Решение #2850672 economic_new

4-1203-2501/4489-сонли иш Ўзбекистон Республикаси номидан ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Ховос тумани 2025 йил 07 ноябрь Боёвут туманлараро иқтисодий суди, судья Ў.Йўлдошев, даъвогар «Ҳудудий электр тармоқлари» акциядорлик жамиятининг жавобгар «Эргашева Шабнам» фермер хўжалигидан 2 014 650 сўм асосий қарз ва 688 325 сўм пеня ундириш тўғрсидаги даъво аризаси юзасидан иқтисодий ишни ўз биносида соддалаштирилган тартибда кўриб чиқиб, қуйидагиларни, аниқлади: «Ҳудудий электр тармоқлари» акциядорлик жамияти (кейинги матнларда “даъвогар”деб юритилади) судга даъво ариза билан мурожаат қилиб, «Эргашева Шабнам» фермер хўжалиги (кейинги матнларда “жавобгар”деб юритилади) дан 2 014 650 сўм асосий қарз ва 688 325 сўм пеня ундиришни сўраган. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 203-4моддасига кўра, жавобгар даъво аризаси юзасидан ёзма фикрини даъво аризасининг кўчирма нусхаси ўзига топширилган пайтдан эътиборан ўн беш кунлик муддатда судга ўзи асосланаётган ҳужжатлар ва далилларни илова қилган ҳолда тақдим этишга ҳақли. Ёзма фикрга унинг кўчирма нусхаси даъвогарга юборилганлигини тасдиқловчи ҳужжат илова қилинади. Иш ҳужжатларига илова қилинган почта алоқа бўлимининг хабарномасига кўра даъво ариза нусхаси жавобгарга юборилган, даъво аризасининг судга юборилиши тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар ўн беш кунлик муддатда судга ўзи асосланаётган ҳужжатлар ва далилларни илова қилган ҳолда ёзма фикрини тақдим этмаган. Шунингдек даъво аризасининг судга юборилиши ҳақида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар томонидан даъво аризаси юзасидан ёзма фикр тақдим этилмаганлиги даъво аризасини соддалаштирилган иш юритиш тартибида кўриб чиқишга тўсқинлик қилмайди. Соддалаштирилган иш юритиш тартибидаги иш даъво аризасини иш юритишга қабул қилиш ва иш қўзғатиш ҳақида ажрим чиқарилган кундан эътиборан ўн беш кундан ошмаган муддатда даъво аризаси юзасидан ёзма фикрни, далилларни ҳамда бошқа ҳужжатларни тақдим этиш учун белгиланган муддат ўтганидан кейин судья томонидан якка тартибда кўриб чиқилади. Суд соддалаштирилган иш юритиш тартибидаги ишни суд муҳокамасини ўтказмасдан, тарафларни чақиртирмасдан ва уларнинг тушунтиришларини эшитмасдан кўриб чиқади. Суд, даъво аризасида баён этилган важларни иш ҳужжатлари билан биргаликда муҳокама қилиб, қуйидаги асосларга кўра даъво талабини қисман қаноатлантиришни лозим топади. Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик кодекси 468-моддасига кўра, энергия таъминоти шартномасига мувофиқ энергия билан таъминловчи ташкилот туташтирилган тармоқ орқали абонентга (истеъмолчига) энергия бериб туриш мажбуриятини олади, абонент эса қабул қилинган энергия ҳақини тўлаш, шунингдек шартномада назарда тутилган энергия истеъмол қилиш тартибига риоя этиш, тасарруфидаги энергетика шохобчаларидан фойдаланиш хавфсизлигини ҳамда ўзи фойдаланадиган энергия истеъмол қилувчи асбоб ва ускуналарнинг созлигини таъминлаш мажбуриятини олади. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2024 йил 31 майдаги 319-сонли қарори билан тасдиқланган қоидаларнинг (1-илова) 76-бандига асосан барча электр энергияси истеъмолчиларининг ойлик электр энергияси истеъмоли ҳисоблангандан кейин ҲЭТК томонидан истеъмолчиларга актив электр энергияси бўйича электрон ҳисоб-фактура жўнатади. Мазкур электрон ҳисоб-фактура жўнатилганлиги истеъмолчини тўлаш тўғрисида огоҳлантириш ҳисобланади. Реактив энергия товар ҳисобланмайди ва истеъмол ҳажми далолатнома кўринишида истеъмолчига электрон тарзда жўнатилади. Истеъмолчи ҲЭТК билан биргаликда ҳисоб-китоб даври тамом бўлгандан кейин ҳар ойнинг 5-санасига қадар фойдаланилган электр энергияси учун ўзаро ҳисоб-китобларнинг таққослаш далолатномасини тузади. Қоиданинг 83-88-бандларида электр энергияси учун тўловни амалга ошириш, хусусан электр энергияси учун ҲЭТК ёки истеъмолчи томонидан ёзиладиган тўлов ҳужжатлари бўйича электр таъминоти шартномасига мувофиқ ҳақ тўланиши, ЭҲНАТга уланган ҳисоблагичга эга бўлган истеъмолчиларга электр энергияси олдиндан тўланган тўлов доирасида етказиб берилиши, истеъмолчиларга электр энергияси 100 фоиз олдиндан ҳақ тўлаш асосида етказиб берилиши, истеъмол қилинган электр энергияси учун электр таъминоти шартномасида белгиланган муддатларда тўланмаган қарзи бўлган юридик шахсларга электр энергияси етказиб бериш тўхтатиб қўйилиши кўрсатилган. Иш ҳужжатларидан кўринишича, тарафлар ўртасида санаси кўрсатилмаган № 060136-сонли электр энергияси етказиб бериш шартномаси имзоланган. Шартнома шартлари хар икки иштирокчи томонидан лозим даражада бажарилмаган, хусусан энергия истеъмоли учун олдиндан тўлов тўланмаган бўлсада даъвогар жавобгарга энергия етказиб берган ва фойдаланилган электр энергияси учун ўзаро ҳисоб-китобларнинг таққослаш далолатномаси тузилган, лекин даъвога истеъмолчига актив электр энергияси бўйича электрон ҳисобфактура жўнатилганлиги ва истеъмолчининг банкдаги ҳисобварағига ҲЭТК томонидан тўлов талабномаси қўйилганлигини тасдиқловчи далиллар илова қилинмаган. Жавобгар истеъмол қилинган энергия ҳақини тўлиқ тўлаб бермаганлиги натижасида 01.10.2025 йил ҳолатига 3 170 314 сўм қарздорлик вужудга келган ва ушбу ҳолат фойдаланилган электр энергияси учун ўзаро ҳисоб-китобларнинг таққослаш далолатномаси ва бошқа ҳужжатлар билан ўз тасдиғини топган. Шунингдек даъво талабида жавобгардан 688 325 сўм пеня ундириш сўралган. Шартноманинг 3.12-бандида истеъмол қилинган энергия миқдори тўлов муддати ўтган хар бир кун учун, тўлов муддати ўтган сумманинг 0,1 фоизи миқдорида лекин муддати ўтган тўловнинг 50 фоизидан ошмаган миқдорда пеня ҳисоблаб ёзилади деб кўрсатилган. ФК 333-моддасига кўра, қарздор айби бўлган тақдирда мажбуриятни бажармаганлиги ёки лозим даражада бажармаганлиги учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга. Бу ҳақда Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг 15.06.2007 йилдаги №163-сонли қарорининг 4-бандида тушунтириш берилган. Суд, қарздорликнинг вужудга келишига жавобгарнинг шартнома мажбуриятларини бажармаганлиги ва пеня ФК 259-моддаси асосида шартнома мажбурияти таъминоти сифатида белгилаб олинган бўлсада, пеняни тўлиқ ундириш жавобгарнинг кейинги фаолиятига салбий таъсир кўрсатиши мумкин деб ҳисоблаб, талабни 200 000 сўм миқдорда қаноатлантиришни лозим топади. Баён этилганларга асосан суд, даъвони қисман қаноатлантириб, жавобгардан 2 014 650 сўм асосий қарз, 200 000 сўм пеня ва 41 200 сўм почта харажатини ундиришни, Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси 118моддасига асосан даъвонинг қаноатлантирилган қисмига мутаносиб равишда 412 000 сўм давлат божи тўловини жавобгар зиммасига юклашни мақсадга мувофиқ деб ҳисоблайди. Юқоридагиларга асосан, ҳамда Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 203-4, 203-5,118, 176-179 моддаларини қўллаб, суд қарор қилди: Даъвогар «Ҳудудий электр тармоқлари» акциядорлик жамиятининг жавобгар «Эргашева Шабнам» фермер хўжалигидан 2 014 650 сўм асосий қарз ва 688 325 сўм пеня ундириш тўғрсидаги даъво ариза талаблари қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар «Эргашева Шабнам» фермер хўжалигидан даъвогар «Ҳудудий электр тармоқлари» акциядорлик жамияти фойдасига 2 014 650 сўм асосий қарз, 200 000 сўм пеня ва 41 200 сўм почта харажати ундирилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргунига қадар ихтиёрий тартибда ижро этилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргунига қадар ихтиёрий тартибда ижро этилмаган тақдирда, тарафларнинг илтимосномаси бўйича суд томонидан бериладиган ижро варақаси асосида мажбурий ижро этилсин. Жавобгар «Эргашева Шабнам» фермер хўжалигидан Республика Бюджетига 412 000 сўм давлат божи ундирилсин. Даъвонинг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Ҳал қилув қароридан норози тараф ўн кунлик муддатда апелляция, олти ой муддатда кассация тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Судья Ў.Йўлдошев