Решение #2851056 Экономические

****2-2501/****-сонлииқтисодий иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН Ҳ Л ҚИЛУВ Қ Р РИ **** ****5йил6 ноябрь Когонтуманлараро иқтисодий суди, судья **** раислигида,****нинг котиблигида, даъвогар“**** SANOAT QURILISH SERVIS” масъулияти чекланган жамиятининг жавобгар “G`IJDUVON STANDART QURILISH SERVIS” масъулияти чекланган жамиятидан21.****.****сўмасосий қарз,10.****.****сўм пеня,адвокатлик хизмати учун тўланган1.****.**** сўмундириштўғрисидаги даъво аризаси юзасидан қўзғатилган ишниўзбиносида очиқ суд **** кўриб чиқиб, АНИҚЛАДИ: “KOGON SANOAT QURILISH SERVIS” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,“G`IJDUVON STANDART QURILISH SERVIS” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)дан21.****.**** сўм асосий қарз, 10.****.**** сўм пеня, адвокатлик хизмати учун тўланган 1.****.**** сўм ундиришни сўраган. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилингантарафлар, вакил иштирокини таъминлашмади.Бироқ, суд муҳокамасига қадар даъвогар вакили томонидан ишни ўзининг иштирокисиз кўриб чиқиш ва даъвони тўлиқ қаноатлантириб бериш **** ёзма илтимоснома **** этилган.Шу сабабли суд,Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****, ****-моддаларини қўллаб, ишниуларнинг иштирокисизкўриб чиқишни лозим топади. Суд, иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, қуйидаги асосларга кўра даъвони қисман қаноатлантиришни, қолган қисмини рад қилишни лозим топади. Даъво аризаси ва иш ҳужжатларидан кўринишича, тарафлар ўртасида****4йил28 августда****-сонлимаҳсулотетказиб бериш тўғрисидашартнома(бундан буён матнда шартнома деб юритилади) тузилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) ****-моддасининг биринчи қисмигаасосаншартнома тузилган пайтидан бошлаб кучга киради ва тарафлар учун **** бўлиб қолади. Шартномашартларига кўра, даъвогар61.****.**** сўмлик Асфальт Марка Б – II маҳсулотиниетказиб бериш, жавобгар эса ушбутоварни қабул қилиб олиш ва **** тўлаш ****ўззиммасига олган. Шартномага асосандаъвогар томонидан жавобгарга****4йил30 августдаги8сонлиэлектрон****-фактурага асосан 61.****.****сўмлик товарларетказиб берилган бўлса-да,бироқжавобгар томонидан тўловлартўлиқамалга оширилмаган. Натижада01.10.**** йил ҳолатида жавобгарнинг даъвогар олдидагиасосий қарзи21.****.**** сўмниташкил этган. Ушбу қарз ихтиёрий равишда тўлаб берилмаганлиги сабаблидаъвогар судга жавобгарга нисбатан даъво аризасида кўрсатилган талаббилан мурожаат қилишга **** бўлган. 2 ФК ****-моддасининг иккинчи қисмигабиноан**** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади.Ушбу ҳолатда тарафлар ўртасидаги **** шартномадан келиб чиққан. ФКнинг ****-моддасигаасосан**** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФКнинг****-моддасига кўра, маҳсулот етказиб бериш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот етказиб берувчи — сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда ўзи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фойдаланиш учун ёки шахсий, оилавий ****, рўзғорда ва шунга ўхшаш бошқа **** фойдаланиш билан боғлиқ бўлмаган бошқа **** фойдаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг **** тўлаш **** олади. ФК ****-моддасининг биринчи қисмидасотиб олувчи етказиб бериладиган товарлар **** шартномада назарда тутилган ҳисоб-китоблар тартиби ва шаклига амал қилган ҳолда тўлаши лозимлиги белгиланган. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, агар қонунчилик ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, **** **** кечиктиришга ёки уни бўлиб-бўлиб **** йўл қўйилмайди. Шартнома шартларида етказиб бериладиган маҳсулотлар учун тўловлар олдиндан **** фоиз миқдоридаамалга оширилиши белгилаб қўйилган. Жавобгарнингмавжудқарзи ишматериалларидагишартнома,электрон****фактура,маҳсулотни қабул қилиб олиш учунэлектронтарздарасмийлаштирилган ишончнома, электронсолиштирмадалолатнома билантасдиқланади. Маълум бўлишича,судга даъво аризаси билан мурожаат қилинганидан сўнгҳамжавобгар томонидан қарздорлик тўлаб берилмаган.Шу сабабли суд, даъвонинг асосий қарз ундириштўғрисидагиталабиниқаноатлантиришни лозим топади. Бундан ташқари, даъво аризасида жавобгардан шартномага асосан10.****.****сўммиқдорда пеня ундириш сўралган. Шартноманинг4.2-бандига кўра,харидор қабул қилиб олган товар (маҳсулот) учун тўловларни шартномада кўрсатилган муддатларда кечиктирган **** тўловнинг ҳар бир кечиктирилган куни учун тўланиши лозим бўлган сумманинг 0,5 % миқдорида бироқ тўланиши лозим бўлган сумманинг 50,0 % фоизидан ошмаган миқдорида пеня тўлашни ўз зиммасига олади. Даъвогар томониданпенясуммаси01.01.****5йилдан11.10.**** йилга қадар 282кун учун10.****.****сўм миқдорида ҳисобланган.Ушбу ҳолатда суд, даъвонинг шартномага асосан пеня ундириш **** талабини асосли деб ҳисоблайди. ФК ****-моддасининг биринчи қисмигабиноанқарздор айби бўлган ****, **** **** ёки лозим **** ****учун, агар қонунчиликда ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ,агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак.Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг 3 манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****” **** йил 15 июндаги ****сонли қарори 4-бандинингбиринчи ва иккинчи қисмларида, ФКнинг ****моддасига мувофиқ суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга **** эканлиги, шу билан бирга неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг ****-моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозимлигини эътиборга олишлари тўғрисида судларга тушунтириш берилган. Суд, даъвогар қарздорликни ўз **** ундириш чораларини кўрмаганлигини ҳамда тарафларнинг мулкий аҳволини, **** **** ҳам жавобгар томонидан кечиктирилганлигини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, даъвонинг пеня ундириштўғрисидагиталабини қисман, яъни2.****.****сўмга қаноатлантиришни, қолган қисмини рад қилишни лозим топади. Шу билан бирга,даъво аризасида жавобгарданадвокатлик хизматиучун тўланган 1.****.**** сўмундириш талаби билдирилган. ФК 14-моддасининг биринчи ва иккинчи қисмларигаасосанагар қонун ёки шартномада зарарни камроқ миқдорда тўлаш назарда тутилмаган бўлса, ҳуқуқи бузилган шахс ўзига етказилган зарарнинг тўла қопланишини талаб қилиши мумкин.Зарар деганда, ҳуқуқи бузилган шахснинг бузилган ҳуқуқини тиклаш учун қилган ёки қилиши лозим бўлган ****, унинг мол-мулки йўқолиши ёки шикастланиши (**** зарар), шунингдек бу шахс ўз ҳуқуқлари бузилмаганида одатдаги фуқаролик муомаласи шароитида олиши мумкин бўлган, лекин ололмай қолган даромадлари (бой берилган фойда) тушунилади. Иш ҳужжатларида даъвогар ҳамда адвокатликфирмасиўртасида юридик ёрдам кўрсатиш тўғрисида шартноматузилганлиги, ушбу шартномага асосан даъвогар томонидан адвокатликфирмасининг ҳисоб ****юридик ёрдамучун 1.****.**** сўммиқдоридапул маблағларикўчириб берилганлигини тасдиқловчи далиллар мавжуд эмас. Ваҳоланки,ИПК 68-моддасининг биринчи қисмига кўра,ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. Шу сабабли суд, даъвонинг адвокатлик хизмати учун тўланган 1.****.**** сўм ундириш **** талабини асоссизлиги учун рад қилишни лозим топади. ИПК ****-моддасининг биринчи ва олтинчи қисмларида суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талабларимиқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилиши, агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонунчиликда белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозимлиги белгиланган. “Давлат божи тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни билан тасдиқланган “Давлат божи ставкаларининг миқдорлари” 2-бандининг “а” кичик бандига кўра, мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво баҳосининг 2 4 фоизи миқдорида, бироқ БҲМнинг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи тўланиши лозим. Суд, даъвоқисман қаноатлантирилганлигисабабли суд **** тарафларнинг зиммасига уларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишдаюклашни ва жавобгардан даъвогар фойдасига олдиндан тўланган41.****сўм почта ****ҳамда ****.****сўм давлат божи ундиришни,асоссиз даъво суммаси бўйичаолдиндан тўланган 20.**** сўм давлат божини даъвогарнинг зиммасида қолдиришнилозим топади. Юқоридагиларни инобатга олиб ҳамда ИПКнинг68,****,****,****,********, ****ва 186-моддаларини қўллаб,суд Қ Р Р ҚИЛДИ: Даъво қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар“G`IJDUVON STANDART QURILISH SERVIS” масъулияти чекланган жамиятидандаъвогар“KOGON SANOAT QURILISH SERVIS” масъулияти чекланган жамияти фойдасига21.****.****сўм асосий қарз,2.****.**** сўм пеня,олдиндан тўланган41.****сўм почта **** ҳамда****.****сўм давлат божиундирилсин. Даъвонинг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Олдиндан тўланган 20.**** сўм давлат божи даъвогар“KOGON SANOAT QURILISH SERVIS” масъулияти чекланган жамиятизиммасида қолдирилсин. Ҳал қилув қарори бир ойдан сўнг қонуний кучга киради ҳамда ижро ****си берилади. Ҳал қилув қарори устидан шу суд орқали Бухоро вилоят судига ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья ****