Решение #2849953 Экономические

****-2502/****-сонли иқтисодий иш судья – **** ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛҚИЛУВҚАРОРИ **** 2025йил10ноябрь Жиззах туманлараро иқтисодий судининг судьяси **** раислигида, судья ёрдамчисиА.Турғунбоевкотиблигида,**** туман ****даъвогар АТБ “****” манфаатида жавобгар“БОТИР ҚИЛИЧ” фермер хўжалигидан90.****.**** сўмкредит асосий қарз ва 3.****.**** сўм фоизқарзни ундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйичақўзғатилган иқтисодий ишниШароф **** туман прокурорининг ёрдамчиси лавозимида иш ўрганувчи **** иштирокида,даъвогар АТБ “****” вакили **** (ишончнома асосида) иштирокида, жавобгар вакили иштирокисиз, очиқ суд ****Жиззах туманлараро иқтисодий судибиносида кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: **** туман ****даъвогар АТБ “****” манфаатидаЖиззах туманлараро иқтисодий судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,жавобгар“БОТИР ҚИЛИЧ”фермер хўжалигидан90.****.**** сўмасосий қарз ва 3.****.**** сўм фоиз қарзини ундиришни сўраган. Суд муҳокамаси иштирок этганШароф **** туман прокурорининг ёрдамчиси лавозимида иш ўрганувчи ****ўз кўрсатмасида, даъво талабиникўллаб-қувватлаб, жавобгар вакили томонидан қарздорлик ўз **** тўланмаганлини учун даъво аризаниқаноатлантиришни сўради. Суд муҳокамаси иштирок этган даъвогар вакили****ўз кўрсатмасида,даъво аризадаги **** такрорлаб, жавобгар вакили томонидан суд **** **** қадар қарздорлик тўлиқ тўланмаганлигини маълум қилиб, даъво аризани қаноатлантириб беришни сўради. Суд **** муҳокамасининг манзили ва **** тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилинган жавобгар суд **** вакил иштирокини таъминлашмади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг (кейинги ўринларда ИПК деб юритилади) ****-моддасига асосанагар суд иқтисодий суд ишларини юритиш иштирокчиси ўзига юборилган **** кўчирма нусхасини олганлиги ёки ушбу Кодексда назарда тутилган бошқа усулда хабардор қилинганлиги тўғрисида суд **** бошлангунига қадар маълумотларга эга бўлса, ушбу иштирокчи тегишли тарзда хабардор қилинган деб ҳисобланади. ИПКнинг ****-моддаси учинчи қисмига асосаниш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар, учинчи шахслар суд **** келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкин. Суд иш ҳужжатларини ўрганиб, қуйидаги асослар кўра даъво талабиниқисманқаноатлантиришни лозим деб топди. Ишдаги ҳужжатлардан ва суд жараёнида аниқланган ҳолатлардан маълум бўлишича, АТБ “****” Жиззах вилоят бўлими ва жавобгар“БОТИР ҚИЛИЧ” фермер хўжалиги ўртасида10.09.****йилда тузилган №08-F/****-G****/25-сонли кредит шартномасига асосан****.****.**** сўм миқдоридабошоқли дон хомашёсини етиштириш учунучун кредит маблағлари ****.Кредит йиллик12(ўникки) фоиз устама тўлаш шарти билан ****. Даъвогар томонидан кредит шартномасишартларига кўра жавобгарнинг тўлов топшириқномаларига асосан пул маблағлари ўтказиб берилган. Жавобгар“БОТИР ҚИЛИЧ”фермер хўжалиги томонидан кредит шартномаси шартлари ****, кредит қайтариш жадвалига амал қилинмасдан тўланмаслиги оқибатида90.****.**** сўмкредит асосий қарз ва 3.****.****сўмфоизқарздорликка йўл қўйган. Қарзни қайтариш тўғрисида **** томонидан жавобгар бир неча бор ёзма равишда огоҳлантирилган.Лекин, жавобгар **** тўлиқ ****, шартномада белгиланган тартиб ва муддатда кредит қарзини қайтармаган. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасига мувофиқ ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг (кейинги ўринларда ФК деб юритилади) ****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ лозим **** **** керак. ФКнинг ****-моддасига кўра, қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. ФКнинг ****-моддасида, агар қонунда ёки қарз шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, карз берувчи (юридик шахс ёки фуқаро) қарз олувчидан қарз суммасига шартномада белгиланган миқдорда ва тартибда фоизлар олиш ҳуқуқига эга бўлишлиги, фоизлар тўлаш тартиби ва муддатлари қарз шартномаси билан белгиланиши кўрсатилади, ушбу кодекснинг ****моддасига мувофиқ, қарз олувчи олинган қарз суммасини қарз шартномасида назарда тутилган муддатда ва тартибда қарз берувчига қайтариши шарт. ФКнинг****-моддасига кўра кредит шартномаси бўйича бир тараф - **** ёки бошқа кредит ташкилоти (кредитор) иккинчи тарафга (қарз олувчига) шартномада назарда тутилган миқдорда ва шартлар асосида пул маблағлари (кредит) бериш, қарз олувчи эса олинган пул суммасини қайтариш ва унинг учун фоизлар тўлаш **** олади. ФКнинг ****-моддасига асосан,агар қарз шартномасида қарзни қисмлаб (бўлиб-бўлиб) қайтариш назарда тутилган бўлса, қарз олувчи қарзнинг навбатдаги қисмини қайтариш учун белгиланган муддатни бузган ****, қарз берувчи қарзнинг қолган барча суммасини тегишли фоизлар билан бирга муддатидан олдин қайтаришни талаб қилишга ****.Агар қарз шартномасида қарз бўйича фоизларни қарзнинг ўзини қайтариш муддатидан олдин тўлаш назарда тутилган бўлса, бу **** бузилган ****, қарз берувчи қарз олувчидан қарз суммасини тегишли фоизлари билан бирга муддатидан олдин қайтаришни талаб қилишга **** белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми ва Олий хўжалик суди Пленумининг **** йил 22 декабрдаги “Кредит шартномаларидан келиб чиқадиган **** **** таъминлаш тўғрисидаги фуқароликқонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги ****-сонли қарорининг 4-банди учинчи қисмида,судлар кредит суммаларини муддатидан олдин ундириш тўғрисидаги даъволарни кўришда кредит шартномасини муддатидан олдин бекор қилиштўғрисидаги талабнинг йўқлиги кредит суммаси ва фоизларни муддатидан олдинундириш **** талабларни қаноатлантиришни рад этиш учун асосҳисобланмаслигини эътиборга олишлари лозимлиги тўғрисидатушунтириш берилган. Бунданташқари, кредит шартномасида,қарздор томонидан етиштирилнган ҳосил кредит қарздорлигини қоплашга етарли бўлмаганда **** кредит қарзни, фоизни, пеняни шартномада белгиланган муддатдан олдин қайтариш бўйича судга даъво аризаси киритиш кўрсатилаган. Даъвогар вакили томонидан суд **** **** қилинган **** йил 10ноябрдаги№93-сонли маълумотномада жавобгар вакили томонидан қарздорликқисмантўланганлиги, бугунги кун ҳолатига****.**** сўм кредит асосий қарз ва15.****сўм фоиз қарздорлик мавжудлилигианиқланган. Мазкур ҳолатда даъво талабининг кредит қарзи ундиришталабини қисманқаноатлантиришни, жавобгардан **** фойдасига****.****сўмкредит асосий қарз ва 15.****сўм фоизқарзни ундиришни лозим деб топди. Қайд этилганларга мувофиқ, суд, жавобгарнинг шартнома шартларини бузган ҳолда шартнома талабларини ўз **** ****, кредит қарздорликни тўланмаганлиги инобатга олиб, жавобгар“БОТИР ҚИЛИЧ” фермер хўжалигидандаъвогарАТБ “****” фойдасига****.**** сўмкредит асосий қарз ва 15.**** сўм фоизқарзниундиришни,шунингдек, давлат божи ва почта **** жавобгарнинг низонинг судгача етиб келишидаги айбини инобатга олиб, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуалкодексининг ****-моддасига мувофиқ, жавобгар зиммасига юклашни лозим деб ҳисоблайди. Юқоридагиларга асосан ҳамда Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик Кодексининг ****, ****, ****, ****, ****, ****-моддалари, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, ****, ****, ****, ****, ****-моддаларини қўллаб, суд қа р о рқи л д и : Даъво аризақисманқаноатлантирилсин. Даъвогар АТБ “****” фойдасига жавобгар“БОТИР ҚИЛИЧ”фермер хўжалигидан****.**** сўмкредит асосий қарз ва 15.**** сўм фоизқарзни ва олдиндан тўлаб чиқилган 41.2**** почта **** ундирилсин. Даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Жавобгар“БОТИР ҚИЛИЧ” фермер хўжалигидан Республика бюджетига 1.****.**** сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач, ижро **** берилсин. Ҳал қилув қароридан норози бўлган тарафлар бир ой муддат ичида шу суд орқали Жиззах вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция шикояти (протести) бериши ёки биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой муддат ичида кассация шикояти (протести) бериши мумкин. Раислик қилувчи, судья ****