Решение #2851275 Экономические

4-2001-2502/8970-сонли иқтисодий иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Бухоро шаҳри 2025 йил 6 ноябрь Бухоро туманлараро иқтисодий суди, судья ***нинг раислигида, судья ёрдамчиси ***нинг котиблигида, Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Бухоро вилоят ҳудудий бошқармасининг даъвогар “***” масъулияти чекланган жамияти манфаатида жавобгар “***” фермер хўжалигидан асосий қарз ва пеня ундириш тўғрисидаги даъво аризаси асосида қўзғатилган ишни даъвогар вакили * (ишончнома асосида) иштирокида, Бухоро туман ҳокимлиги биносида очиқ сайёр суд мажлисида кўриб чиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Бухоро вилоят ҳудудий бошқармаси даъвогар “***” масъулияти чекланган жамияти (матнда “даъвогар” деб юритилади) манфаатида судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар “***” фермер хўжалиги (матнда “жавобгар” деб юритилади)дан 5.834.532 сўм асосий қарз ва 2.917.266 сўм пеня ундиришни сўраган. Суд мажлисида иштирок этган даъвогар вакили жавобгар томонидан судга даъво аризаси киритилгунига қадар қарздорлик тўланганлигини билдирди ва 2.917.266 сўм пеня ундириш даъво талабидан воз кечиши ҳақида судга ариза тақдим этди. Палата ва жавобгар суд мажлиси вақти ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилинган бўлсада, вакиллари иштирокини таъминламади. Шу сабабли суд Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (матнда ИПК деб юритилади)нинг 170-моддасига асосан, ишни уларнинг иштирокисиз ишдаги мавжуд материаллар асосида кўриб чиқишни лозим топади. Суд, иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, даъвогар вакилининг тушунтиришларини эшитиб, қуйидаги асосларга кўра даъвогарнинг асосий қарз ундириш даъво талабини қаноатлантиришни рад этишни, пеня ундириш даъво талаби юзасидан иш юритишни тугатишни лозим топади. Иш ҳужжатларидан аниқланишича, тарафлар ўртасида 2024 йил 10 декабрдаги маҳсулот етказиб бериш шартномаси тузилиб, унга кўра даъвогар томонидан нефть маҳсулотларини етказиб бериш, жавобгар эса ушбу маҳсулот ҳақини тўлаш мажбуриятини олган. Шартноманинг 3.5-бандига кўра, “Истеъмолчи” (жавобгар) етказиб бериладиган нефть маҳсулоти туркуми қийматининг 100 фоиз миқдорида олдиндан тўловни амалга ошириши лозимлиги белгиланган. Шартномага асосан даъвогар томонидан жавобгарга 2024 йил декабрь ойида жами 8.395.473,74 сўмлик нефть маҳсулоти етказиб берилган, бироқ жавобгар томонидан қисман тўлов амалга оширилиб, шартнома мажбурияти лозим даражада бажарилмасдан, қолган маҳсулот ҳақини ўз вақтида тўламаган. Натижада жавобгарнинг даъвогар олдида 5.834.532 сўм қарздорлиги вужудга келган. Даъвогарнинг мазкур қарздорликни тўлаш ҳақида юборган талабнома хати жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (матнда ФК деб юритилади)нинг 236-моддасига кўра, мажбуриятлар мажбурият шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим даражада бажарилиши керак. ФКнинг 437-моддасига мувофиқ, маҳсулот етказиб бериш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот етказиб берувчи - сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда ўзи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фойдаланиш учун ёки шахсий, оилавий мақсадларда, рўзғорда ва шунга ўхшаш бошқа мақсадларда фойдаланиш билан боғлиқ бўлмаган бошқа мақсадларда фойдаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг ҳақини тўлаш мажбуриятини олади. Жавобгарнинг даъвогар олдидаги 5.834.532 сўм қарздорлиги иш ҳужжатларидаги шартнома, ҳисобварақ-фактура, солиштирма далолатнома, талабнома хати ва бошқа далиллар билан тўлиқ тасдиқланади. Бироқ, даъво аризаси судга тақдим қилингунига қадар яъни 2025 йил 14 октябрда жавобгар томонидан қарздорлик тўлиқ тўланган (даъвогар томонидан судга даъво аризаси 2025 йил 17 октябрда тақдим қилинган), бу ҳолат даъвогар вакили томонидан судга тақдим этилган маълумотнома билан тасдиқланади. Шу сабабли суд даъвогарнинг 5.834.532 сўм асосий қарз ундириш ҳақидаги даъво талабини қаноатлантиришни рад этишни лозим топади. Шунингдек, даъво аризасида жавобгардан даъвогар фойдасига шартноманинг 5.4-бандига асосан маҳсулот ҳақи учун тўлов кечиктирилганлиги учун ҳисобланган 2.917.266 сўм пеня ундиришни сўралган. ФКнинг 333-моддасига кўра, қарздор айби бўлган тақдирда, мажбуриятни бажармаганлиги ёки лозим даражада бажармаганлиги учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. Суд мажлисида даъвогар томонидан 2.917.266 сўм пеня ундириш тўғрисидаги даъво талабидан воз кечиш ҳақида ариза тақдим этилди. ИПК 110-моддасининг 6-бандига кўра, даъвогар даъвосидан воз кечган ва суд уни қабул қилган бўлса, суд иш юритишни тугатади. Суд даъвогарнинг 2.917.266 сўм пеня ундириш ҳақидаги даъво талабидан воз кечиши қонунчиликка зид эмаслиги, бошқа шахсларнинг ҳуқуқлари ва қонун билан қўриқланадиган манфаатларини бузмаслигини инобатга олиб воз кечишни қабул қилишни ва мазкур даъво талаби юзасидан иш юритишни тугатишни лозим топади. ИПК 118-моддасининг биринчи ва бешинчи қисмларига кўра, суд харажатлари ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Даъвогарнинг талаблари у судга мурожаат қилганидан сўнг жавобгар томонидан ихтиёрий равишда қаноатлантирилса, суд харажатлари жавобгарнинг зиммасига 2 юклатилади. Бироқ, иш ҳужжатлари ва даъвогар томонидан тақдим қилинган маълумотномага кўра жавобгар томонидан қарздорлик 2025 йил 14 октябрда яъни даъвогар томонидан даъво аризаси судга тақдим қилингунига қадар ихтиёрий равишда тўланган. Даъвогар томонидан даъво аризаси судга 2025 йил 17 октябрда тақдим қилинган. Шу сабабли суд суд харажатларини даъвогар зиммасига юклашни, олдиндан тўланган 41.200 сўм почта харажатини даъвогар зиммасида қолдиришни ҳамда даъвогар ҳисобидан республика бюджетига 412.000 сўм давлат божи ундиришни лозим топади. Юқоридагиларга асосан ҳамда ИПКнинг 110, 118, 170, 179, 186моддаларини қўллаб, суд қарор қилди: Даъвогарнинг 5.834.532 сўм асосий қарз ундириш ҳақидаги даъво талабини қаноатлантириш рад этилсин. Даъвогарнинг 2.917.266 сўм пеня ундириш ҳақидаги даъво талаби юзасидан иш юритиш тугатилсин. Даъвогар “***” масъулияти чекланган жамиятидан республика бюджетига 412.000 сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро варақалари берилсин. Ҳал қилув қарори устидан шу суд орқали Бухоро вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ой ичида апелляция шикояти (протести) ёки ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация шикояти (протести) берилиши мумкин. Судья *** 3