Решение #2851564 Экономические

****5-2502/****-сонли иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Денов тумани ****5йил6 ноябрь Денов туманлараро иқтисодий судининг судьяси****раислигида, судья ёрдамчисиЖ.Ш.Муродовнинг котиблигида,даъвогар вакили **** (****5йил26 мартдаги ****/****-сонли ишончнома асосида)иштирокида, Денов туман прокурори ёрдамчиси****иштирокида,даъвогар“***”акциядорликжамиятининг жавобгар –“***” **** ҳисобидан даъвогар фойдасига етказиб берилган табиий газдан бўлган106********сўм қарздорликни ****9****7****ҳисоб-**** ва шартноманинг 8.6-бандига асосан ҳисобланган4****152сўм пеняни ва олдиндан тўланган412**** почта **** МФО ****, СТИР ****, **** ҳисоб**** ундириш тўғрисидаги даъво аризасига асосанқўзғатилганиқтисодий ишни Денов туманлараро иқтисодий судининг биносида,видеоконференцалоқа режимидаги очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: даъвогар “***”акциядорликжамияти (бундан буёнматнда– даъвогардеб юритилади)судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,жавобгар“***” ****(бундан буёнматнда– жавобгардеб юритилади)данетказиб берилган табиий газдан бўлган**** сўм қарздорликни **** ҳисоб-****ва шартноманинг 8.6-бандига асосан ҳисобланган**** сўм пеняни ва олдиндан тўланган **** сўм почта **** МФО ****, СТИР ****, **** ҳисоб-**** ундириб беришнисўраган. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилинганжавобгар,ишга низонинг предметига нисбатан **** талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахслар сифатида жалб қилинган **уд **** ўз вакиллари иштирокини таъминламади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг (бундан буён матнда ИПК деб юритилади) ****-моддаси биринчи қисмига кўра агар суд иқтисодий суд ишларини юритиш иштирокчиси ўзига юборилган **** кўчирма нусхасини олганлиги ёки ушбу Кодексда назарда тутилган бошқа усулда хабардор қилинганлиги тўғрисида суд **** бошлангунига қадар маълумотларга эга бўлса, ушбу иштирокчи тегишли тарзда хабардор қилинган деб ҳисобланади. ИПКнинг ****-моддаси учинчи қисмига кўра “иш муҳокамасининг ****ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар ва ишда иштирок этувчи бошқа шахслар суд **** келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкин. 1 Шу сабабли суд, ишнижавобгар, низонинг предметига нисбатан **** талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахс сифатида жалб қилинган/// иштирокисиз, ишдаги мавжуд ҳужжатлар асосида кўришни лозим топади. Суд**** иштирок этган даъвогар вакилидаъво аризасидаги **** такрорлаб,жавобгар томониданасосий қарздорлик даъво ариза судга **** этилганидан сўнг тўлаб берилганлигини билдириб, даъво талабининг пеня қисмини қаноатлантишни сўради. Суд **** иштирок этган Денов тумани прокурори ёрдамчиси жавобгар томонидан асосий қарздорлик бартараф этилганлигини инобатга олиб, даъво талабининг пеня қисминирад этишнисўради. Суд,ишда иштирок этувчи тарафлар вакилларининг, Денов тумани прокурори ёрдамчисининг фикрларини тинглаб,ишдаги мавжуд ҳужжатларни ўрганиб чиқиб,қуйидагиларга асосан даъвогарнингдаъво талабиниқисман қаноатлантиришлозим дебҳисоблайди. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 15-моддаси биринчи қисмида Ўзбекистон Республикасида Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунларининг устунлиги сўзсиз тан олинади деб кўрсатилган. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 55-моддасибиринчиқисмига кўра ҳар ким ўз ҳуқуқ ва эркинликларини қонунда **** барча усуллар билан ҳимоя қилишга ****. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 55-моддасииккинчиқисмига кўра ҳар кимга ўз ҳуқуқ ва эркинликларини суд орқали ҳимоя қилиш, давлат органларининг ҳамда бошқа ташкилотларнинг, улар мансабдор шахсларининг қонунга хилоф қарорлари, ҳаракатлари ва ҳаракатсизлиги устидан судга шикоят қилиш ҳуқуқи кафолатланади. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 55-моддасиучинчиқисмига кўра ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланади. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг “Одил судловни амалга оширишда Ўзбекистон Республикаси Конституцияси нормаларини тўғридан-тўғри қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида”ги **** йил 23 июндаги 16-сонли қарорининг 1-бандига кўра, Ўзбекистон Республикаси Конституцияси (бундан буён матнда Конституция деб юритилади) 15-моддасининг иккинчи қисмига кўра, Конституция мамлакатнинг бутун ҳудудида олий юридик кучга эга, тўғридан-тўғри амал қилади ва ягона ҳуқуқий маконнинг асосини ташкил этади.Шунга кўра, судлар кўриб чиқилаётган ҳуқуқий муносабатларни тартибга солувчи қонун ва бошқанорматив-ҳуқуқий ҳужжатнинг мазмунини баҳолаши ва Конституция нормаларини тўғридан-тўғри амал қилувчи олий юридик кучга эга нормативҳуқуқий асос сифатида қўллаши лозим деб кўрсатилган. Аниқланишича, даъвогар ва жавобгар ўртасида ****4йил5 февралдатабиий газ етказиб бериш тўғрисида****-сонли шартнома(бундан 2 буёнматнда – шартномадеб юритилади)тузилган.Шартномага мувофиқ, даъвогартомониданжавобгарга****сўмлик табиий газ етказиб берилганбўлсада,жавобгарқарздорликнитўлашни кечиктириб келган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда - ФК деб юритилади)нинг****-моддасида, **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса — иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** кераклиги белгиланган. **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. ФКнинг****-моддаси биринчи қисмига асосан, қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонунчиликда ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. ФКнинг ****-моддасига кўра, энергия таъминоти шартномасига мувофиқ энергия билан таъминловчи ташкилот туташтирилган тармоқ орқали абонентга (истеъмолчига) энергия бериб туриш **** олади, абонент эса қабул қилинган энергия **** тўлаш, шунингдек шартномада назарда тутилган энергия истеъмол қилиш тартибига риоя этиш, тасарруфидаги энергетика шохобчаларидан фойдаланиш хавфсизлигини ҳамда ўзи фойдаланадиган энергия истеъмол қилувчи асбоб ва ускуналарнинг созлигини таъминлаш **** олади. Шунга кўра, даъвогар жавобгардан ўз манфаатларига тегишли **** **** тўлиқ талаб қилиш ҳуқуқига эга. Бироқ,даъвогар томонидан **** этилган маълумотномага кўра жавобгар томонидан****сўмлик асосий қарздаъво ариза судга **** этилганидан сўнгтўлиқ тўлаб берилганлигинитасдиқланди. Қайд этилганларга кўра, суд даъво талабининг****сўм асосий қарзни ундириш талабини рад этишни лозим топади. ИПКнинг 68-моддасига кўра ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. ФКнинг 11-моддасида фуқаролик ҳуқуқлари неустойка ундириш йўли билан ҳимоя қилиниши белгиланган. ФКнинг ****-моддаси биринчи қисмига кўра, башарти, қонунда ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, **** лозим **** **** **** неустойка тўлаш ва зарарни қоплаш қарздорни **** асл ҳолида **** озод қилмайди. Даъво аризасида тарафлар ўртасида тузилган шартномага асосан етказиб берилгантабиий газбўйича тўловлар кечиктирилганлиги учун****сўм пеня ундириш сўралган. Шартноманинг 8.6.-бандида шартнома **** **** ёки лозим **** **** учун Ўзбекистон Республикаси “Хўжалик юритувчи субъектлар фаолиятининг шартномавий-ҳуқуқий базаси тўғрисида”ги қонун қўлланилиши белгиланганлиги сабабли, даъвогар ушбу Қонуннинг 323 моддасига асосан жавобгардан тўлови кечиктирилган ҳар бир кун учун кечиктирилган сумманинг 0,1фоизи миқдорида, бироқ муддати ўтган тўлов суммасининг 50 фоизидан ошмайдиган миқдордапеня ундиришбелгиланган. Шунга кўра, даъво аризасидаги****сўм пеня ундириш талаби ҳам асослидир. ФКнинг ****-моддасига кўра агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****, бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек, кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиши кераклиги, суд алоҳида ҳолларда карздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги **** йил 15 июндаги ****-сонли қарорининг 2-бандининг иккинчи жумласида судлар неустойкани ундириш тўғрисидаги даъволарни ҳал қилишда неустойка миқдорининг қонун талабларига мувофиқ ҳисобланганлиги, унинг асослилиги, **** бузилиши оқибатларига мутаносиблиги каби ҳолатларни ҳар томонлама ва чуқур муҳокама қилиб, талаб қилинган неустойканинг адолатли миқдорини белгилашлари шартлиги ****, 4-бандининг биринчи хатбошисида ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга **** эканлиги **** тушунтириш берилган. Юқоридагиларга кўра, шунингдек даъвогар ва жавобгарнинг **** қай **** ****, тарафларнинг мулкий аҳволини ва уларнинг манфаатларини эътиборга олиб, суд жавобгардан ундирилиши талаб қилинган****сўм пенянинг****сўм қисмини қаноатлантиришни лозим топади. ИПКнинг ****-моддаси биринчига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Қайд этилганларга кўра,суддаъвогарнинг даъвосини қисман қаноатлантириб,даъво қилинган пеня миқдори суднинг ташаббуси билан камайтирилаётганлиги сабабли,суд ****ни тўлиқжавобгар зиммасига юклашнилозимтопади. Юқоридагиларга асосланиб, Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг ****, ****, ****, ****-моддалари, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 68, ****, ****, ****, ****-моддаларини қўллаб, суд қарорқилади: Даъвогарнинг даъвоталаби қисман қаноатлантирилсин. 4 Жавобгар“***” **** ҳисобидан даъвогар “***”акциядорлик жамиятифойдасига ****пеня ва412**** почта **** МФО ****, СТИР ****, ****ҳисоб-****ундирилсин. Даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантиришрад этилсин. Жавобгар“***” **** ҳисобиданРеспубликабюджетига(суд ҳокимияти органларини ривожлантириш жамғармаси)га ****,04сўм давлат божи,Олий суднинг депозит ҳисоб **** **** сўм видеоконференцалоқа **** ундирилсин. Ҳал қилув қарори у қабул қилинган кундан бошлаб бир ойлик муддат ўтгач қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга кирганидан кейин ижро **** берилсин. Ҳал қилув қароридан норози бўлган тарафлар бир ой муддат ичида шу суд орқали Сурхондарё вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция шикояти (протести) бериши ёки ушбу муддатда апелляция шикояти (протест) берилмаса, олти ойлик муддатда кассация шикояти (протест) бериши мумкин. Судья **** 5