Решение #2851041 Экономические

****4-2503/****-сонли иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Қумқўрғонтумани ****5йил6 ноябрь Қумқўрғонтуманлараро иқтисодий судинингсудьяси ****нинг раислигида, судья ёрдамчисиР.Хамдамованинг котиблигида,Ўзбекистон Савдосаноат палатаси Сурхондарё вилоят ҳудудий бошқармасининг даъвогар“Бизнесни ривожлантириш ****” АТБ манфаатида жавобгарлар“BUILDING **** ****”масъулияти чекланган жамиятига нисбатан тарафлар ўртасида **** йил 21 октябрда тузилган4-сонлиолди-сотди шартномасинибекор қилиштўғрисидаги даъво аризаси бўйича қўзғатилган иқтисодий ишнидаъвогар вакилиА.Қўлдошев(ишончнома асосида),(жавобгар вакили иштирокисиз)иштирокидаҚумқўрғон туманлараро иқтисодий судибиносида, очиқ суд **** кўриб чиқиб,қуйидагиларни а н и қ л а д и: Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Сурхондарё вилоят ҳудудий бошқармасинингдаъвогар“Бизнесни ривожлантириш ****”АТБ манфаатидасудга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар “BUILDING **** ****”масъулияти чекланган жамиятиганисбатантарафлар ўртасида**** йил 21 октябрда тузилган4-сонлиолди-сотди шартномасини бекор қилишни сўраган. Суд **** иштирок этган даъвогар вакилидаъво аризада қайд этилган **** такрорлаб, судга **** йил 06 ноябрдаги ****-сонли маълумотномани **** этиб, жавобгарнинг шартнома бўйича **** йил 04 ноябрь ҳолатига шартноманинг тўлов графиги бўйича муддати ўтган асосий қарздорлиги ****.****.**** сўм, муддати ўтган фоиз қарздорлиги 94.****.**** сўм, жами ****.****.**** муддати ўтган қарздорликни ташкил этиши маълум қилиб, тарафлар ўртасида **** йил 21 октябрда тузилган 4-сонли олди-сотди шартномаси бўйича жавобгар **** **** келаётгани сабабли, ушбу**** **** талаби қўйилиббир неча борогоҳлантиришларга қарамасдан жавобгар оқибатсиз қолдирилгани сабабли, **** йил 21 октябрда тузилган 4-сонли олди-сотди шартномасини бекор қилишни,даъвоаризани тўлиқ қаноатлантириб беришни сўради. Дастлабки суд **** иштирок этган жавобгар“BUILDING ROJEK SERVIS” масъулияти чекланган жамияти раҳбари ****тушунтириш бериб,**** томонидан электрон онлайн аукцион савдоларида чиқарилган 2 қаватли бинони **** йил 14 октябрда аукцион савдосида ғолиб бўлгани, бино учун **** млн сўм маблағ тўлаганлиги,бироқ МИБ томонидан таъқиқда турганлиги боис жамият номига кадастр ҳужжатлари расмийлаштириш имконибўлмаётгани, **** томонидан кадастр ҳужжатларини жамият номига расмийлаштириб беришда амалий ёрдам қилинса, **** йил 21 октябрда тузилган 4-сонли олди-сотди шартномаси бўйича график тўловларини амалга оширишинимаълум қилган. Бугунги суд **** муҳокамаси бўлиши тўғрисида жавобгарвакилитегишли равишда хабардор қилинган бўлса-да, суд **** иштирок этмади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****-моддасига асосан суд ишни жавобгар вакилининг иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топди. Суд, ишдаги мавжуд ҳужжатларни ўрганиб чиқиб,далилларга ҳуқуқий баҳо берибқуйидаги асосларга кўра даъво аризанитўлиққаноатлантириб, ишни кўриш билан боғлиқ суд **** жавобгар зиммасига юклашни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 15-моддасига асосан Ўзбекистон Республикасида Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунларининг устунлиги сўзсиз тан олинади. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси мамлакатнинг бутун ҳудудида олий юридик кучга эга, тўғридан-тўғри амал қилади ва ягона ҳуқуқий маконнинг асосини ташкил этади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасига кўра ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланиши белгиланган. Иш ҳужжатларига кўра,“Бизнесни ривожлантириш ****”АТБ номиданҚумқўрғон БХМ(Сотувчи) ва “BUILDING **** ****”масъулияти чекланган жамияти(Сотиб олувчи) ўртасида**** йил 21 октябркуни4-сонли олди-сотди шартномаситузилган. Шартномашартларига кўра,Сотувчиушбу шартнома шартлари асосида ўзига тегишли бўлган Сурхондарё вилояти, Қумқўрғон тумани, Нефтчилар МФЙ, Порлоқ йўл кўчаси 16а-уй, кадастр **** 19:07:43:01:08:**** бўлган қурилиш ости майдони ****,30 кв.м, умумий майдони ****,60 кв.м, умумий фойдали майдони ****,68 кв.м бўлган ҳуқуқий ҳужжатига асосан ****,00 кв.м бўлган 2 қаватли савдо дўкони(кейинги ўринларда “Объект” деб юритилади)ни сотиш ва мулк қилиб топшириш, “Сотиб олувчи” эса мазкур шартнома шартлари асосида “Объект” қийматини бўлиб-бўлиб тўлаш мажбуриятини олган. Шартноманинг 2.1-бандига кўра, сотилаётган объектнинг умумий қиймати ****.****.**** сўмни ташкил этиши; 2.2-бандида “Сотиб олувчи” “Сотувчи”нинг ҳисобварағига шартнома суммасининг 20 фоизини ****.****.**** сўмни ташкил этадиган шу миқдоридаги олдиндан тўловни шартнома имзоланганкундан бошлаб 5 кун ичида амалга ошириши; 2.3-бандида “Объект”нинг қолган 80 фоизи қисми, яъни ****.****.**** сўм миқдорини ушбу шартноманинг **** қисми бўлган шартноманинг 2-иловасида келтирилгантўлов жадвалидабелгиланган тартибда, муддатларда ва миқдорда “Сотиб олувчи” томонидан тўлаб борилиши белгиланган. Ушбу шартномага асосан 36 ой муддатга 13,5 фоиз устама **** тўлаш 2 шарти биланобъектни сотиб олиш учун ****.****.**** сўмни бўлиб-бўлиб тўлаш асосида берилган. Жавобгар олди-сотди шартномасининг 2.3-бандига биноаншартноманинг **** қисми бўлган 2-иловада кўрсатилган кредитнинг асосий қарзи ва фоизларини қайтариш **** олган бўлса-да, ушбу **** лозим **** ****. Бунинг оқибатида жавобгарнинг даъвогар олдида**** йилмайойи ҳолатига кредитнинг муддати ўтган қисмидан 40.****.**** сўм ва унга ҳисобланган 40.****.**** сўм фоиз қарздорлиги ташкил этади. Шартноманинг3.1.4-бандида “Сотиб олувчи” (жавобгар) томонидан ўз **** **** **** “Сотувчи” (даъвогар) судга мурожаат қилиш орқали ушбу шартномада кўрсатилган **** **** ёки шартномани муддатидан олдин бекор қилиш ҳуқуқига эга эканлиги кўрсатилган. Жавобгар томониданшартномада белгиланганкредитнинг асосий қарзи ва фоизларини қайтариш****илозим **** **** сабабли даъвогар томониданбекор қилишни таклиф этган ҳолда талабномаларюборилган бўлиб, ушбу талабномаларжавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилган. Шу боисдан даъвогар судга даъво аризаси билан мурожаат қилибтарафлар ўртасида**** йил 21 октябрда тузилган4-сонлиолди-сотди шартномасинисуд тартибида бекор қилишни сўраган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда– ФК деб юритилади)нинг ****-моддасини биринчи қисмига кўра, **** — фуқаролик ҳуқуқий муносабати бўлиб, унга асосан бир шахс (қарздор) бошқа шахс (кредитор) фойдасига муайян ҳаракатни амалга оширишга, чунончи: мол-мулкни топшириш, ишни ****, хизматлар кўрсатиш, пул тўлаш ва ҳоказо ёки муайян ҳаракатдан ўзини **** **** бўлади, кредитор эса — қарздордан ўзининг **** **** талаб қилиш ҳуқуқига эга бўлишлиги белгиланган. Ушбу модданинг иккинчи қисмида, **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқиши белгиланган. ФКнинг ****-моддасига кўра, агар ушбу Кодексда, бошқа қонунларда ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, шартнома тарафларнинг келишувига мувофиқ ўзгартирилиши ва бекор қилиниши мумкин. Тарафлардан бирининг талаби билан шартнома суд томонидан ****қуйидаги ҳолларда ўзгартирилиши ёки бекор қилиниши мумкин: 1) иккинчи тараф шартномани жиддий равишда бузса; 2) ушбу Кодекс, бошқа қонунлар ва шартномада назарда тутилган ўзга ҳолларда. Тарафлардан бирининг шартномани бузиши иккинчи тарафга у шартнома тузишда умид қилишга **** бўлган нарсадан кўп **** маҳрум бўладиган қилиб зарар етказиши шартномани жиддий бузиш ҳисобланади. Бир тараф шартномани **** тўла ёки қисман бош тортиб, қонун ёҳуд тарафларнинг келишувида бунга йўл қўйилса, шартнома тегишлича бекор 3 қилинган ёки ўзгартирилган ҳисобланади. ЎзбекистонРеспубликаси Олий хўжалик суди Пленумининг **** йил 18 декабрдаги “Хўжалик шартномаларини тузиш, ўзгартириш ва бекор қилишни тартибга солувчи фуқаролик қонун ҳужжатлари нормаларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида”ги ****-сонли қарорининг 18-бандида,шартноманинг амал қилиш даврида тарафлар ўзаро келишувга мувофиқ уни амалдаги қонун ҳужжатларида назарда тутилган тартибда ўзгартиришга ҳам, бекор қилишга ҳам ****.Шартнома қандай шаклда тузилган бўлса, уни ўзгартириш ёки бекор қилиш тўғрисида келишув ҳам шундай шаклда тузилади, башарти қонун ҳужжатларидан, шартнома ёки иш муомаласи одатларидан бошқача тартиб келиб чиқмаса.ФК ****-моддасинингиккинчи қисмиқоидаларидан келиб чиқиб, шартнома суднинг ҳал қилув қарорига биноан **** қуйидаги ҳолларда ўзгартирилиши ёки бекор қилиниши мумкин: иккинчи тараф шартномани жиддий равишда бузса; ФК, бошқа қонунлар ва шартномада назарда тутилган ўзга ҳолларда.ФК ****-моддасинингучинчи қисмигамувофиқ тарафлардан бирининг шартномани бузиши иккинчи тарафга у шартнома тузишда умид қилишга **** бўлган нарсадан кўп **** маҳрум бўладиган қилиб зарар етказиши шартномани жиддий бузиш ҳисобланади.ФК ****-моддасинингиккинчи қисмидабелгиланганки, бир тараф шартномани ўзгартириш ёки бекор қилиш **** таклифга иккинчи тарафдан рад жавоби олганидан кейингина ёки таклифда кўрсатилган ёхуд қонунда ёинки шартномада белгиланган муддатда, бундай муддат бўлмаганида эса — ўттиз кунлик муддатда жавоб олмаганидан кейин шартномани ўзгартириш ёки бекор қилиш **** талабни судга **** этиши мумкин.Бунда ўттиз кунлик муддат таклиф олинган пайтдан, агар таклиф олинган муддат номаълум бўлса, иккинчи тараф шартномани ўзгартириш ёки бекор қилиш **** таклифни олиши учун нормал зарур бўлган **** ўтган пайтдан бошлабҳисобланиши **** тушунтириш берилган. Суд муҳокамасидадаъвогар томонидан **** этилган**** йил 06 ноябрдаги****-сонли маълумотномасига кўра,жавобгарнинг шартнома бўйича **** йил 04 ноябрь ҳолатига шартноманинг тўлов графиги бўйича муддати ўтган асосий қарздорлиги ****.****.**** сўм, муддати ўтган фоиз қарздорлиги 94.****.**** сўм, жами ****.****.**** муддати ўтган қарздорликниташкил этиши маълум қилинган. Бунинг натижасида жавобгар томонидан**** йил 21 октябрда тузилган4сонлиолди-сотди шартномасида ва шартноманинг **** қисми бўлган 2-иловада кўрсатилган кредитнинг асосий қарзи ва фоизларини қайтариш****илозим **** ****аниқланди. Ушбу ҳолатдажавобгар“BUILDING **** ****”масъулияти чекланган жамияти томониданшартномабўйича зиммасига олган **** ****шартномани жиддий бузиш ҳолати ҳисобланади. ФК ****-моддасинингиккинчи қисмидабелгиланганки, бир тараф шартномани ўзгартириш ёки бекор қилиш **** таклифга иккинчи тарафдан рад 4 жавоби олганидан кейингина ёки таклифда кўрсатилган ёхуд қонунда ёинки шартномада белгиланган муддатда, бундай муддат бўлмаганида эса - ўттиз кунлик муддатда жавоб олмаганидан кейин, шартномани ўзгартириш ёки бекор қилиш **** талабни судга **** этиши мумкин. Жавобгар томонидан шартномада белгиланган **** лозим **** **** сабабли даъвогар томонидан бекор қилишни таклиф этган ҳолда талабномалар юборилган бўлиб, ушбу талабномалар жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилган. ИПКнинг 68-моддаси биринчи қисмига кўра, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши кераклиги белгиланган. Ушбу кодекснинг 74-моддасига кўра, суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради.Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса, етарлилиги нуқтаи назаридан баҳоланиши лозим.Агар текшириш натижасида далилнинг **** тўғри келиши аниқланса, у ишончли деб тан олинади. Ўзбекистон Республикасининг “Давлат божи тўғрисида” Қонуни билан белгиланган Давлат божи ставкаларининг миқдорлари 2-бандининг “б”-кичик бандида, номулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан БҲМнинг 10 баравари миқдорида давлат божи ҳисобланиши белгиланган. ИПКнинг ****-моддасининг 1-қисмига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилиши белгилаб қўйилган. Юқоридагиларга кўра, суддаъво аризасини тўлиқ қаноатлантиришни, “Бизнесни ривожлантириш ****”АТБва “BUILDING **** ****”масъулияти чекланган жамияти ўртасида **** йил 21 октябрда тузилган 4-сонли олди-сотди шартномасинибекор қилишни, жавобгарҳисобидан даъвогар фойдасигаолдиндантўланган41.****сўм почта ****, республика бюджетига4.****.****сўмдавлат божиундиришнилозим деб ҳисоблайди. Бинобарин,Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг68,74,****,****,****, ****, ****-моддаларини қўллаб, суд қ а р о р қ и л д и: Даъво аризаситўлиққаноатлантирилсин. “Бизнесни ривожлантириш ****”АТБва “BUILDING **** ****”масъулияти чекланган жамиятиўртасида**** йил 21 октябрда тузилган4сонли олди-сотди шартномасибекор қилинсин. Жавобгар “BUILDING **** ****”масъулияти чекланган жамиятиҳисобидан: даъвогар“Бизнесни ривожлантириш ****”АТБфойдасигаолдиндан 5 тўланган41.****сўм почта ****; Республика бюджетига4.****.****сўм давлат божиундирилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ўтгач, қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарорининг нусхаси тарафларга юборилсин. Ҳал қилув қароридан норози томон у қабул қилинган кундан эътиборан бир ой муддат ичида шу суд орқали Сурхондарё вилоят судининг иқтисодий ишлари бўйича судлов ҳайаътига апелляция тартибида ёки қонуний кучга кирган ва апелляция тартибида кўрилмаган ҳал қилув қарори устидан у қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья **** 6