Решение #2850142 Экономические

4-1301-2504/14048-сонли иқтисодий иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Жиззах шаҳри 2025 йил 7 ноябрь Жиззах туманлараро иқтисодий судининг судьяси *****, Ўзбекистон Савдосаноат палатаси Жиззах вилоят ҳудудий бошқармасининг даъвогар “*****” МЧЖ ҚК манфаатида жавобгар “*****” ОКдан 2 600 000 сўм асосий қарз ундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича қўзғатилган иқтисодий ишни соддалаштирилган иш юритиш тартибида кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Жиззах вилоят ҳудудий бошқармаси (кейинги ўринларда палата деб юритилади) “*****” МЧЖ ҚК (кейинги ўринларда даъвогар деб юритилади) манфаатида Жиззах туманлараро иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, “*****” ОК (кейинги ўринларда жавобгар деб юритилади)дан 2 600 000 сўм асосий қарз ундиришни сўраган. Суднинг 2025 йил 24 октябрдаги ажрими билан даъво талаби миқдори базавий ҳисоблаш миқдорининг йигирма бараваридан ошмаганлиги сабабли соддалаштирилган иш юритиш тартибида кўриб чиқиш учун қабул қилинган. Ишдаги мавжуд ҳужжатларга ҳуқуқий баҳо бериб, суд қуйидаги асосларга кўра даъво талабини тўлиқ қаноатлантиришни, ишни кўриш билан боғлиқ барча суд харажатларини жавобгар зиммасига юклашни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасига асосан ҳар ким ўз ҳуқуқ ва эркинликларини қонунда тақиқланмаган барча усуллар билан ҳимоя қилишга ҳақли. Ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, мустақил ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) 234-моддаси иккинчи қисмига кўра, мажбуриятлар шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ФКда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. Мазкур низо тарафлар ўртасида имзоланган маҳсулот етказиб бериш шартномасидан вужудга келган. ФКнинг 437-моддасига кўра, маҳсулот етказиб бериш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот етказиб берувчи – сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда ўзи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фойдаланиш учун ёки шахсий, оилавий мақсалдарда, рўзғорда ва шунга ўхшаш бошқа мақсадларда фойдаланиш билан боғлиқ бўлмаган бошқа мақсадларда фойдаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг ҳақини тўлаш мажбуриятини олади. Ишдаги ҳужжатлардан ва суд жараёнида аниқланган ҳолатлардан маълум бўлишича, даъвогар (етказиб берувчи) ва жавобгар (буюртмачи) ўртасида 2025 йил 4 январда В25/13-сонли спиртли ичимликлар етказиб бериш тўғрисида шартнома (кейинги ўринларда шартнома деб юритилади) тузилган. Иш ҳужжатларидан кўринишича, давогар жавобгарга тарафлар томонидан ўзаро тасдиқланган ҳисоб-фактураларга кўра жами қиймати 16 531 710 сўм бўлган маҳсулот етказиб берган (ҳисоб-фактуралар иш ҳужжатларида мавжуд). Шартноманинг 3.1. бандига асосан сотиб олувчининг буюртманомасига асосан етказиб бериладиган маҳсулотнинг ҳар бир партияси учун 2 кун олдин 100 фоиз олдиндан тўловни амалга оширади. Даъвогар шартнома бўйича зиммасига олган мажбуриятни бажарган ва келишилган маҳсулотни етказиб берган. Бироқ, жавобгар шартнома бўйича мажбуриятини лозим даражада бажармасдан, бугунги кунга қадар тўловларни қисман амалга оширмаганлиги (13 787 380 сўм тўлаган) натижасида даъвогар олдида 2 600 000 сўм қарз бўлиб қолган. Даъвогар томонидан жавобгарга юборилган талабномалар жавобгар томонидан эътиборсиз қолдирилган. ФКнинг 236-моддасига кўра, мажбуриятлар мажбурият шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса — иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим даражада бажарилиши керак. ФКнинг 244-моддаси биринчи қисмига кўра, агар қонунчилик ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, мажбуриятни бажаришни кечиктиришга ёки уни бўлиб-бўлиб бажаришга йўл қўйилмаслиги қайд этилган. ФК 449-моддасининг биринчи қисмига асосан, сотиб олувчи етказиб бериладиган товарлар ҳақини шартномада назарда тутилган ҳисоб-китоблар тартиби ва шаклига амал қилган ҳолда тўлайди. Агар тарафлар келишувида ҳисоб-китоблар тартиби ва шакли белгиланмаган бўлса, ҳисоб-китоблар тўлов топшириқномалари билан амалга оширилади. Жавобгар томонидан шартномавий мажбуриятлари бажарилмаганлиги факти ишдаги мавжуд ҳужжатлар билан тасдиғини топди. Шунга кўра, суд даъвогарнинг жавобгардан 2 600 000 сўм асосий қарз ундириш тўғрисидаги талабини асосли деб ҳисоблайди ва асосий қарзни тўлиқ ундиришни лозим деб топади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади) 118-моддасининг биринчи қисмига асосан суд харажатлари ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилиши белгиланган. Шунга кўра, суд суд харажатларини тўлиқ жавобгарга юклаб, жавобгардан даъвогар фойдасига 41 200 сўм почта харажати ҳамда Республика бюджетига 412 000 сўм давлат божи ундиришни лозим топди. Юқоридагиларни инобатга олиб, ФКнинг 234, 236, 244, 326, 333, 437, 449моддалари, ИПКнинг 118, 176-180, 186, 2031-2035-моддаларини қўллаб, суд қарор қилди: Даъво аризаси тўлиқ қаноатлантирилсин. Жавобгар “*****” ОКдан даъвогар “*****” МЧЖ ҚК фойдасига 2 600 000 сўм асосий қарз ва 41 200 сўм почта харажати ундирилсин. Жавобгар “*****” ОКдан Республика бюджетига 412 000 сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилингандан кейин ўн кун муддат ўтгач қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач, ижро варақаси берилсин. Ҳал қилув қарори устидан ўн кун муддат ичида шу суд орқали Жиззах вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция тартибида шикоят қилиш (протест келтириш) ёки ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач, олти ой ичида кассация тартибида шикоят қилиш (протест келтириш) мумкин. Судья *****