Решение #2849655 Экономические

****-2501/4308-сонлииқтисодийиш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИНОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ **** ****5 йил 10ноябрь Когон туманлараро иқтисодий суди, судья **** раислигида,****нинг котиблигида, даъвогар вакили **** (ишончнома асосида), жавобгарраҳбари ****ларнинг иштирокида,даъвогар “Ҳудудий электр тармоқлари” акциядорлик жамиятининг жавобгар“****-GANCH-KOR” масъулияти чекланган жамиятидан33.****.****сўммуддати ўтган қарздорлик ҳамда қарздорликдан ҳосил бўлган 14.****.****сўм пеняундириштўғрисидаги даъво аризаси бўйича қўзғатилган ишниўзбиносида очиқ суд **** кўриб чиқиб, АНИҚЛАДИ: “Ҳудудий электр тармоқлари” акциядорлик жамияти (бундан буён матнда даъвогарёки ****деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,“****-GANCH-KOR” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда жавобгарёки жамиятдеб юритилади)дан33.****.****сўммуддати ўтган қарздорлик ҳамда қарздорликдан ҳосил бўлган 14.****.****сўм пеня ундиришни сўраган. Суд **** иштирок этган **** вакили даъвони қувватлаб, унда келтириб ўтилган асосларни такрорлаб,судга даъво аризаси билан мурожаат қилинганидан сўнгҳамжавобгар томониданқарздорлик ва пеня тўлаб берилмаганлигини билдириб, даъвонитўлиққаноатлантирибберишни сўради. Суд **** иштирок этганжавобгарраҳбаридаъвони танолиб, **** ҳам **** олдида истеъмол қилинган электр энергиясидан қарздорлиги мавжудлигини, ушбу қарзни тўлаб беришларини билдириб, пеняни қонунийкамайтиришнисўради. Суд, иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, тарафларнинг тушунтиришларини тинглаб,қуйидагиларга асосан даъвониқисманқаноатлантиришни, қолган қисмини радқилишнилозим топади. Даъво аризаси ва иш ҳужжатларидан кўринишича,****Когон туманэлектр таъминоти **** ҳамда жавобгарўртасида****2йил1январда********-сонли улгуржи (юридик)истеъмолчиларга электр энергияси етказиб беришшартномаси(бундан буён матнда шартнома деб юритилади) тузилган. Шартноманинг 1-бандигабиноан таъминотчи**** (даъвогар) истеъмолчи (жавобгар)га электр энергиясини уланган тармоқ орқали етказиб бериш ваистеъмолчиистеъмол қилинганэнергияучун ўз **** **** тўлаш ****олади. Даъвогар жавобгарга электр энергиясини етказиб берган, бироқ жавобгар етказиб берилган электр энергияси учун тўловни лозим **** амалга оширмаган.Натижада даъвогар олдида****5йил 1октябрьҳолатида 33.****.****сўмгақарздор бўлиб қолган. Даъвогарнингушбуқарзниихтиёрий равишдатўлаб бериш тўғрисидагиталабномасижавобгар томониданоқибатсиз қолдирилган.Шу сабабли даъвогарсудгажавобгарга нисбатан даъво аризасида кўрсатилган талаб билан мурожаат қилишга **** бўлган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) ****-моддасининг биринчи қисмигаасосаншартнома тузилган пайтидан бошлаб кучга киради ва тарафлар учун **** бўлиб қолади. ФК ****-моддасининг иккинчи қисмида**** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқиши кўрсатилган. ФКнинг ****-моддасида**** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** кераклиги белгилаб қўйилган. ФКнинг ****-моддасигабиноанэнергия таъминоти шартномасига мувофиқ энергия билан таъминловчи ташкилот туташтирилган тармоқ орқали абонентга (истеъмолчига) энергия бериб туриш **** олади, абонент эса қабул қилинган энергия **** тўлаш, шунингдек шартномада назарда тутилган энергия истеъмол қилиш тартибига риоя этиш, тасарруфидаги энергетика шохобчаларидан фойдаланиш хавфсизлигини ҳамда ўзи фойдаланадиган энергия истеъмол қилувчи асбоб ва ускуналарнинг созлигини таъминлаш **** олади. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, агар қонунчилик ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, **** **** кечиктиришга ёки уни бўлиб-бўлиб **** йўл қўйилмайди. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, агар қонунчиликда ёки энергия билан таъминлаш шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, энергия **** абонент амалда қабул қилган энергия миқдори учун тўланади, бу миқдор ушбу Кодекснинг ****-моддасига мувофиқ аниқланади. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига асосан энергия билан таъминловчи ташкилот туташтирилган тармоқ орқали абонентга энергия таъминоти шартномасида назарда тутилган миқдорда ва тарафлар келишган энергия бериш тартибига амал қилган ҳолда энергия бериши лозим.Энергия билан таъминловчи ташкилот берган ва абонент қабул қилган энергия миқдори ўлчов асбоблари кўрсаткичлари билан аниқланади. Жавобгарнингмавжудқарзи иш ҳужжатларидаги шартнома,талабнома,солиштирма далолатнома, тарафларнинг суд муҳокамасидаги тушунтиришларибилан тасдиқланади.Маълум бўлишича,судга даъво аризаси билан мурожаат қилинганидан сўнгҳамжавобгар томониданқарздорликтўлаб берилмаган.Шу сабабли суд, даъвонингқарздорликниундириш **** талабиниқаноатлантиришни лозим топади. Бундан ташқари,даъво аризасидажавобгардан шартномага асосан14.****.****сўм миқдоридапеня ундиришталаби билдирилган. Шартнома3.12-бандинингтўртинчиқисмигаасосан ҳисоб-китоб ойидан кейинги календарой тугагач қарздорлик тўлов муддати ўтган деб ҳисобланади ва тўлов муддати ўтган ҳар бир кун учун истеъмолчи тўлов муддат ўтгансумманинг 0,1 фоизи миқдорида, электр энергияси махсус тартибда етказиб бериладиган **** учун эса 0,2 фоиз миқдорида пеня ҳисоблаб ёзилади.Бундан пенянинг умумий миқдори муддат ўтган тўловнинг 50 фоизидан ошмаслиги лозим. Даъвогар томонидан пенясуммаси**** йилфевраль, апрель–август, **** йил январь, март– сентябрьойлари учун 14.****.****сўм миқдоридаҳисобланган.Ушбу ҳолатдадаъвонинг шартномага асосан пеня ундириш тўғрисидаги талаби асосли бўлиб ҳисобланади. ФК ****-моддасининг биринчи қисмигабиноанқарздор айби бўлган ****, **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонунчиликда ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ,агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак.Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****” **** йил 15 июндаги ****сон қарори 4-бандининг биринчи ва иккинчи қисмларида, ФКнинг ****моддасига мувофиқ суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга **** эканлиги, шу билан бирга неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг ****-моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозимлигини эътиборга олишлари тўғрисида судларга тушунтириш берилган. Суд, тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблигини, тарафларнинг мулкий аҳволини, ўз навбатида **** **** ҳам жавобгар томонидан кечиктирилганлигини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб,даъвонинг пеня ундириштўғрисидагиталабини қисман, яъни5.****.****сўмгақаноатлантиришни,қолган қисмини рад қилишни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)****-моддасинингбиринчи ва олтинчи қисмларида суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилиши, агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонунчиликда белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозимлиги белгиланган. “Давлат божи тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни билан тасдиқланган “Давлат божи ставкаларининг миқдорлари” 2-бандининг “а” кичик бандига кўра, мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, бироқ БҲМнинг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи тўланиши лозим. Суд, даъвоқисман қаноатлантирилганлигисабабли суд **** жавобгарнингзиммасига юклашни, ундан даъвогар фойдасига олдиндан тўланган41.****сўмпочта ****,шунингдекРеспублика бюджетига ****.****,2сўмдавлатбожиундиришни лозим топади. Юқоридагиларга асосланиб ҳамда ИПКнинг ****, ****, ****ва ****моддаларини қўллаб, суд ҚАРОР ҚИЛДИ: Даъвоқисманқаноатлантирилсин. Жавобгар“****-GANCH-KOR” масъулияти чекланган жамиятидандаъвогар “Ҳудудий электр тармоқлари” акциядорлик жамиятифойдасига33.****.**** сўм қарздорлик, 5.****.****сўмпеняҳамдаолдиндан тўланган41.****сўм почта ****ундирилсин. Даъвонинг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Жавобгар“****-GANCH-KOR” масъулияти чекланган жамиятиданРеспублика бюджетига ****.****,2 сўмдавлат божиундирилсин. Ҳал қилув қарори бир ойдан сўнг қонуний кучга киради ҳамда ижро **** берилади. Ҳал қилув қарори устидан шу суд орқали Бухоро вилоят судига ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья ****