Решение #2850813 Экономические

4-1805-2509/****-сонли иш Биринчиинстанциясудида ишни кўргансудья**** Апелляция инстанциясудида маърузачисудьяО.Қурбонов Тафтиш инстанцияси судида маърузачисудьяМ.Бозоров ҚАШҚАДАРЁ ВИЛОЯТ СУДИ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ ТАФТИШИНСТАНЦИЯСИНИНГ Қарши шаҳри Қ А Р О РИ ****5йил7ноябрь Қашқадарёвилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати тафтиш инстанциясида раислик қилувчи ****, ҳайъат аъзолари судьялар**** ва****дан иборат таркибда, судья катта ёрдамчисиШ.Хўжаёровнинг котиблигида,даъвогарфермер хўжалиги раиси ****, унинг вакили **** (ишончнома асосида), “Жейнов деҳқон озиқ-овқат бозори” **** раиси ****, “Араб Ҳамкор” **** вакили **** (ишончнома асосида), “НБУ Инвест гроуп” **** вакили ****қулов (ишончнома асосида), Миришкор туман ҳокимлиги вакили ****ҳманазаров, ****(ишончнома асосида) ваДавлат активлари вакили Ш.Рўзибоев (ишончнома асосида) лариштирокида,Касби туманлараро иқтисодийсудининг**** йил 23 майдаги ҳал қилув қарори ваҚашқадарё вилоят суди иқтисодийишлар бўйича судлов ҳайъатиапелляция инстанциясининг**** йил 7 августдаги қарорига нисбатан“Тошев Рўзибой Сайфуллаевич” фермер хўжалигитомонидан берилган тафтиш тартибидагишикоятбўйича ишнивидеоконфренцалоқа режими орқаливилоят суди биносидагиочиқ суд **** кўрибчиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: Даъвогар “ sh v R ’zib S full vi h” фермер хўжалиги (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади)нинг, жавобгарлар “Ж n v d hq n ziq- vq t b z ri” масъулияти чекланган жамияти, “Араб ҳамкор” масъулияти чекланган жамияти, “**** **** gr u ” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда жавобгарлар деб юритилади) ҳамда учинчи шахс Миришкор туман ҳокимлигига нисбатан тарафлар ўртасида тузилган **** йил 9 декабрдаги 15/R-сонли олди-сотди шартномасини **** эмас деб топишни сўраган. Касби туманлараро иқтисодийсудининг**** йил 23 майдаги ҳал қилув қарори билан даъво ариза талабларини қаноатлантиш рад этилиб, суд **** даъвогар зиммасига қолдирилган. Қашқадарё вилоят суди иқтисодийишлар бўйича судлов ҳайъатиапелляция инстанциясининг**** йил 7 августдаги қарорибилан биринчи инстанция судининг**** йил 23 майдаги ҳал қилув қарориўзгаришсиз қолдирилиб,“ sh v R ’zib S full vi h” фермер хўжалигидан Республика бюджетига апелляция инстанцияси учун 1.****.**** сўм давлат божи ундирилган. Мазкур суд ҳужжатлариганисбатан“ sh v R ’zib S full vi h” фермер хўжалиги томонидан тафтиш тартибида шикоят келтирилиб, ундаҚашқадарё вилоят суди иқтисодийишлар бўйича судлов ҳайъати апелляция инстанциясининг ****5йил 7 августдаги қарори ваКасби туманлараро иқтисодийсудининг**** йил 23 майдаги ҳал қилув қароринибекор қилиб, даъвони қаноатлантириш **** янги қарор қабул қилиш сўралган. Суд ****даиштирок этгандаъвогарвакили тафтиш шикоятида келтирилган **** қувватлаб,уни қаноатлантиришниапелляция инстанциясисудининг қароринивабиринчи босқич судинингҳал қилув қароринибекор қилишнисўради. Суд **** иштирок этган“Араб ҳамкор” масъулияти чекланган жамиятивакили тафтиш тартибидаги шикоятни қаноатлантиришни рад этишни сўради. Суд **** иштирок этган Миришкор туман ҳокимлиги вакиллари тафтиш шикоятини қаноатлантиришни сўради. Суд **** иштирок этган“Ж n v d hq n ziq- vq t b z ri” масъулияти чекланган жамиятираиси тафтиш шикоятини қаноатлантиришни сўради. Суд **** тайинланган кун ва **** ****“**** **** gr u ” масъулияти чекланган жамиятива Қашқадарё вилоят ****тегишли тартибда хабардор қилинган бўлсада, суд ****уларнингвакиллари иштирок этмади. Шу боис, судлов ҳайъати Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг (кейинчалик матнда ИПК деб юритилади) ****-моддаси биринчи қисмига асосан ишниуларнингвакилининг иштирокисиз кўришни лозим топди. Судлов ҳайъати ишда иштирок этган шахсларнинг тушунтиришларини тинглаб,тафтиш шикоятидаги **** иш материалларива **** этилган ҳужжатлар билан бирга ўрганиб чиқиб, муҳокама қилиб, қуйидаги асосларга кўратафтиш шикоятини қисман қаноатлантиришни ҳамдаапелляция инстанциясисудининг қарорини бекор қилиб, ишни янгидан кўриш учунапелляция инстанциясига юборишни лозим топди. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 15-моддасига асосан Ўзбекистон Республикасида Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунларининг устунлиги сўзсиз тан олиниши, шунингдек 55-моддасининг учинчи қисмида ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланиши белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг “Судлар томонидан иқтисодий ишларни тафтиш тартибида кўришнинг айрим масалалари тўғрисида” **** йил 25 июндаги 21-сонли қарори 22-бандида, тафтиш инстанцияси судининг суд ҳужжатларини тўлиқ текшириш ваколатидан келиб чиқиб, ушбу инстанция суди қўшимча ва янги далилларни текширишга ҳамда янги фактларни аниқлашга **** эканлиги **** тушунтириш берилган. Ишдаги ҳужжатларга кўра, Миришкор туман ҳокимининг **** йил 30 январдаги Х-****-сонли қарори билан “ sh v R ’zib S full vi h” фермер хўжалиги томонидан қуриладиган бозор **** учун ер танлаш тўғрисида, **** йил 28 февралдаги Х-****а/2-сонли қарори билан “ sh v R ’zib S full vi h” фермер хўжалиги номонида қуриладиган “Ж n v d hq n ziq- vq t b z ri” масъулияти чекланган жамияти учун **** кв.метр ер майдони ****. Туман ҳокимининг **** йил 24 декабрдаги Х-****-сонли қарори билан “ sh v R ’zib S full vi h” фермер хўжалиги номонидан қурилган бозорни фойдаланишга қабул қилиш ҳамда бозорни “Ж n v d hq n ziq- vq t b z ri” масъулияти чекланган жамияти номига расмийлаштириш белгиланган. Шунингдек, Миришкор туман ҳокимининг **** йил 25 декабрдаги қарори билан “ sh v R ’zib S full vi h” фермер хўжалигига қарашли Жейнов қишлоғида қурилган бозорга “Ж n v d hq n ziq- vq t b z ri” масъулияти чекланган жамияти **** бериш **** қарор қабул қилинган. Бундан ташқари, “Ж n v d hq n ziq- vq t b z ri” масъулияти чекланган жамиятига “ sh v R ’zib S full vi h” фермер хўжалиги томонидан қурилган бино-иншоотлар улуш сифатида киритилган. “Ж n v d hq n ziq- vq t b z ri” масъулияти чекланган жамиятида Миришкор туман ҳокимлиги улуши 51 фоизни, “ sh v R ’zib S full vi h” фермер хўжалиги улуши 49 фоизни ташкил этган. Аниқланишича, Миришкор туман ҳокимининг **** йил 5 июндаги Х-****сонли қарори билан “Ж n v d hq n ziq- vq t b z ri” масъулияти чекланган жамияти тасарруфидаги ер майдонини захирага олиш ва “**** Inv st gr u ” масъулияти чекланган жамиятига 0,56 га ер майдонини **** **** қарор қабул қилинган. Миришкор туман ҳокимининг **** йил 5 июндаги Х-****-сонли қарори қабул қилинишига Ўзбекистон Республикаси Президентининг **** йил 27 мартдаги “**** йиллар даврида деҳқон бозорларини реконструкция қилиш ва уларнинг ҳудудида замонавий савдо **** қуриш дастурини тасдиқлаш тўғрисида”ги ПҚ-****-сонли қарори ҳамда ер майдони танлаш ва **** бўйича туман ҳокимлиги ҳузуридаги ер участкалари бериш (реализация қилиш) масалаларини кўриб чиқиш комиссиясининг **** йил 2 июндаги далолатномаси асос бўлган. Бундан ташқари, иш ҳужжатларига кўра, “ sh v R ’zib S full vi h” фермер хўжалиги улушдор бўлган ҳолда, “Ж n v d hq n ziq- vq t b z ri” масъулияти чекланган жамияти маъмурияти номига Ўзбекистон Республикаси Президентининг **** йил 27 мартдаги “**** йиллар даврида деҳқон бозорларини реконструкция қилиш ва уларнинг ҳудудида замонавий савдо **** қуриш дастурини тасдиқлаш тўғрисида”ги ПҚ- ****-сонли қарорига асосан киритилган устав фондидаги барча улушларидан воз кечиши **** маълумотнома **** этилган. Шундан сўнг, “**** **** gr u ” масъулияти чекланган жамияти томонидан қурилиш ишлари амалга оширилган ва **** йил 13 апрелда қурилиши тугалланган объектни фойдаланишга қабул қилиш **** Давлат қабул ҳайъатининг далолатномаси расмийлаштирилган. Кўчмас мулк “**** **** gr u ” масъулияти чекланган жамияти номига **** йил 20 апрелда кадастр ҳужжатлари расмийлаштирилиб, давлат рўйхатидан ўтказилган. Низоли кўчмас мулк “Кўчмас мулк савдо хизмати” масъулияти чекланган жамияти томонидан ўтказилган очиқ аукцион савдода ****-сонли ғолибликбаённомаси асосида “ r b mk r” масъулияти чекланган жамияти ғолиб деб топилган ҳамда ****-сонли олди-сотди шартномаси асосида унинг номига кадастр ҳужжатлари расмийлаштирилиб, давлат рўйхатидан ўтказилган. Кейинчалик, ушбу биноларнинг ер майдони “ r b mk r” масъулияти чекланган жамияти номига қолган ҳолда 15 нафар фуқароларга савдо дўконлари олди-сотди қилинган. Ўзбекистон Республикаси Президентининг **** йил 27 мартдаги “**** — **** йиллар даврида деҳқон бозорларини реконструкция қилиш ва уларнинг ҳудудида замонавий савдо **** қуриш дастурини тасдиқлаш тўғрисида”ги ПҚ****-сонли қарори билан **** — **** йиллар даврида деҳқон бозорларини реконструкция қилиш ва уларнинг ҳудудида замонавий савдо **** қуриш дастури тасдиқланган. Ушбу дастурнинг 50-бандига кўра, Миришкор туманидаги “Ж n v d hq n ziq- vq t b z ri”ни “Миллий ****” орқали молиялаштирилиб, реконструкция қилиш назарда тутилган. Ўзбекистон Республикаси Президентининг **** йил 27 мартдаги “**** — **** йиллар даврида деҳқон бозорларини реконструкция қилиш ва уларнинг ҳудудида замонавий савдо **** қуриш дастурини тасдиқлаш тўғрисида”ги ПҚ****-сонли қарори 16-бандига кўра, **** **** ва вилоятлар ҳокимликлари деҳқон бозорларини реконструкция қилиш ва уларнинг ҳудудида замонавий савдо **** қуриш ишларини амалга ошириш учун белгиланган тартибда зарур ер участкалари **** белгиланган. Шунга мувофиқ, туман ҳокимлиги томонидан юқоридаги Қарор ижросини таъминлаш **** ўз ваколати доирасида ерни захирага олиш ва **** **** қарор қабул қилган. “ r b mk r” масъулияти чекланган жамиятитомонидан“Ж n v d hq n ziq- vq t b z ri”масъулияти чекланган жамиятининг устав фонди умуман шакиллантирилмасдан келинганлиги бу тўғрисида **** томонидан **** йил 8 апрелда ****-сонли маълумотнома **** этилганлиги, таъсисчи“ sh v R ’zib S full vi h” фермер хўжалигининг қонуний манфаатларига таъсир этганлиги учун деб,**** йил 9 декабрдаги 15/R-сонли олди-сотди шартномасини **** эмас деб топишни сўраб судга даъво аризаси билан мурожаат этган. Бинобарин, ушбу иқтисодий ишни тафтиш тартибида келтирилганшикоятга асосан судлов ҳайъати томониданкўриб чиқиш жараёнидаюқорида келтирилган ҳал қилув қароринива апелляция инстанциясида кўриб чиқиш жараёнидапроцессуал ҳуқуқ нормаларини қўллаш жараёни четлаб ўтилиб**** хулосага келган. Даъвонинг предмети ва асосиолди-сотди шартномасини **** эмас деб топишҳисобланади. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра ҳал қилув қарорини қабулқилиш чоғида суд: 1)ишда иштирок этувчи шахсларнинг ўз талаблари ва эътирозларини асослантириш учун келтирган далиллари ва **** баҳо беради; 2) иш учун аҳамиятли қайси ҳолатлар аниқланганлигини ва қайсилари аниқланмаганлигини белгилайди; 3) ишда иштирок этувчи шахслар асос қилиб келтирган қайси қонунчилик ҳужжатларини ушбу иш бўйича қўллаш мумкин эмаслигини ҳал қилади; 4) ушбу иш бўйича қайси қонунчилик ҳужжатларини қўллаш зарурлигини аниқлайди; 5) ишда иштирок этувчи шахсларнинг қандай ҳуқуқ ва **** борлигини белгилайди; 6) даъвони қаноатлантириш лозимлигини ёки лозим эмаслигини ҳал қилади. Бироқ, қуйи инстанция судлар томонидан иш юзасидан қарорлар қабул қилишдаИПК ****-моддасининг биринчи қисмида санаб ўтилган масалаларни ҳал этмаган ҳамда моддий ҳуқуқ нормаларини нотўғри қўллаб хулосага келган. Ўзбекистон Республикаси Президентининг **** йил 27 мартдаги “**** — **** йиллар даврида деҳқон бозорларини реконструкция қилиш ва уларнинг ҳудудида замонавий савдо **** қуриш дастурини тасдиқлаш тўғрисида”ги ПҚ****-сонли қарори билан **** — **** йиллар даврида деҳқон бозорларини реконструкция қилиш ва уларнинг ҳудудида замонавий савдо **** қуриш дастури тасдиқланган. Ушбу дастурнинг 50-бандига кўра, Миришкор туманидаги “Ж n v d hq n ziq- vq t b z ri”ни “Миллий ****” орқали молиялаштирилиб, реконструкция қилиш назарда тутилган. “ r b mk r” масъулияти чекланган жамияти,“Ж n v d hq n ziq- vq t b z ri”масъулияти чекланган жамияти ва“**** **** gr u ” масъулияти чекланган жамиятиўртасида **** йил 9 декабрдаги 15/R-сонли олди-сотди шартномаси тузилган. Мазкур **** йил 9 декабрдаги 15/R-сонли олди-сотди шартномасининг **** қисми бўлган“ r b mk r” масъулияти чекланган жамияти, ТИФ “Милллий ****” Қашқадарё вилоят бўлимива“**** **** gr u ” масъулияти чекланган жамияти ўртасида **** йил 16 августдаги 1-сонли Келишувнинг 2бандида мазкур келишувга асосан **** сотиб олувчининг пул маблағларини ечиб олиш яъни тўлов талабномасига асосан акцепсиз тарзда сотиб олувчининг ҳисоб **** (сўм ёки валюта) ечиб олиб унинг ҳисоб **** ўтказиб бериш ****буриятини олган.Демак, ТИФ “Милллий ****” Қашқадарё вилоят бўлими мазкур шартномани иштирокчиси ҳисобланганлиги боис ишга унинг жалб этилиши лозим бўлган. Бундан кўринадики, биринчи инстанция суди низони ҳал этишда ишда иштирок этишга жалб қилинмаган шахсларнинг ҳуқуқ ва ****тўғрисида ҳал қилув қарори қабул қилган. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****-моддаси 1-қисми 5-банди 2-хатбошисида ушбу кодекс ****-моддаси бешинчи қисмининг 3 ва 6-бандларида назарда тутилган асослар аниқланганда,апелляция инстанциясисуди ишни биринчи инстанция судида иш юритиш қоидалари бўйича кўради.Ишни биринчи инстанция судида иш юритиш қоидалари бўйича кўришга ўтиш **** **** чиқарилиб, унда **** лозим бўлган ҳаракатлар кўрсатилади. Апелляция инстанциясикодексининг ушбу нормаларини ****иш учун аҳамиятли ҳолатлар тўлиқ ўрганилмасдан, моддий ҳуқуқ нормалари нотўғри қўлланилиб,ишга ТИФ “Милллий ****” Қашқадарё вилоят бўлимижалб қилинмаган. Ушбу ҳолатлар апелляция инстанциясисудитомониданўрганилмаган ҳамдааниқлик киритилмасдан қарор қабул қилган. Ваҳоланки,апелляция шикоятидамоддий ҳуқуқ нормалари нотўғри қўлланилганлиги ****келтирилган ****га тегишли ҳуқуқий баҳо берилмасдан,иш учун аҳамиятли ҳолатлар тўлиқ аниқланмасдан,моддий ва процессуал ҳуқуқ нормалари нотўғри қўлланилган. ИПКнинг ****7-моддаси биринчи қисми учинчи бандига кўра, ишни тафтиш тартибида кўрадиган суд тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) кўриш натижалари бўйича ушбу Кодекс ****-моддаси бешинчи қисмининг3ва 6-бандлариданазарда тутилган асослар мавжуд бўлганда, қарорни бекор қилишга ва ишни янгидан кўриш учун суд ҳужжати бекор қилинган апелляция ёкиапелляция инстанциясисудига юборишга ****. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг “Судлар томонидан иқтисодий ишларни тафтиш тартибида кўришнинг айрим масалалари тўғрисида” **** йил 25 июндаги 21-сонли қарори 23-бандининг иккинчи хатбошисида, моддий ҳуқуқ нормаларини бузиш ёки нотўғри қўллаш деганда, қуйи инстанция судлари томонидан қўлланилиши лозим бўлган қонун ёки бошқа қонунчилик ҳужжатини қўлламасликёхуд қўлланилиши лозим бўлмаган қонун ёки бошқа қонунчилик ҳужжатини қўллаш ёхуд қонунни ёки бошқа қонунчилик ҳужжати нотўғри талқин қилинганлиги тушунилиши кераклиги,учинчи хатбошисида,процессуал ҳуқуқ нормаларининг бузилиши ёки нотўғри қўлланилиши, агар бу ишнинг нотўғри ҳал этилишига олиб келган бўлса, шунингдек ИПК ****-моддаси бешинчи қисмининг 3 ва 6-бандларида назарда тутилган асослар мавжуд бўлганда суд ҳужжатларини бекор қилиш учун асос бўлиши ****тушунтириш берилган. Баён этилганларга асосан, судлов ҳайъатитафтиш шикоятини қисман қаноатлантиришни,апелляция инстанциясисудининг қарорини бекор қилишни ва ишниапелляция инстанциясисудида янгидан кўриш учун юборишни лозим топади. ИПК ****10-моддасинингбиринчи қисмига асосан ишни тафтиш тартибида кўрган суднинг қарорида баён этилган кўрсатмалар мазкур ишни янгидан кўраётган суд учун ****. Ишниапелляциятартибида янгидан кўриб чиқишда юқоридабаён қилинган камчиликларни бартараф этиб, иш бўйича ҳуқуқ ва **** таъсир этадиган ишда иштирок этувчи шахсларни аниқлаб, тарафларнинг **** ишдаги далиллар билан бирга муҳокама қилиб ва уларга тегишли ҳуқуқий баҳо бериб, ишни кўриш натижаси бўйича суд **** тўғри ****, низо юзасидан қонуний қарор қабул қилиш лозим. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 7 10 **** -**** -моддаларига асосланиб, судлов ҳайъати қ а р о р қ и л д и: “ sh v R ’zib S full vi h” фермер хўжалигининг тафтиш шикояти қисман қаноатлантирилсин. Қашқадарё вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати апелляция инстанциясининг ****йил7августдаги қарори бекор қилинсин ва иш янгидан кўриш учун шу суднингапелляция инстанциясигаюборилсин. Қарор қабул қилинган пайтдан бошлаб қонуний кучга киради,уни устидан Ўзбекистон РеспубликасиОлийсудининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят қилиниши(протесткелтирилиши)мумкин. Раислик қилувчи ҳайъат аъзолари **** **** ****