Решение #2850488 Экономические

****-сонлииқтисодий иш Судья:**** ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Урганчшаҳри **** Урганч туманлараро иқтисодий суди, судья****раислигида,судья ёрдамчиси **** котиблигида, даъвогар вакили**** (**** йил3 ноябрдаги****-сонли ишончномага асосан)нинг иштирокида, Ўзбекистон савдо-саноат палатаси Хоразмвилоят ҳудудий бошқармасининг даъвогар«*****»масъулияти чекланган жамияти манфаатида жавобгар«*****»фермер хўжалигидан ****.****.****сўм асосий қарз ва****.****.****сўм пеня ундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича ишни Урганч туманлараро иқтисодий судининг биносида бўлиб ўтган очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: Ўзбекистон савдо-саноат палатаси Хоразм вилоят ҳудудий бошқармаси(бундан буён матнда – Палата деб юритилади) «*****»масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матнда – даъвогар деб юритилади)манфаатидаУрганч туманлараро иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб,«*****»фермер хўжалиги(бундан буён матнда – жавобгар деб юритилади)дан****.****.****сўм асосий қарз ва****.****.****сўм пеняундиришни сўраган. Бугунги суд **** ўтказилиш **** ва жойи тўғрисида жавобгар қонунда белгиланган тартибда хабардор қилинган бўлсада, унинг вакили иштирок этмади, даъво ариза юзасидан фикр билдирмади. Бундай ҳолда суд ишниЎзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси (кейинги матнларда – ИПК деб юритилади)****, ****, ****-моддасига асосанпалата важавобгар вакилининг иштирокисиз кўриб чиқишни лозим деб ҳисоблайди. Суд **** даъвогар вакили билдирилган талабларни қўллаб-қувватлаб, суддан даъвонитўлиққаноатлантиришни сўради. Суд, ишда иштирок этувчидаъвогарвакилинитушунтиришларитинглаб ҳамда ишдаги ҳужжатларни ўрганиб чиқиб, қуйидаги асосларга кўра даъвони қисман қаноатлантиришни лозим деб топади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасига кўра, ҳар кимга ўз ҳуқуқ ва эркинликларини суд орқали ҳимоя қилиш, давлат органларининг ҳамда бошқа ташкилотларнинг, улар мансабдор шахсларининг қонунга хилоф қарорлари, ҳаракатлари ва ҳаракатсизлиги устидан судга шикоят қилиш ҳуқуқи кафолатланади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси(бундан буён матнда ФК деб юритилади)нинг 8 ва ****-моддаларига асосан ****шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. Мазкурҳолатда тарафларнинг **** маҳсулот етказиб бериш шартномасидан келиб чиққан. ФК****-моддаси асосан, маҳсулот етказиб бериш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот етказиб берувчи сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда ўзи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фойдаланиш учун ёки шахсий, оилавий ****, рўзғорда ва шунга ўхшаш бошқа **** фойдаланиш билан боғлиқ бўлмаган бошқа **** фойдаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг **** тўлаш **** олади. Ишдаги ҳужжатлардан маълум бўлишича, «*****»масъулияти чекланган жамиятива«*****»фермер хўжалиги ўртасида2024йил6 январда****-сонлимаҳсулот етказиббериш шартномаситузилган. Шартноманинг 1-бўлимигакўра,даъвогаржавобгарга минерал ўғитетказишжавобгарэса қабул қилиш ва тўловларни амалга ошириш **** олган. Ушбу шартномага асосан даъвогар томониданжавобгаргажами ****.****.****сўмликмахсулотларетказиб берилганваетказиб берилганмаҳсулотлар жавобгар томонидан қабул қилиб олинган. Шартноманинг2.3-бандига кўра, сотиб олувчиминерал ўғитни қабул қилиб олган кундан бошлаб 3 календар куни ичида сотувчининг ҳисоб **** қабул қилиб олинган минерал ғит нархини ҳисоб фактура бўйичатўлашга келишилган. Бироқ,етказиб берилган маҳсулотлар учунжавобгар томонидан ****.****.****сўмтўлов амалга оширилган ва натижада жавобгарнинг даъвогар олдида ****.****.****сўм кредиторлик қарздорлиги вужудга келган. Мазкур қарздорликни тўлаб беришни сўраб, даъвогарнинг жавобгарга юборган огоҳлантириш хати жавобгар томонидан ижросиз ва жавобсиз қолдирилган. ФК****-моддасига кўра, агар **** **** муддати кўрсатилмаган ёки талаб қилиб олиш пайти билан белгилаб қўйилган бўлса, кредитор ҳар қачон ижрони талаб қилишга, қарздор эса — ижрони ҳар қачон амалга оширишга **** бўлади.**** дарҳол **** вазифаси қонун, шартнома ёки **** моҳиятидан англашилмаса, қарздор бундай **** кредитор талаб қилган кундан бошлаб етти кунлик муддат ичида **** шарт. ФК****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса — иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. Даъвогар томониданжавобгармаҳсулотлар етказиб берилганлигитарафлар ўртасида тузилганэлектрон ҳисоб-фактураларва ишдаги бошқа ҳужжатлар билан тўлиқ тасдиқланади. Бундай ҳолатда суд даъвогарнинг****.****.****сўмасосий қарз суммасини ундириш талабини асосли деб ҳисоблаб,унитўлиққаноатлантиришни ва ушбу қисм юзасидан суд **** жавобгар зиммасига юклашни лозим деб топади. Шунингдек, даъвогар ўзининг даъво талабида жавобгардан тўлов кечиктирилганлиги учун шартноманинг4.4-бандига асосан****.****.****сўм пеня ундириб беришни сўраган. ФКнинг ****, ****-моддасига кўра, қонун ҳужжатлари ёки шартнома билан белгиланган, қарздор **** **** ёки лозим **** **** **** кредиторга тўлаши шарт бўлган пул суммаси неустойка ҳисобланади.Неустойка тўғрисидаги келишув ёзма шаклда тузилиши керак. Тарафлар ўртасида тузилган шартноманинг4.4-бандига кўра, “Сотиб олувчи”минерал ўғит қийматинишартноманинг2.3-бандидабелгиланган муддатда тўламаган ****, кечиктирилган тўлов суммасининг ҳар бир кунига 0,4 фоиз миқдорида, бироқ кечиктирилган суммманинг 50 фоизидан ошмаган миқдорида пенятўлаши белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг "**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****"ги **** йил 15 июндаги ****-сонли қарорининг 2-бандига асосан судлар неустойкани ундириш тўғрисидаги даъволарни ҳал қилишда неустойка миқдорининг қонун талабларига мувофиқ ҳисобланганлиги, унинг асослилиги, **** бузилиши оқибатларига мутаносиблиги каби ҳолатларни ҳар томонлама ва чуқур муҳокама қилиб, талаб қилинган неустойканинг адолатли миқдорини белгилашлари шарт. ФК****-моддасигакўра,агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак.Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга. Шунга кўра, суд даъвогарнингпеня ундириш талабини кўриб чиқиб,ушбу талабни асосли деб ҳисоблайди, аммодаъвогар ўз ****асосий қарзниундириш чораларини кўрмасдан, пеня суммасининг кўпайишига сабаб бўлганлигини инобатга олиб, пеня суммасини камайтириб, жавобгардан****.****сўм пеня ундиришни, пенянинг қолган қисмини рад қилишни ва ушбу қисм юзасидан суд **** жавобгар зиммасига юклашни лозим деб топади. ИПКнинг68-моддасига кўра, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. ИПКнинг****-моддасига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Баён этилганларга асосан суд, даъвогарнинг даъвосини қисман қаноатлантиришни,жавобгардан даъвогар фойдасига****.****.****,сўм асосий қарз,****.****сўмпеня ундиришни, даъво талабини қолган қисмини рад қилишни, суд **** жавобгар зиммасига юклашни, даъвогар томонидан тўлаб чиқилган****сўм почта **** жавобгардан даъвогар фойдасигаундириб беришни, жавобгардан Республика бюджетига.****.****сўм давлат божи ундиришни лозимтопади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 68, ****, ****, ****-моддаларини қўллаб, суд қарорқилди: Даъвогарнинг даъвосиқисман қаноатлантирилсин. «*****»фермер хўжалигидан«*****»масъулияти чекланган жамиятифойдасига****.****.****,79сўм асосий қарз, ****.****сўм пенява ****сўм почта ****ундирилсин. Даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. «*****»фермер хўжалигидан Республика бюджетига****.****сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро ****лариберилсин. Мазкур ҳал қилув қарори устидан Хоразм вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига шу суд орқали бир ой ичида апелляция тартибида, ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья ****