асословчи ҳолатлар, шунингдек низони тўғри ҳал қилиш учун аҳамиятга эга бўлган бошқа ҳолатлар мавжудлигини ёки мавжуд эмаслигини аниқлайди.Бундай маълумотлар ёзма ва ашёвий далиллар, экспертларнинг хулосалари, мутахассисларнинг маслаҳатлари (тушунтиришлари), гувоҳларнинг кўрсатувлари, ишда иштирок этувчи шахсларнинг тушунтиришлари билан аниқланади. ИПК 72-моддасига кўра қонунчиликка мувофиқ муайян далиллар билан тасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далиллар билан тасдиқланиши мумкин эмас. ИПК 74-моддасига кўра агар текшириш натижасида далилнинг **** тўғри келиши аниқланса, у ишончли деб тан олинади. ИПКнинг ****-моддасига мувофиқ суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. “Давлат божи тўғрисида”ги Қонунга кўра иқтисодий судларга бериладиган мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, бироқ базавий ҳисоблаш миқдорининг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи тўланиши керак. Суд, юқоридагиларни инобатга олиб, даъвогарнинг даъво талабини қисман қаноатлантириб, даъвогар фойдасига жавобгар ҳисобидан **** сўм асосий кредит қарзи, **** сўм **** сўм муддати ўтган асосий қарз, **** муддати ўтмаган фоиз, **** сўм муддати ўтган фоизқарздорлигини ундиришни, ҳисобланган пеняни ****,****га камайтирган ҳолда ундиришни,ундирувни гаров таъминоти ҳисобланганер майдонидан фойдаланиш ҳуқуқи билан бирга жавобгар-2гатегишли бўлган**** манзилида жойлашган умумий ер майдони **** кв.м ер майдонидан иборат “озуқабоп экин экиш ва чорвачилик комплекси” биносига қаратишни,даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишнилозим топди. “Давлат божи тўғрисида”ги Ўзбекистоен Республикаси Қонуни 9-моддасининг биринчи қисми 20-бандидачет эл инвестициялари иштирокидаги акциядорлик жамиятлари — уларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатлари бузилганлиги тўғрисидаги даъволар юзасидан иқтисодий судларда давлат божини тўлашдан озод қилинган. Суд, ИПКнинг ****-моддасига асосан иш бўйича суд **** муҳокамақилиб, жавобгардан республикабюджети ҳамда суд ҳокимияти органларини ривожлантириш жамғармасига ****,08сўм давлат божи,даъвогар фойдасига иш учун олдиндан тўланган **** сўм почта **** ундириш **** тўхтамга келди. Суд, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, ****-моддаларини қўллаб, қ а р о р қ и л д и: Даъво талаби қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар якка тартибдаги тадбиркор “****” ҳисобидан: - даъвогар“****” АТБ фойдасига**** сўм асосий кредит қарзи, **** сўм муддати ўтган асосий қарз, **** муддати ўтмаган фоиз, **** сўм муддати ўтган фоизқарздорлиги, ****,**** пеняҳамда иш учун олдиндан тўланган **** сўм почта ****; республика бюджетиҳамда суд ҳокимияти органларини ривожлантириш жамғармасига 2****,08сўм давлат божи ундирилсин. Ундирувипотека шартномасига мувофиқ гаров мулки ҳисобланганҳамда шерик жавобгар“****” хусусий ****тегишли **** манзилида жойлашган умумий ер майдони **** кв.м ер майдонидан иборат “озуқабоп экин экиш ва чорвачилик комплекси” биносига унга бириктирилган ер майдонидан фойдаланиш ҳуқуқи билан бирга қаратилсин. Даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Мазкур ҳал қилув қарори бир ой муддат ўтиб қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро **** берилсин. Ҳал қилув қароридан норози тарафлар қарор қабул қилинган кундан эътиборан бир ой ичида ушбу суд орқали апелляция тартибида шикоят (протест) беришлари ёки ушбу муддатда апелляция шикояти (протест берилмаса), олти ойлик муддатда касация шикояти (протест) беришлари мумкин. Судья ****