Решение #2851504 Экономические

****/****-сонлииқтисодий иш **** Судья:**** ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ **** йил Урганч туманлараро иқтисодий суди, судья****раислигида, судья ёрдамчиси****котиблигида, даъвогар вакили адвокат****(**** йил3 октябрдаги****-сонли ордерва **** йил ****-сонли ишончномагаасосан), жавобгар вакили **** (**** йил ****-сонли ишончномага асосан)нингиштирокида, даъвогар якка тартибдаги тадбиркор ****нингжавобгар«*****» масъулияти чекланган жамиятидан****.****.****сўм асосий қарз, ****.****.****сўм пеня, 8.****.**** сўм юридик хизмат ****ундириштўғрисидаги даъво аризаси бўйича ишни Урганч туманлараро иқтисодий судининг биносида бўлиб ўтган очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: Якка тартибдаги тадбиркор ****(бундан буён матнда – даъвогар деб юритилади)Урганч туманлараро иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, «*****» масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матнда – жавобгар деб юритилади)дан****.****.****сўм асосий қарз, ****.****.****сўм пеня, ****.**** сўм юридик хизмат ****ундиришнисўраган. Суднинг **** йил7 октябрдаги **** билан ишга низонинг предметига нисбатан **** талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахс сифатида вилоят иқтисодиёт ва молия бошқармаси ҳамда вилоят Ғазначилик бошқармаси жалб қилинган. Бугунги суд **** ўтказилиш **** ва жойи тўғрисидаучинчи шахсларқонунда белгиланган тартибда хабардор қилинган бўлсада, уларнинг вакили иштирок этмади, даъво ариза юзасидан фикр билдирмади. Бундай ҳолда суд ишни Ўзбекистон Республикаси иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****, ****, ****-моддасига асосанучинчи шахсларвакилининг иштирокисиз кўриб чиқишни лозим деб ҳисоблайди. Суд **** даъвогар вакили даъво талабларини қўллаб-қувватлаб, кўрсатилган техника хизматлари учунжавобгартомонидантўловамалга оширилмаганлигинимаълум қилиб,суддан даъвони тўлиқ қаноатлантиришни сўради. Суд ****жавобгар вакили даъво талабини асосий қарз ундириш талабини тан олиб, **** ҳам жавобгар томонидан техника хизматлари кўрсатилганлиги, лекин жамиятнинг молиявий аҳволи яхши бўлмаганлиги сабабли тўлов амалга оширилмаганлигини маълум қилиб, суддан даъвони қонуний кўриб чиқишни сўради. Суд, ишда иштирок этувчитарафларвакилинитушунтиришларинитинглаб ҳамда ишдаги ҳужжатларни ўрганиб чиқиб, қуйидаги асосларга кўра даъвониқисманқаноатлантиришни лозим деб топади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасига кўра, ҳар кимга ўз ҳуқуқ ва эркинликларини суд орқали ҳимоя қилиш, давлат органларининг ҳамда бошқа ташкилотларнинг, улар мансабдор шахсларининг қонунга хилоф қарорлари, ҳаракатлари ва ҳаракатсизлиги Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси(бундан буён матнда ФК деб юритилади)нинг 8 ва ****-моддаларига асосан **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. Ишдаги ҳужжатлардан маълум бўлишича, «*****»масъулияти чекланган жамияти(буюртмачи) ваякка тартибдаги тадбиркор **** (****)ўртасида****1йил4 майда 4-сонлитехника хизмати кўрсатиш бўйичашартнома тузилган. Шартномага кўра,даъвогар томонидан жавобгарнингбуюртмасига асосан техникахизматлари кўрсатиш, жавобгар эса кўрсатилган хизматлар учунтўловларни амалга ошириш белгиланган. Даъвогар ўзига тегишли Автогрейдер Дз-**** русумли техникасида жавобгарга техника хизматлари кўрсатилган ва кўрсатилган хизматлар тарафлар ўртасида тасдиқланган қуйидаги ****-фактурлар биланяъни,**** йил сентябрдаги 9-сонли.****.**** сўм,**** йил -сонли****.**** сўм,**** йил ноябрдаги11-сонли****.**** сўм,**** йил 30декабрдаги-сонли.****.**** сўм жами ****.****.**** сўмлик техника хизматлари қабул қилиб олинган. Бироқ, жавобгар томонидан тўловлар амалга оширилмаганлиги натижасида **** йил 3 октябрь ҳолатига жавобгарнинг даъвогар олдида ****.****.**** сўм қарздорлиги вужудга келган. Мазкур қарздорликни тўлаб беришни сўраб, даъвогарнинг жавобгарга юборган талабномалар жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилган. Шундан кейин даъвогар юқоридаги талаблар билан судга мурожаат қилган. Суд қуйидагиларга асосан даъвогарнинг даъвосини қисман асосли деб ҳисоблайди. ФКнинг ****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса — иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФК ****-моддасига кўра, агар **** **** муддати кўрсатилмаган ёки талаб қилиб олиш пайти билан белгилаб қўйилган бўлса, кредитор ҳар қачон ижрони талаб қилишга, қарздор эса — ижрони ҳар қачон амалга оширишга **** бўлади.**** дарҳол **** вазифаси қонун, шартнома ёки **** моҳиятидан англашилмаса, қарздорбундай **** кредитор талаб қилган кундан бошлаб етти кунлик муддат ичида **** шарт. Даъвогар томонидан ўзига тегишли автотранспорт воситасида жавобгарга техника хизматлари кўрсатганлиги ҳолати ишдаги ҳужжатлар,шартнома, ****-фактуралар ва судда аниқланган ҳолатлар билан тўлиқ тасдиқланади. Бундай ҳолатда суд даъвогарнинг асосий қарз суммасини ундириш талабини асосли деб ҳисоблаб, уни тўлиқ қаноатлантиришни ва ушбу қисм юзасидан суд **** жавобгар зиммасига юклашни лозим деб топади. Шунингдек, даъвогар ўзининг даъво талабида жавобгардан тўлов кечиктирилганлиги учун****.****.**** сўм пеня ундириб беришни сўраган. ФК****, ****-моддасига кўра, қонун ҳужжатлари ёки шартнома билан белгиланган, қарздор **** **** ёки лозим **** **** **** кредиторга тўлаши шарт бўлган пул суммаси неустойка ҳисобланади.Неустойка тўғрисидаги келишув ёзма шаклда тузилиши керак. ФК ****-моддасига кўра, неустойка тўлаш тарафларнинг келишувида назарда тутилган ёки тутилмаганлигидан қатъи назар, кредитор қонунда белгиланган неустойка (қонуний неустойка)ни тўлашни талаб қилишга ****. ФК ****-моддасига мувофиқ,агар кредитор қасддан ёки эҳтиётсизлик туфайли **** **** мумкин бўлмаслиги юз беришига ёки **** туфайли етказилган зарар миқдорининг кўпайишига кўмаклашган бўлса, шунингдек кредитор **** **** етказилган зарарни камайтириш чораларини қасддан ёки эҳтиётсизлик туфайли кўрмаган бўлса, суд ишнинг ҳолатларига қараб тўланадиган **** миқдорини камайтиришга ёки кредиторга **** тўлашни батамом рад этишга ****. Бироқ, даъвогар томонидан жавобгарга **** йилда техника хизмати кўрсатилган бўлса-да, шу кунга қадар асосий қарзни ундириш чораларини кўрмасдан,пеня суммасининг кўпайишига сабаб бўлганлигини инобатга олиб,суд даъво талабидагипеня суммасинитўлиқрад қилишни лозим деб топади. Шунингдек, даъвогар даъво талабида юридик хизмат **** учун жавобгардан ****.**** сўм ундириш сўраган. ФК 14-моддаси биринчи ва иккинчи қисмларида агар қонун ёки шартномада зарарни камроқ миқдорда тўлаш назарда тутилмаган бўлса, ҳуқуқи бузилган шахс ўзига етказилган зарарнинг тўла қопланишини талаб қилиши мумкин. Зарар деганда, ҳуқуқи бузилган шахснинг бузилган ҳуқуқини тиклаш учун қилган ёки қилиши лозим бўлган ****, унинг мол-мулки йўқолиши ёки шикастланиши (**** зарар), шунингдек бу шахс ўз ҳуқуқлари бузилмаганида одатдаги фуқаролик муомаласи шароитида олиши мумкин бўлган, лекин ололмай қолган даромадлари (бой берилган фойда) тушунилади. Даъвогар ва “Хоразм юридик химоя” адвокатлик бюроси ўртасида **** йил 2 октябрь куни ****-сонли юридик ёрдам кўрсатиш тўғрисида шартнома тузилган.Шартноманинг 3.3-бандида адвокат **** суммаси ****.**** сўмни ташкил қилиши кўрсатилган. Бироқ, даъвогар ушбу шартномага асосан юридик хизмат учун пул ўтказганлигини,шартнома бўйича юридик хизматлар ****тасдиқловчи далилларнисудга **** қилмади. Ваҳоланки,ИПКнинг68-моддасига кўра, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. ИПК 72-моддасига кўра,қонунчиликка мувофиқ муайян далиллар билан тасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далиллар билан тасдиқланиши мумкин эмас. Бундай ҳолатда, суд даъвогарнинг .****.**** сўм юридик хизмат **** ундириш талабини асоссиз деб ҳисоблаб, ушбу талабни рад этишни лозим топади. ИПКнинг****-моддасига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Баён этилганларга асосан суд, даъвогарнинг даъвосиниқисманқаноатлантиришни, жавобгардан даъвогар фойдасига****.****.****сўм асосий қарз ундиришни,даъвони қолган қисмини рад этишни,иш бўйичасуд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклашни, даъвони асосли қисми яъни****.****.****сўм бўйича****.(****.****.*****)сўм давлат божини жавобгар зиммасига, даъвони асоссиз қисми****.****.****сўмпеня ва .****.**** сўм юридик хизмат **** жами ****.****.**** сўм бўйича.****.**** (****.****.*****)сўм давлат божинидаъвогар зиммасига юклашни, даъвогар томонидан судга даъво ариза берилганда .****.**** сўм давлат божи ва .**** сўм почта **** тўлаганлигини инобатга олиб, жавобгардан даъвогарга ****.**** сўм давлат божи ва .**** сўм почта **** ундиришни, қолган ****.**** сўм давлат божини даъвогарнинг ўзининг зиммасида қолдиришнилозим топади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 68, ****, ****, ****-моддаларини қўллаб, суд қарорқилди: Даъво қисман қаноатлантирилсин. «*****» масъулияти чекланган жамиятидан якка тартибдаги тадбиркор **** фойдасига ****.****.****сўм асосий қарзва****сўм почта **** ундирилсин. Даъво талабининг қолган қисминиқаноатлантириш рад этилсин. «*****» масъулияти чекланган жамиятиданРеспублика бюджетига.****.****сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро ****лариберилсин. Мазкур ҳал қилув қарори устидан Хоразм вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига шу суд орқали бир ой ичида апелляция тартибида, ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья ****