Решение #2851314 Экономические

****02/****-сонли иқтисодий иш Ўзбекистон Республикаси номидан Ҳал қилув қарори Жиззах шахри 2024йил6 ноябрь Жиззах туманларароиқтисодий суди судьясиН.С.****нинг раислигида, судья ёрдамчисиA.Турғунбоевнингкотиблигида,Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Жиззах вилоят ҳудудий бошқармасинингдаъвогар“ZOMIN BREWERY” **** ҚКманфаатидажавобгар “I E ERAMI A” **** ҳисобидан ****сўм асосий қарз ва****сўм пеня ундириш тўғрисидагидаъво аризаси бўйича ишни,Жиззах туманларароиқтисодий суди биносида,очиқ суд ****муҳокамасида, даъвогар “ZOMIN BREWERY” **** ҚКвакили****қаштиев(ишочнома асосида) иштирокида,жавобгар “I E ERAMI A” ****вакили иштирокисиз,кўриб чиқиб, қуйидагиларни,АНИҚЛАДИ: Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Жиззах вилоят ҳудудий бошқармасинингдаъвогар“ZOMIN BREWERY” **** ҚКманфаатида (кейинги ўринларда даъвогар деб юритилади)“I E ERAMI A” ****(кейинги ўринларда жавобгар деб юритилади)га нисбатан Жиззах туманлараро иқтисодий судигадаъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгарга29.01.**** йилдаги тузилган №B25/71-сонли олди-сотди шартномаси бўйича****сўм маҳсулотлар ектазиб берилганлиги, жавобгар тўловнитўлиқамалга оширмаганлиги сабабли, бугунги кунда шартнома бўйича ****сўм асосий қарздорлик мавжудлиги, ушбу ҳолатлар маҳсулот етказиб берилганлигини тасдиқловчи ҳужжатлар орқали ўз тасдиғини топиши, шартномага асосан етказиб берилган маҳсулот бўйича тўлов муддати кечиктирилган кунлар учун ҳисобланган**** сўм асосий қарз, маҳсулоти учун тўловни кечиктирганлиги учун ****сўм пеня ҳисобланганлиги баён этилиб, жавобгардан****сўм асосий қарз ва****сўм пеня ундириб бериш сўралган. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили ўз кўрсатмасида,жавобгар вакили томонидан суд **** **** қадар қарздорлик тўланмаганлиги сабабли, даъво талабини қаноатлантиришни сўради. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда **** орқали хабардор қилинган жавобгар суд **** вакил иштирокини таъминлашмади. Суд Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг **** ва ****-моддаларига асосан мазкур иқтисодий ишни жавобгар вакили иштирокисиз кўриб чиқишни лозим деб топди. Суд даъвогар вакилининг кўрсатмасини тинглаб, ишга **** қилинган ҳужжатлар-далилларга тегишли баҳо бериб, қуйидаги асосларга кўра даъвогарнинг даьво аризасини қисман қаноатлантиришни лозим топди. Ишдаги ҳужжатлардан ва суд **** муҳокамасидан аниқланган ҳолатлардан маълум бўлишича,“ZOMIN BREWERY” **** ҚК(Сотувчи) ва“I E ERAMI A” **** (Харидор) ўртасида29.01.**** йилдаги тузилган №B25/71-сонли олди-сотди шартномаси тузилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади)нинг ****-моддаси биринчи қисмига кўра, олди-сотди шартномаси бўйича бир тараф (сотувчи) товарни бошқа тараф (сотиб олувчи)га мулк қилиб топшириш ****, сотиб олувчи эса бу товарни қабул қилиш ва унинг учун белгиланган пул суммаси (баҳоси)ни тўлаш **** олади. Тарафлар ўртасида тузилган шартнома шартларига кўра, «Сотувчи» «Харидор»га умумий қиймати****сўм бўлган махсулотини (бундан буён матнда - товар деб номланади) “Харидорга” унинг буюртмалари асосида етказиб бериш, «Харидор» эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг **** ушбу шартномада белгиланган муддатларда тўлаб бериш **** олган. Шартноманинг 1.1-бандида шартнома имзоланган кундан «Сотувчи» «Харидор»га маҳсулотни мазкур шартнома шартлари асосида сотади, «Харидор» маҳсулотни шартнома шартлари асосида унинг қиймати бўйича тўловни амалга ошириши лозимлиги қайд этилган. Сотувчи томонидан Харидорга электрон ****-фактурага асосан ****сўмлик маҳсулот топширилган ва Харидор томонидан маҳсулотлар қабул қилиб олинган. Шартнома бўйича сотувчи харидорга умумий қиймати****сўмлик маҳсулотини ектазиб бериши, маҳсулотлар харидор томонидан шартнома имзолангандан сўнг, унинг қиймати бўйича тўлов тўланиши лозимлиги қайд этилган. Сотувчи томонидан ****-фактура орқали харидорга ****сўмлик маҳсулот етказиб берилган ва харидор томонидан маҳсулотлар қабул қилиб олинган. ФКнинг ****-моддаси биринчи қисмига кўра, агар қонун ҳужжатлари ёки олди-сотди шартномасининг шартларидан товар баҳосини муайян муддатда тўлаш **** келиб чиқмаса, сотиб олувчи уни сотувчи ўзига товарни ёки ушбу товарни тасарруф қилиш ҳужжатларини берганидан сўнг кечиктирмасдан тўлаши лозим.Ушбу модданинг иккинчи қисмига кўра, агар олди-сотди шартномасида товар **** бўлиб-бўлиб тўлаш назарда тутилган бўлмаса, сотиб олувчи сотувчига топширилган товарнинг тўлиқ баҳоси миқдорида **** тўлаши лозим. Аниқланишича, жавобгар томонидан шартнома бўйича жами **** сўмлик товарлар қабул қилиб олинган бўлиб, қарздорликни тўлиқ қопламаганлиги сабабли,****сўм қарздор бўлиб қолган. ФКнинг ****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса — иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФКнинг ****-моддасига кўра, қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. ФКнинг ****-моддаси учинчи қисмига кўра, агар сотиб олувчи олди-сотди шартномасига мувофиқ топширилган товар **** ўз **** тўламаса, сотувчитовар **** ва ўзганинг пул маблағларидан фойдаланганлик учун фоизлар тўлашни талаб қилишга ****. Даъвогарвакилитомонидан суд ****исида**** қилинган****йил 6ноябрдаги****далолатномада, жавобгарнинг **** йил 6 ноябрь ҳолатига **** сўм қарздорлиги мавжуд эканлиги ўз исботини топди. Мазкур ҳолатда, суд, даъвогарнинг жавобгардан****сўм асосий қарзни ундириш тўғрисидаги даъво талабини асосли деб ҳисоблаб, даъво талабинингқолган**** сўм асосий қарз ундириш қисмини қаноатлантиришни лозим деб ҳисоблайди. Шунингдек, даъвогар ушбу шартнома шартларидан келиб чиққан ҳолда жавобгар“I E ERAMI A” ****дан****сўм пеня ундиришни сўраган. ФКнинг 11-моддасида фуқаролик ҳуқуқлари неустойка ундириш йўли билан ҳимоя қилиниши белгиланган. ФКнинг ****-моддаси 1-қисмига кўра, башарти, қонунда ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, **** лозим **** **** **** неустойка тўлаш ва зарарни қоплаш қарздорни **** асл ҳолида **** озод қилмайди. Шартноманинг 3.1 ва 3.2-бандида Товар учун тўловни ўз **** амалга оширмаганлиги учун Харидор Сотувчига кечиктирилган ҳар бир кун учун кечиктирилган тўлов суммасининг 0,5% миқдорида, аммо шартнома суммасининг 50%дан ошмаган миқдорда пеня тўлаши белгиланган. ФКнинг ****-моддасида, агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****, бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек, кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиши кераклиги, суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга эканлиги кўрсатилган. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги **** йил 15 июндаги ****-сонли қарорининг 4-бандида, ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга ****.Шу билан бирга, неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг ****-моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозимлиги тўғрисида тушунтириш берилган. Мазкур ҳолатда суд, қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек, кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, жавобгардан ундирилиши талаб қилинган жами****сўм пенянинг****сўм қисмини қаноатлантиришни лозим деб ҳисоблайди. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****моддаси иккинчи қисмига кўра, ҳал қилув қарори ўз фойдасига чиқарилган тарафга иш бўйича қилинган барча суд **** ўрни, гарчи бошқа тараф давлатбожини тўлашдан озод этилган бўлса ҳам ушбу бошқа тараф ҳисобидан қопланади.Ушбу модданинг олтинчи қисмига кўра, агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонун ҳужжатларида белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозим. Бундай ҳолатда, суд иш ҳужжатларини текшириб чиқиб, даъвогар вакилининг тушунтиришларини тинглаб, ишдаги далилларга ҳуқуқий баҳо берган ҳолда, даъвогарнинг даъво талабларини қисман қаноатлантиришни, жавобгар“I E ERAMI A” ****дан даъвогар“ZOMIN BREWERY” **** ҚКфойдасига****сўм асосий қарз ва**** сўм пеня ундиришни, даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишни, суд **** масаласини муҳокама қилиб, жавобгар“I E ERAMI A” ****дан даъвогар“ZOMIN BREWERY” **** ҚКфойдасига олдиндан тўланган****сўм почта **** ҳамда Республика бюджетига****сўм давлат божи ундиришни лозим деб топади. Юқоридагиларга кўра, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, ****, ****, ****-моддаларига асосланиб суд-, ҚАРОРҚИЛДИ: Даъвогарнинг даъво талаблари қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар“I E ERAMI A” ****дан даъвогар“ZOMIN BREWERY” **** ҚКфойдасига****сўм асосий қарз ва****сўм пеня ҳамда олдиндан тўланган****сўм почта **** ундирилсин. Даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Жавобгар“I E ERAMI A” ****дан Республика бюджетига****сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилингандан кейин бир ойлик муддат ўтгач қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро **** берилсин. Ҳал қилув қароридан норози бўлган тарафлар бир ой муддат ичида шу суд орқали Жиззах вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция шикояти (протести) бериши ёки биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой муддат ичида кассация шикояти (протести) бериши мумкин. Судья ****