Решение #2850716 Экономические

****-сонли иш Биринчиинстанциясудида ишни кўрган судья**** Кассацияинстанциясудида маърузачисудьяУ.**** Тафтиш инстанцияси судида маърузачисудьяО.Қурбонов ҚАШҚАДАРЁВИЛОЯТ СУДИ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ ТАФТИШИНСТАНЦИЯСИНИНГ Қ А Р О РИ Қарши шаҳри ****5йил7 ноябрь Қашқадарё вилоят судииқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати тафтиш инстанциясида раислик қилувчи****, ҳайъат аъзолари судьяларҲ.Турсуновва О.Қурбоновдан иборат таркибда, судья катта ёрдамчисиШ.Хужаёровнинг котиблигида, Қашқадарё вилоят **** бўлим прокурори ****,«Prim v Sh r li» якка тартибдаги тадбиркор,Қашқадарё вилоят Ғазначилик хизмати бошқармаси вакили ****қулов (ишончнома асосида)лар иштирокида, Қашқадарё вилоят судииқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати кассация инстанциясининг **** йил 9 сентябрдаги қарори устидан«Prim v Sh r li» якка тартибдаги тадбиркортомонидан келтирилгантафтиш тартибидагишикояти асосидаишни вилоят суди биносида ўтказилганочиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: Чироқчи туман **** «Prim v Sh r li» якка тартибдаги тадбиркор(бундан буён матнда-даъвогар деб юритилади) манфаатидасудига даъво ариза билан мурожаат қилиб, Чироқчи туман ҳокимлиги(бундан буён матнда-жавобгар деб юритилади)ҳисобидан 250**** сўм ундиришни сўраган. Чироқчи туманларароиқтисодий судининг**** йил 28 октябрдаги ҳал қилув қарори билан даъво аризаситўлиққаноатлантирилган. Қашқадарё вилоят судииқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати кассация инстанциясининг**** йил 9 сентябрдаги қарори биланбиринчи инстанциясудининг**** йил 28 октябрдаги ҳал қилув қарорибекорқилиниб,даъво аризасини қаноатлантиришни рад этиш тўғрисида янги қарор қабул қилинган. Мазкур суд қарорустидандаъвогартафтиш тартибидагишикоятибилан мурожаат қилиб, унда суд қароринибекорқилиш сўралган. Иш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгарсуд **** вакили иштирокини таъминламади. Cудлов ҳайъати,Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда - ИПК деб юритилади)нинг****-моддаси биринчи қисмига мувофиқ, ишниунинг иштирокисиз кўришни лозим топади. Суд **** иштирок этган даъвогар тафтиш тартибидаги шикоятини қўллабқувватлаб, кассация инстанциясининг қарорини бекор қилиб, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни сўради. Суд **** иштирок этган Қашқадарё вилоят Ғазначилик хизмати бошқармаси вакили тафтиш тартибидаги шикоятига нисбатан эътироз билдириб, шикоятни қаноатлантирмасдан, кассация инстанциясининг қарорини ўзгаришсиз қолдиришни сўради. Суд **** иштирок этган прокурор тафтиш тартибидагишикоятига нисбатан эътироз билдириб, шикоятни қаноатлантирмасдан,кассацияинстанциясинингқарориниўзгаришсиз қолдиришнисўради. Судлов ҳайъати ишда иштирок этган шахсларнинг тушунтиришларини тинглаб,тафтиш тартибидагишикоятдакелтирилган **** иш ҳужжатлари билан бирга ўрганиб чиқиб, муҳокама қилиб, қуйидаги асосларга кўракассация инстанциясининг қарорини ўзгаришсиз,тафтиш тартибидаги шикоятниэса қаноатлантирмасдан қолдиришни лозим топди. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 15-моддасига асосан Ўзбекистон Республикасида Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунларининг устунлиги сўзсиз тан олиниши, шунингдек 55-моддаси учинчи қисмида ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланиши белгиланган. Иш ҳужжатлари ва суд муҳокамаси жараёнида аниқланган ҳолатлардан маълум бўлишича,даъвогартомонидан жавобгарнингбуюртмаси билан Чироқчи туман мудофаа ишлар бўлими биносига **** йил февраль ойидажамиқиймати 25**** **** сўмликжалюзи пардалар ўрнатишиш (хизмат)лари ****бўлиб,Чироқчи туман мудофаа ишлар бўлими томонидантопшириш-қабул қилиш далолатномаси асосидақабул қилиб олинган. Ушбу ҳолат Чироқчи туман мактабгача ва мактаб таълим бўлими махсус таъмирлаш – эксплуатация хизмати бош муҳандиси ****қуловнинг **** йил 28 октябрдаги ўрганиш далолатномаси биланҳам тасдиқланган. Жавобгар томонидан ушбу кўрсатилган хизматлар ва ишлар учун тўлов амалга оширилмасдандаъвогар олдида25**** **** сўм қарздорбўлиб қолган. Даъвогарнинг қарздорликни тўлаш **** талабномаси жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилган. Натижада, тарафлар ўртасидаушбу низо келиб чиққан. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда – ФК деб юритилади)нинг 8, ****-моддаларига кўра **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. ФКнинг ****-моддасида,**** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** ****, ****-моддасида **** **** бир томонлама бош тортишга йўл қўйилмаслиги, ****-моддасида эса қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим ******** учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб бериши белгиланган. Ушбу Кодекснинг ****-моддасига кўра,**** эвазига хизмат кўрсатиш шартномаси бўйича ижрочи буюртмачининг топшириғи билан ашёвий шаклда бўлмаган хизматни **** (муайян ҳаракатларни қилиш ёки муайян фаолиятни амалга ошириш), буюртмачи эса бу хизмат учун **** тўлаш **** олади. Мазкур ҳолатда,тарафларўртасидашартнома расмийлаштирилмасдан муносабатга киришиб, ишлар ****. Ўзбекистон Республикаси Бюджет кодекси ****-моддасининг биринчи қисмигакўра,юридик **** иқтисодий тасниф кодлари бўйича бюджетдан **** маблағлар доирасида бюджет ташкилотлари ва бюджет маблағлари олувчилар томонидан қабул қилинади ҳамда ғазначилик бўлинмалари томонидан рўйхатдан ўтказилади. Ушбу модданинг иккинчи қисмига кўра, бюджет ташкилотларининг бюджетдан ташқари жамғармалари ҳисобидан ижро этилиши лозим бўлган юридик **** ғазначилик бўлинмалари томонидан ҳисобга олинади. Шунингдек, учинчи қисмигамувофиқ,бюджет ташкилотлари ва бюджет маблағлари олувчиларнинг бюджетдан **** маблағлар бўйича товарларни (ишларни, хизматларни) етказиб берувчилар билан тузган шартномалари, шунингдек уларга киритилган ўзгартириш ва қўшимчалар улар ғазначилик бўлинмаларида рўйхатдан ўтказилганидан кейин кучга киради. Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Давлат бюджетининг ғазна ижроси тизимини янада ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги **** йил 28 февралдаги ****-сонли қарорининг 6-бандида, бюджет тизими бюджетлари маблағлари ҳисобидан товарлар (ишлар, хизматлар) етказиб берувчилар билан шартномалари, шунингдек буюртмачиларнинг бюджет тизими бюджетлари маблағлари ҳисобига капитал қурилишга оид шартномалари **** тартибда Ғазначиликда рўйхатга олиниши шартлиги ва **** у амалга оширилгандан кейин кучга кириши қайд этилган. Ўзбекистон Республикаси Молия вазирининг **** йил 22 ноябрдаги 88сонли буйруғи билан тасдиқланган “Ўзбекистон Республикаси бюджет тизими бюджетларининг ғазна ижроси қоидалари”нинг ****-бандида буюртмачиларнинг тегишли ғазначилик бўлинмаларида рўйхатдан ўтказилмаган ҳамда ҳисобга олинмаган шартномалари бўйича юзага келган товарлар (ишлар, хизматлар) етказиб берувчилар (пудратчилар) олдидаги кредитор қарздорликлари тўлаб берилмаслиги белгиланган. Бундай ҳолатда, тарафлар ўртасидахизматлар кўрсатишбўйича шартнома тузилмаганлиги, ғазначилик бўлинмасида рўйхатдан ўтказилмаганлиги, жавобгар давлат ташкилоти эканлиги ва тўлаб берилиши лозим бўлган пул маблағлари бевосита давлат бюджетидан молиялаштирилиши белгиланганлиги сабабли, даъвогаркўрсатилган хизматлар**** тўлашни талаб қилишга **** эмас. Шунга қарамасдан,биринчиинстанциясудимазкурҳолатларни инобатга олмасдан, шартнома ғазначилик бўлимидан рўйхатдан ўтказилмаганлиги сабабли битимнинг ўз-ўзидан **** эмаслиги ва далилларнинг**** эътибор қаратмасдан, моддий-ҳуқуқ нормаларининотўғри қўллагани ҳолда,даъво талабини қаноатлантириш тўғрисида **** хулосага келганлигиучункассацияинстанцияси судибиринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиб, даъвони қаноатлантиришни рад этган. Ўзбекистон Республикаси Олий (хўжалик) суди Пленумининг **** йил 23 декабрдаги “Иқтисодий судлар томонидан қурилиш пудрати шартномасидан келиб чиқадиган низоларни ҳал этишда қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида”ги ****-сонли Қарорининг 2.1-бандида, судларнинг эътибори тузилмаган шартноманинг **** бўлмаган битимдан фарқланишига ва тузилмаган шартнома **** бўлмаган битимнинг оқибатларини келтириб чиқармаслигига қаратилиши, 2.3-бандида судларнинг эътибори, қурилиш пудрати шартномасида муҳим шартларнинг мавжуд бўлмаганлиги ва шунга кўра шартнома тузилмаган деб ҳисобланиши, агар бундай ишларнинг **** ҳолати **** этилган далиллар билан исботланса, **** ишлар қийматини ундириш тўғрисидаги талабни рад этишга асос бўлмаслиги, бироқ, бундай қурилиш пудрати шартномаси шартлари ва (ёки) қонун ҳужжатларида назарда тутилган жавобгарлик чорасини (неустойка, фоизлар ундириш, зарарни қоплаш) қўллаш тўғрисидаги талабни қаноатлантириш рад этилиши, ушбу қоида давлат хариди тартиб-таомилларига зид тузилган шартномаларга нисбатан тадбиқ этилмаслиги, 4-бандида эса агар қонун ҳужжатларида қурилиш пудрати шартномаси **** электрон дўкон, танлов, тендер, ягона етказиб берувчи билан амалга ошириладиган давлат харидлари натижалари асосида тузилиши назарда тутилган бўлиб, шартнома савдолар ўтказилмасдан тузилган бўлса, бундай битим ФКнинг ****-моддасига асосан ўз-ўзидан **** эмаслиги **** тушунтириш берилган. Шунга кўра,судлов ҳайъатикассацияинстанция судининг хулосасини асосли деб топиб,даъвогарнингтафтиш тартибидагишикоятида келтирилган **** биланкелишмади. ИПКнинг66-моддасигамувофиқ,иш бўйича далиллар ушбу Кодексда ва бошқа қонунларда назарда тутилган тартибда олинган фактлар **** маълумотлар бўлиб, улар асосида суд ишда иштирок этувчи шахсларнинг талаблари ва эътирозларини асословчи ҳолатлар, шунингдек низони тўғри ҳал қилиш учун аҳамиятга эга бўлган бошқа ҳолатлар мавжудлигини ёки мавжуд эмаслигини аниқлайди.Бундай маълумотлар ёзма ва ашёвий далиллар, экспертларнинг хулосалари, мутахассисларнинг маслаҳатлари (тушунтиришлари), гувоҳларнинг кўрсатувлари, ишда иштирок этувчи шахсларнинг тушунтиришлари билан аниқланади. ИПКнинг 68-моддаси биринчи қисмига мувофиқ, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. ИПКнинг 72-моддасигамувофиқ, қонунчиликка мувофиқ муайян далиллар билан тасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далиллар билан тасдиқланиши мумкин эмас. Ушбу кодекснинг 74-моддасига мувофиқ,суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйичабаҳо беради.Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаиназаридан, далилларнинг йиғиндиси эса етарлилиги нуқтаи-назаридан баҳоланиши лозим.Агар текшириш натижасида далилнинг **** тўғри келиши аниқланса, у ишончли деб тан олинади. ИПКнинг ****-моддаси олтинчи қисмигамувофиқ,суднинг ҳал қилув қарори қонуний ва асослантирилган бўлиши керак.У суд **** текширилган далилларгагина асосланган бўлиши лозим. ИПКнинг****-моддаси биринчи қисми2-бандигамувофиқ,кассация инстанцияси судикассация шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қароринитўлиқ ёки қисман бекор қилишга ва янги қарор қабул қилишга****. ИПКнинг ****-моддасининг биринчи қисмигамувофиқ,ҳал қилув қарорини ўзгартириш ёки бекор қилиш учун биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгартириш ёки бекор қилиш учун иш учун аҳамиятли ҳолатларнинг тўлиқ аниқланмаганлиги, суд аниқланган деб ҳисоблаган, иш учун аҳамиятли бўлган ҳолатларнинг исботланмаганлиги, ҳал қилув қарорида баён қилинган хулосаларнинг иш ҳолатларига мувофиқ эмаслиги ҳамда моддий ва (ёки) процессуал ҳуқуқ нормаларининг бузилганлиги ёхуд нотўғри қўлланилганлиги асос бўлади. Ушбу модданинг бешинчи қисмининг 6-бандига мувофиқ, билдирилган талаб бўйича суд ҳал қилув қарори қабул қилинмаганлиги биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ҳар қандай ҳолатда бекор қилиш учун асос бўлади. ИПКнинг****6-моддасигамувофиқ, суд ишни тафтиш тартибида кўриш чоғида қуйи инстанция судлари томонидан моддий ҳуқуқ нормалари тўғри қўлланилганлигини ва процессуал қонун талабларига риоя этилганлигини иш материаллари бўйича текширади. ИПКнинг ****7-моддаси биринчи қисми биринчи бандигамувофиқ, ишни тафтиш тартибида кўрадиган суд тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини, қарорни ўзгаришсиз қолдиришга ****. «Давлат божи тўғрисида»ги Қонунга мувофиқ, иқтисодий судларга бериладиган мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, бироқ базавий ҳисоблаш миқдорининг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи тўланади. Шунингдек, ушбу Қонунга асосан, иқтисодий судларга апелляция ва кассация тартибида берилган шикоятлардан биринчи инстанция судида кўриб чиқиш учун аризалар берилганда тўланадиган ставканинг 50 фоизи миқдорида давлат божи ундирилиши лозимлиги қайд этилган. ИПКнинг ****-моддасигамувофиқ, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Бундай ҳолатда,судлов ҳайъатитафтиш тартибидагишикоятини қаноатлантиришнирад этишни,кассация инстанциясининг қарорини ўзгаришсиз қолдиришни,даъвогар томонидан тафтиш тартибидаги шикояти учун250**** сўм давлат божи ва412**** почта **** тўланганлигини инобатга олиб, ўзининг зиммасида қолдиришни лозим топди. Юқоридагиларга кўра, Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 15, 55-моддаларинива ИПКнинг66, 68,72, 74, ****, ****6-****9-моддаларини қўллаб, судлов ҳайъати қ а р о р қ и л д и: «Prim v Sh r li» якка тартибдаги тадбиркортомонидан келтирилгантафтиш тартибидаги шикоятини қаноатлантириш рад этилсин. Қашқадарё вилоят судииқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатикассация инстанциясининг**** йил 9 сентябрдаги қарори ўзгаришсиз қолдирилсин. «Prim v Sh r li» якка тартибдаги тадбиркортомонидан тафтиш тартибидаги шикояти учун250**** сўм давлат божи ва412**** почта **** тўланганлиги инобатга олиниб, ўзининг зиммасида қолдирилсин. Қарор қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга киради. Қарор устидан Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик қилувчи ҳайъат аъзолари **** Ҳ.Турсунов О.Қурбонов