Решение #2851460 Экономические

4-1904-2504/****-сонли иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Қумқўрғон тумани ****5йил6 ноябрь Қумқўрғон туманлараро иқтисодий судининг судьяси **** раислигида, судья ёрдамчиси **** котиблигида,даъвогар “SURXON СOTTON TEXTILE LUSTER”масъулияти чекланган жамияти (тугатиш бошқарувчиси)нинг,жавобгарларАТБ “****” Бошқаруви ва АТБ “****” Қизириқ филиалиганисбатантарафлар ўртасида имзоланган **** йил 15 январдаги №22-К/ G-Р****-сонликредитшартномасининг 6.3-бандини бир қисминияъни“ҳисобланган пеня қарз олувчининг ****акцептсиз мемориал ордер орқали ундирилади” қисмини **** эмас деб топиштўғрисидагидаъво аризасинидаъвогарвакили **** (**** йил 22 июлдаги 1-сонли ишончнома асосида), жавобгар вакиллари **** (**** йил 2 июлдаги ****-сонли ишончнома асосида), Ў.Шойманов (**** йил 30 октябрдаги ****-сонли ишончнома асосида) ва Ҳ.Хонниёзов (**** йил 4 сентябрдаги ****-сонли ишончнома асосида)лариштирокида, Қумқўрғон туманлараро иқтисодий суди маъмурий биносида, бўлиб ўтганочиқ суд ****, иш ҳужжатлари билан биргакўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: Даъвогар“SURXON СOTTON TEXTILE LUSTER”масъулияти чекланган жамияти (тугатиш бошқарувчиси) (кейинги ўринларда матнда даъвогар - деб юритилади)судга даъво ариза билан мурожаат қилиб,жавобгарларАТБ “****” Бошқаруви ва АТБ “****” Қизириқ филиали (кейинги ўринларда матнда жавобгар - деб юритилади)ганисбатан тарафлар ўртасида имзоланган **** йил 15 январдаги №22-К/ G-Р****-сонли кредит шартномасининг 6.3-бандини бир қисмини яъни “ҳисобланган пеня қарз олувчининг ****акцептсиз мемориал ордер орқали ундирилади” қисмини **** эмас деб топишнисўраган. Суд **** иштирок этгандаъвогар вакили даъво аризаси талабларида келтириб ўтилган **** ўқиб эшиттириб, даъвони тўлиқ қаноатлантириб беришни сўради.Шунингдек даъвогар судга оғзаки равишда илтимоснома билан мурожаат этиб, даъво талабларини исботлаб бериш учун тугатиш бошқарувчисининг иштирокини таъминлаш **** ишни кўришни кейинга қолдиришни сўради. Суд **** иштирок этган жавобгар вакиллариЎзбекистон Республикасининг “Тўловга қобилиятсизлик тўғрисида”ги қонуни талабларидан келиб чиқиб тугатиш бошқарувчисида бу тоифадаги даъволар билан судга мурожаат қилиш ҳуқуқи мавжуд эмаслигини,даъво талаблариасоссиз эканлигини маълум қилиб, даъвони қаноатлантиришни рад этишни, шунингдек,даъвогар вакилинингилтимосномасиниқаноатлантиришни рад этишнисўрадилар. Суд,ишда иштирок этувчи шахларнинг тушунтиришларини тинглаб,ишдаги мавжуд ҳужжатларни ўрганиб чиқиб,далилларга ҳуқуқий баҳо бериб,қуйидагиларга кўрадаъвогар вакилининг ишни кўришни кейинга қолдириш **** илтимосномасини ҳамдадаъвони қаноатлантиришнирад этишнилозим деб топади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 15-моддасига асосан Ўзбекистон Республикасида Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунларининг устунлиги сўзсиз тан олинади. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси мамлакатнинг бутун ҳудудида олий юридик кучга эга, тўғридан-тўғри амал қилади ва ягона ҳуқуқий маконнинг асосини ташкил этади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасига кўра ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланиши белгиланган. Иш хужжатларига кўра,даъвогар ва жавобгар ўртасида**** йил 15 январда№22-К/ G-Р****-сонли кредитшартномаситузилган. Тарафлар ўртасида тузилган кредит шартномасининг 1.1-бандида “****” “Қарз олувчи”- ер участкасига эгалик ҳуқуқи мавжуд бўлган пахта**** кластерларга 01.01.**** йилда пахта хомашёсини етиштиришни молиялаштириш учун пахта хосили қийматининг 60 фоизгача, **** **** сўмгача миқдорда кредит ****, қарз олувчи эса мазкур шартномада белгиланган шартлар асосида кредитни қайтариш ҳамда унга фоизлар тўлаш **** олган. Мазкур кредит шартномасининг 6.3-бандида кредит ва унинг фоизлари ўз **** қайтарилмаганда, “Қарз олувчи” “****”ка кечиктирилган ҳар бир кун учун ўз муддатида тўланмаган кредит ва унга ҳисобланган фоизнинг 0,5 фоизи миқдорида пеня тўлайди.Бироқ, бунда пенянинг умумий суммаси кечиктирилган сумманинг 10 фоизидан ошиб кетмаслиги лозимлиги, ҳисобланган пеня қарз олувчининг ҳисоб рақамидан акцептсиз мемориал ордер орқали ундирилади деб келишилган. Даъвогар ўзининг даъво аризасида келтириб ўтган **** кўра,“SURXON СOTTON TEXTILE LUSTER”масъулияти чекланган жамияти Қумқўрғон туманлараро иқтисодий судининг **** йил 9 январдаги ҳал қилув қарорига асосан тўловга қобилиятсиз (****) деб топилиб, тугатишга доир иш юритиш бошланганлиги, тугатиш бошқарувчиси этиб Раҳмонқулов Абдуғаффор Рауфович тайинланганлиги, тугатиш жараёнида тугатиш комиссияси томонидан ёлланган Аудит ташкилоти томонидан даъвогарнинг барча бухгалтерия ҳужжатлари, шу қаторда дебитор ва кредитор қарзлари, шартномалар ҳамда ****-фактуралар қонунийлиги ўрганилганлиги, ўрганиш давомида даъвогар ва унинг контерагентлари билан тузилган баъзишартномаларнинг қонунга мувофиқ тузилмаганлиги, даъвогарнинг 2 қонун билан қўриқланадиган манфаатларига зарар етказилганлиги, ушбу шартномалар қонунга зид равишда баъзи бир фоизлар, пенялар ортиқча ундирилганлиги оқибатида даъвогар **** ҳолатига келиб қолганлиги аниқланганли,хусусан даъвогар ва жавобгар ўртасида **** йил 15 январда тузилган №22-К/ G-Р****-сонли кредит шартномасининг 6.3-бандида кредит ва унинг фоизлари ўз **** қайтарилмаганда, “Қарз олувчи” “****”ка кечиктирилган ҳар бир кун учун ўз муддатида тўланмаган кредит ва унга ҳисобланган фоизнинг 0,5 фоизи миқдорида пеня тўлайди.Бироқ, бунда пенянинг умумий суммаси кечиктирилган сумманинг 10 фоизидан ошиб кетмаслиги лозимлиги, ҳисобланган пеня қарз олувчининг ҳисобрамидан акцептсиз мемориал ордер орқали ундирилади деб белгиланганлиги, шартноманинг ушбу банди Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан **** йил 13 апрелда рўйхатдан ўтказилган ҳамда Ўзбекситон Марказий **** Бошқарувининг **** йил 15 февралдаги “Ўзбекистон Республикасида **** пулсиз ҳисоб-китоблар тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ****”ги ****-сонли Қарори билан тасдиқланган “Ўзбекистон Республикасида **** пулсиз ҳисоб-китоблар тўғрисида”ги Низом талабларига зидлиги, шартнома Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик кодекси ****-моддаси биринчи қисмидабелгиланган нормаларга зид равишда паст ниятлар асосида тузилганлиги, ушбу кодекснинг ****-моддасида пеняга таъриф берилганлиги, пенянинг ўзи ҳам бахсли **** таъминлаш усулларидан бири ҳисобланиши, кодекснинг 24-бобида белгилаб қўйилган ҳуқуқларни паймол қилаётганлиги сабабли ФКнинг ****-моддаси асосида тарафлар ўртасида тузилган шартномани 6.3-банди бир қисмини **** эмас деб топиш сўралган. Суд даъвогарнинг юқорида қайд этилган **** биланқуйидагиларга асосанкелишмайди. Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик кодекси(кейинги ўринларда матнда ФК деб юритилади)нинг ****-моддасидақонунчиликнинг талабларига мувофиқ келмайдиган мазмундаги битим, шунингдек ҳуқуқтартибот ёки ахлоқ асосларига атайин қарши **** тузилган битим ўз-ўзидан **** эмасдир деб белгиланган. Шунингдек,Ўзбекистон РеспубликасиОлий хўжалик судиПленумининг**** йил 28 ноябрдаги “Иқтисодий судлар томонидан битимларни **** эмас деб топиш тўғрисидаги фуқаролик қонунчилигинормаларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида”ги ****-сонли Қарорининг12-бандидаФК****-моддасигакўра ўз-ўзидан **** бўлмаган битим бўлиб: қонунчилик талабларига мувофиқ келмайдиган мазмунда; ҳуқуқ-тартибот асосларига қарши ****; ахлоқ асосларига атайин қарши **** тузилган битим ҳисобланади. Бунда судлар назарда тутишлари лозимки, агар битимнинг бир ёки бир неча шартлари қонунчилик талабаларига зид бўлса, битимнинг мазмуниушбу талабларга мувофиқ келмаслиги сабабли, ўз-ўзидан **** эмас деб ҳисобланади. 3 Ҳуқуқ-тартибот ёки ахлоқ асосларига атайин қарши **** тузилган битимни **** эмас деб топишда судлар, бу битим ҳуқуқ-тартибот асосларини таъминловчи, яъни конституциявий тузум асослари, давлатнинг мудофаа, хавфсизлик ва иқтисодий тизими (қурол-яроғнинг ноқонуний экспорти, солиқ тўловларидан бўйин товлаш ва бошқалар), фуқаро ва шахснинг ҳуқуқ ва эркинликларини қўриқловчи ва ҳимояловчи ҳуқуқ нормаларининг талаблари бузилганлиги ёхуд ижтимоий ахлоқ асослари, яъни жамиятда шаклланган эзгулик ва ёвузлик, яхшилик ва ёмонлик, гуноҳ ва савоб **** қарашларга зид ёки зид эмаслигини аниқлашлари лозимлиги**** тушунтириш берилган. ФКнинг ****-моддасидаамалга оширилган тўлов суммаси пул **** батамом **** учун етарли бўлмаганда, бошқа келишув бўлмаса, у энг аввало, кредиторнинг ижрони олишга қаратилган чиқимларини, сўнгра фоизларни, унинг қолган қисми эса — қарзнинг асосий суммасини узади, бундан ушбу модданинг иккинчи қисмида назарда тутилган ҳоллар мустасно. Агар амалга оширилган тўлов суммаси қарз олувчи жисмоний шахсга ёки қарз олувчи тадбиркорлик субъектига **** микроқарз ёки кредит бўйича **** **** учун етарли бўлмаса, қарз олувчининг қарзи қуйидаги навбатда қопланади: 1) асосий қарз бўйича муддати ўтган қарздорлик ва муддати ўтган фоиз тўловлари мутаносиб равишда; 2) жорий давр учун ҳисобланган фоизлар ва жорий давр учун асосий қарз бўйича қарздорлик; 3) неустойка (жарима, пеня); 4) кредиторнинг қарздорликни узиш билан боғлиқ бўлган бошқа ****. ФКнинг ****-моддасидақонунчилик ёки шартнома билан белгиланган, қарздор **** **** ёки лозим **** **** **** кредиторга тўлаши шарт бўлган пул суммаси неустойка ҳисобланади. ФКнинг ****-моддаси учинчи қисмидақарздор **** **** кечиктириб юборганида тўлайдиган ва ўтказиб юборилган муддатнинг ҳар бир куни учун **** **** қисмига нисбатан фоиз билан ҳисобланадиган неустойка пеня ҳисобланади. ФКнинг ****-моддаси, биринчи қисмида, фуқаролар ва юридик шахслар шартнома тузишда эркиндирлар. ФКнинг ****-моддаси биринчи қисмида шартнома тузилган пайтидан бошлаб кучга киради ва тарафлар учун **** бўлиб қолади. Ўзбекистон Республикасининг “Тўлов ва тўлов тизимлари тўғрисида”ги Қонуни 41-моддасидаэлектрон пуллар эмитенти ва электрон пуллар тизимининг оператори ўртасидаги муносабатлар, агар оператор электронпулларнинг эмитенти бўлмаса, ушбу Қонун ва улар ўртасида тузилган шартнома билан тартибга солинади. Мазкур ҳолатда, суд даъвогар томонидан шартноманинг **** эмас деб топилиши лозимлиги далилларга асосан кўрсатиб берилмаганлиги, ФКнинг шартномаларнинг **** эмаслиги нормалари ушбу шартномани **** 4 эмаслигини келтириб чиқармаслиги сабабли даъво асоссиз деган хулосага келади. Шу боисдан, суд даъвогарнинг даъвосини қаноатлантиришни рад этишни лозим топади. Суд даъвогар вакилинингдаъво талабларини исботлаб бериш учун ишни кўришни кейинга қолдириш **** илтимосномасини рад этишни лозим топади. Ваҳоланки,Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (кейинги ўринларда матндаИПК- деб юритилади)нинг61-моддасида судда юридик шахсларнинг ишларини уларнинг қонунчиликда ёки таъсис ҳужжатларида берилган ваколатлар доирасида ҳаракат қиладиган органлари ва (ёки) вакиллари юритади. Мазкур ишдадаъвогар томонидандаъвогарнинг вакили сифатидаиштирок этиш учунадвокатга ишончнома берилган. Суд жавобгар вакилининг мазкур тоифадаги низолар бўйича тугатиш бошқарувчисида даъво **** этиш ҳуқуқи мавжуд эмас деган **** биланкелишмайди. Чунки, ИПКнинг 3-моддасидаҳар қандай манфаатдор шахс ўзининг бузилган ёки низолашилаётган ҳуқуқларини ёхуд қонун билан қўриқланадиган манфаатларини ҳимоя қилиш учун иқтисодий судга (судга) ушбу Кодексда белгиланган тартибда мурожаат қилишга ****. Ўзбекистон Республикасининг “Тўловга қобилиятсизлик тўғрисида”ги қонуни 23-моддасида суд бошқарувчиси олдиндан давлат божи тўламай туриб, даъво аризалари ва бошқа аризалар билан судга мурожаат этишга ҳиқлилиги белгиланган. ИПКнинг 68-моддасида ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. ИПКнинг 74-моддасига мувофиқ суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради.Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаиназаридан, далилларнинг йиғиндиси эса етарлилиги нуқтаи-назаридан баҳоланиши лозим.Агар текшириш натижасида далилнинг **** тўғри келиши аниқланса, у ишончли деб тан олинади. ИПКнинг ****-моддасибиринчи қисмида суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Ўзбекистон Республикаси “Давлат божи” тўғрисидаги Қонунига кўра,номулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан БҲМнинг 10 бараваримиқдорида давлат божи тўланиши қайд этилган. Юқоридагиларгакўрасуд, даъвогарнинг даъво талабларини қаноатлантиришни рад этишни, тўланган**** сўмпочта**** даъвогар зиммасида қолдиришни, даъвогардан Республика бюджетига 5 **** сўм давлат божи ундиришни, даъвогар вакилининг ишни кўришни кейинга қолдириш **** илтимосномасини қаноатлантиришни рад этишнилозим деб топди. Бинобарин,ИПКнинг61,68, 74,****, ****, ****-****, ****, ****моддаларини қўллаб, суд қ а р о р қ и л а д и: Даъвогар вакилининг ишни кўришни кейинга қолдириш **** илтимосномасини қаноатлантиришрад этилсин. Даъвони қаноатлантириш рад этилсин. Тўланган**** сўм почта ****даъвогар“SURXON СOTTON TEXTILE LUSTER”масъулияти чекланган жамияти зиммасида қолдирилсин. Даъвогар“SURXON СOTTON TEXTILE LUSTER”масъулияти чекланган жамиятиҳисобидан Республика бюджетига **** сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ўтгач қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро **** берилсин. Ҳал қилув қарорининг кўчирма нусхаси тарафларга юборилсин. Ҳал қилув қарори устидан Сурхондарё вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида шикоят бериш (протест келтириш) ёки ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья **** 6