Решение #2851353 Экономические

4-1603-2501/9331-сонли иқтисодий иш судья: А.Шокиров ЎЗБЕКИСТОН РЕСП БЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Чуст тумани 2025 йил 6 ноябр Чуст туманлараро иқтисодий суди судья А.Шокиров раислигида, судья ёрдамчиси Ш.Хабибованинг котиблигида, ААА даъвогар – БББнинг манфаатида, жавобгар – ВВВга нисбатан 54.991.650,9 сўм жарима ундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича ишни очиқ суд мажлисида, даъвогар вакили – БББ, жавобгар вакили раҳбар ВВВнинг иштирокида, Чуст туманлараро иқтисодий суди биносида бўлиб ўтган очиқ суд мажлисида кўриб чиқиб, қуй даг ларн а н и қ л а д и: ААА даъвогар – БББнинг манфаатида, жавобгар – ВВВга нисбатан 54.991.650,9,8 сўм жарима ундиришни сўраган. Бугунги суд мажлисида даъвогар вакили даъво талабини тўлиқ қаноатлант р шн сўради. Жавобгар вакили даъвони қ сман тан олиб, даъвони рад этишни сўради. Суд даъвогар ва жавобгар вакилларининг суд мажлисида берган кўрсатмалари ва тушунтиришларини тинглаб, иш ҳужжатлар н ўрган б чиқиб, қуй даг ларга кўра даъво аризасини қ сман қаноатлант р шн лозим деб топади. Иш ҳужжатлар га кўра, даъвогар ва жавобгар ўртас да 2022 йил 24 мартда 163-сонли пахта хом ашёси ва уруғлик пахта харид қ л ш бўйича фьючерс шартномаси тузилган имзоланган. Шартномага асосан жавобгар даъвогарга 2022 йил ҳос л учун 114500 кг пахта ҳом ашёсини етказиб бериши мажбуриятини олган. Жавобгарга 2022 йил пахта етказиб бериш бўйича тузилган контрактация шартномасига асосан 114500 кг пахта хом-ашёси топшириб бериши учун (уруғлик чигит, менерал ўғ т, кимёвий воситалар, ёнилғи мойлаш маҳсулотлари ва техника хизматлари) етказиб берилган. Бироқ, жавобгар томонидан шартномадаги 114500 кг пахта хомашёсидан ҳақ қатда 95227 кг етказиб берилиб, шартномавий мажбурият 19273 кг кам топширилган. Шартнома шартларига кўра, даъвогар жавобгарнинг буюртмасига асосан “Пахта ҳом ашёси” маҳсулоти етказиб бериши, жавобгар эса уни қабул қ л б олиш ва келишилган ҳақ н тўлаш мажбуриятини олган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик Кодексининг 8 ва 234моддаларига кўра мажбуриятлар шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. 1 Мазкур ҳолда мажбурият тарафлар ўртас да имзоланган шартномадан келиб чиққан. шбу ҳолатларн инкор этиб бўлмайди. Даъвогар шартнома ва қонунч л к талабларидан келиб чиққан ҳолда жавобгардан шартноманинг 5.2-бандига асосан жами 54.991.650,9 сўм жарима ундириб беришни сўраган. ФКнинг 236-моддасига асосан, мажбуриятлар мажбурият шартларига ва қонун ҳужжатлар талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қўй лад ган бошқа талабларга мувофиқ лозим даражада бажарилиши керак. ФКнинг 333-моддасига мувофиқ, қарздор айби бўлган тақдирда мажбуриятни бажармаганлиги ёки лозим даражада бажармаганлиги учун, агар қонун ҳужжатлар да ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. ФКнинг 326-моддасига асосан, агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг мажбуриятини бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ҳақл . Бунда қарздор мажбуриятни қай даражада бажарганлиги, мажбуриятда иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак. Мазкур модданинг иккинчи қ см га мувофиқ, суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳ собга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқ га эгалиги белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “Мажбуриятларни бажармаганлик ёки лозим даражада бажармаганлик учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатлар н қўллашн нг айрим масалалари ҳақ да” 2007 йил 15 июндаги 163-сонли Қарор н нг (бундан буён матнда Пленум қарор деб юритилади) 2бандида шартномада жарима ёки пеня шаклида белгиланадиган неустойка тарафлар томонидан қабул қ л нган мажбуриятларнинг бажарилишини таъминлаш усулларидан бири ҳ собланад . Судлар неустойкани ундириш тўғрисидаги даъволарни ҳал қ л шда неустойка миқдорининг қонун талабларига мувофиқ ҳ собланганл г , унинг асослилиги, мажбурият бузилиши оқибатларига мутаносиблиги каби ҳолатларн ҳар томонлама ва чуқур муҳокама қ л б, талаб қ л нган неустойканинг адолатли миқдорини белгилашлари шарт. Суд мажбурият бузилиши оқибатларига мутаносиблиги каби ҳолатларн ҳар томонлама ва чуқур муҳокама қ л б, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, жарима ундириш талабини қ сман қаноатлант р шн ҳамда 2.749.582,54 сўм ундиришни лозим деб ҳ соблайд . 2 Бундай ҳолатда, суд даъвогарнинг даъво талабини қ сман қаноатлант р шн , жавобгар ҳ соб дан даъвогар фойдасига 2.749.582,54 сўм жарима ундиришни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 118-моддаси талабларидан келиб чиқиб, суд харажатлари тарафларга уларнинг қаноатлант р лган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда юкланади. Ўзбекистон Республикасининг “Давлат божи тўғрисида” ги қонун иловасида Давлат божи ставкаларининг миқдори белгиланган бўлиб, 2-бандида мулкий хусусиятга эга даъво аризалардан эса даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида бироқ, БҲМ нинг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорида ундирилиши назарда тутилган. Шунга кўра суд, ишни судда кўриш билан боғлиқ суд харажатларини жавобгар зиммасига юклашни лозим топади. Юқоридагиларга асосан суд даъво аризасини қ сман қаноатлант р шн , жавобгардан даъвогар фойдасига 2.749.582,54 сўм жарима, олдиндан тўланган 41.200 сўм почта харажатлари ундиришни ҳамда Республика бюджетига жавобгардан 1.099.833,01 сўм давлат божи ундиришни лозим топади. Қайд этилганларга кўра, Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми қарор ва Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 68,118,176,179 - моддаларини қўллаб, суд ҚАРОР ҚИЛДИ: Даъвогарнинг даъво аризаси қ сман қаноатлант р лс н. Жавобгар - ВВВ ҳ соб дан, даъвогар – БББ фойдасига 2.749.582,54 сўм жарима ва олдиндан тўланган 41.200 сўм почта харажатлари ундирилсин. Даъво талабининг қолган қ см н қаноатлант р ш рад этилсин. Жавобгар ВВВ хисобидан Республика бюджетига 1.099.833,01 сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қ лув қарор тарафларга юборилсин. Ҳал қ лув қарор қонун й кучга киргач, ижро варақалари берилсин. Мазкур ҳал қ лув қарор устидан у қабул қ л нган кундан эътиборан бир ой ичида апелляция ёки қонун й кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида Наманган вилоят судининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов хайъатига ишни биринчи инстанция судида кўрган суд орқали шикоят қ л н ш (прокурор протест келтириши) мумкин. Раислик қилувчи А. Шокиров 3