Решение #2851084 Экономические

****02/****-сонли иқтисодий иш судья – **** **** ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛҚИЛУВҚАРОРИ 2025йил6 ноябрь Жиззах туманлараро иқтисодий суди судьяси **** раислигида,судья ёрдамчисиА.Турғунбоевнинг котиблигида, даъвогар"Жиззах ****"газеталари таҳририятинингжавобгар"Матбуот хабарлари"****га нисбатан13.****.**** сўм асосий қарз ва 6.****.**** сўм пеня ундириш тўғрисидагидаъво ариза бўйича иқтисодий ишни,даъвогар вакили****(ишончнома асосида)иштирокида, жавобгарвакилииштирокисиз, Жиззах туманлараро иқтисодий суди биносида, очиқ суд **** кўрибчиқиб, қуйидагиларни А Н И К Л А Д И: "Жиззах ****"газеталари таҳририяти(кейинги ўринларда даъвогар деб юритилади) ва"Матбуот хабарлари"****(кейинги ўринларда жавобгар деб юритилади) ўртасида20.11.****4йилда №9-сонли шартнома имзоланган. Мазкур шатноманинг3.2-бандига кўра,"Матбуот хабарлари"**** **** йил учун қилинганобуна учун ҳисоб **** тушган маблағни шу куннинг ўзида тахририят ҳисоб **** тўлиқ ўтказиб беришни, **** йил давомидақабул қилинган қўшимча обуна учун эса ойма-ой тахририятга буюртма **** этиши ва ана шу обунадан тушган маблағларни кейинги ойнинг 25 санасига қадар тўлаб бериш**** олган. Лекин шартномага асосан тўловлар тўлиқ амалга оширилмаганлиги натижасида 06.10.**** йил ҳолатига"Матбуот хабарлари"МЧЖ13.****.**** сўм қарздор бўлиб қолган. Натижада даъвогар"Жиззах ****"газеталари таҳририятисудга даъво ариза билан мурожаат қилиб, жавобгардан****000сўм асосийқарз ундириш тўғрисидасудга даъво аризаси билан мурожаат қилган. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили ўз кўрсатмасида, даъво талабларини қўллаб-қувватлаб,7.11.**** йилдаги 94-сонли маълумотномани ****им қилиб, **** сўм ҳозирги кунга қолдиқ қолганини билдириб,жавобгар **** **** қарздорликни тўламасдан келаётганлигини, юборилган талабномага ҳам жавоб бермаганлигини, даъво аризаниқисманқаноатлантиришни сўради. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилинган (гибрид почта алоқа хизмати орқали) жавобгар суд **** келмади. Ўзбекистон Республикаси иқтисодий процессуал кодексининг ****моддасииккинчиқисмига кўра, иш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар суд **** келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкин. Ушбу холатда суд, **** этилган ҳужжатлар ишни мазмунан кўриб чиқиш имкониятини беришини инобатга олиб, жавобгар вакилининг иштирокисиз ишни кўришни мумкин деб ҳисоблайди. Суд, даъвогар вакилининг кўрсатмасини тинглаб, **** таҳлил қилиб, ишга **** қилинган ҳужжатлар ва далилларга тегишли баҳо бериб, қуйидаги асосларга кўра даьво аризани қисман қаноатлантиришни лозим деб ҳисоблайди. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг(кейинги ўринларда ФК деб юритилади)****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ лозим **** **** керак, ушбу кодекснинг ****-моддасига кўра, қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. ФКнинг ****-моддасига кўра, маҳсулот етказиб бериш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот етказиб берувчи — сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда ўзи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фойдаланиш учун ёки шахсий, оилавий ****, рўзғорда ва шунга ўхшаш бошқа **** фойдаланиш билан боғлиқ бўлмаган бошқа **** фойдаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг **** тўлаш **** олади. Ўзбекистон Республикаси Олий судиниг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги Пленумининг **** йил 15 июндаги ****сонли Қарориниг12-бандига қўра, Ўзбекистон Республикасининг ****моддасига асосан, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқа тартиб назарда тутилган бўлмаса, қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун жавоб беради.Қарздор **** лозим **** **** учун ўзига боғлиқ бўлган ҳамма чораларни кўрганлигини исботласа, у айбсиз деб топилади. Шу боис суд, даъво талабининг асосий қарз,7.11.**** йилдаги 94-сонли маълумотномадава ҳисоб фактуралардакўрсатилган**** сўм ҳозирги кундагиқолдиқсуммани ундиришнилозим топди. Шунингдек, даъвогар ушбу шартнома шартларидан келиб чиққан ҳолда жавобгар"Матбуот хабарлари"****дан6.****.****сўм пеня ундиришни сўраган. ФКнинг 11-моддасида фуқаролик ҳуқуқлари неустойка ундириш йўли билан ҳимоя қилиниши белгиланган. ФКнинг ****-моддаси 1-қисмига кўра, башарти, қонунда ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, **** лозим **** **** **** неустойка тўлаш ва зарарни қоплаш қарздорни **** асл ҳолида **** озод қилмайди. Шартноманинг3.4-бандида“Обуна уюштурвчи”“Тахририят”га тааллуқли пул маблағларини белгиланган муддатда тўлиқ ўтказиб бермаса,ҳар бир кечиктирилганкун учунжами тўланмагантўлов суммасининг 0,4% миқдорида,аммо шартнома суммасининг 50% дан ошмаган миқдорда пеня тўлаши белгиланган. ФКнинг ****-моддасида, агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****, бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек, кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиши кераклиги, суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга эканлиги кўрсатилган. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги **** йил 15 июндаги ****-сонли қарорининг 4-бандида, ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга ****.Шу билан бирга, неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг ****-моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозимлиги тўғрисида тушунтириш берилган. Мазкур ҳолатда суд, қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек, кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, жавобгардан ундирилиши талаб қилинган жами6 **** ****сўм пенянинг**** **** сўм қисмини қаноатлантиришни лозим деб ҳисоблайди. Баён этилганларга кўра, ваЎзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****-моддасига мувофиқ,суд жавобгардан даъвогар фойдасига3********сўм асосийқарз, **** сўм пенява олдиндан тўлаб чиқилган41.2**** почта **** ҳамда ****.**** сўм давлат божи ундиришни, даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишни лозим топди. Юқоридагиларга кўра, Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик Кодексининг****, ****, ****, ****, ****-моддалари, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, ****, ****, ****, ****моддаларини қўллаб, суд ҚА Р О РҚИ Л Д И : Даъво аризақисман қаноатлантирилсин. Жавобгар "Матбуот хабарлари"****ҳисобидандаъвогар "Жиззах ****"газеталари фойдасига****00сўм асосийқарз, **** сўм пеня ва олдиндан тўлаб чиқилган****сўм давлат божиҳамда4******** почта **** ундирилсин. Ҳал қилув қарори тарафларга юборилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргандан сўнг ижро **** берилсин. Ҳал қилув қароридан норози бўлган тарафлар бир ой муддат ичида шу суд орқали Жиззах вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция шикояти (протести) бериши ёки биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой муддат ичида кассация шикояти (протести) бериши мумкин. Раислик қилувчи, судья ****