Решение #2851565 Экономические

****-сонлииш Биринчиинстанциясудида ишни кўргансудьяА.Қодиров Кассацияинстанцияси судида маърузачи судьяО.Қурбонов ҚАШҚАДАРЁ ВИЛОЯТ СУДИ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ КАССАЦИЯИНСТАНЦИЯСИНИНГ Қ АР О Р И Қаршишаҳри ****5 йил 6 ноябрь Қашқадарё вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатикассацияинстанциясида раислик қилувчи****,ҳайъат аъзоларисудьялар**** ва О.Қурбоновдан иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси Ш.Хужаёровнинг котиблигида,Қашқадарё вилоят **** бўлим прокурори ****,Қашқадарё вилоят Ғазначилик хизмати бошқармаси вакили ****қулов (ишончнома асосида),«Қарши йўллардан мунтазам фойдаланиш» давлат муассасасивакилиЭ.Пардаев(ишончнома асосида)лариштирокида,Қарши туманлараро иқтисодий судининг **** йил 10 октябрдаги ҳал қилув қарориустиданҚашқадарё вилоят Ғазначилик хизмати бошқармаси томониданкелтирилганкассация шикоятиасосидаишни вилоят суди биносида ўтказилганочиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: «Мunis vt Tr ns»масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матндадаъвогардеб юритилади) судга даъво ариза билан мурожаат қилиб,«Қарши йўллардан мунтазам фойдаланиш» давлат муассасаси (бундан буён матнда – жавобгар деб юритилади) ҳисобидан****сўмкўрсатилган транспорт қиймати ва **** сўм **** фоизиундиришни сўраган. Қарши туманлараро иқтисодий судининг****4йил10 сентябдаги **** билан ишга низонинг предметига нисбатан **** талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахслар сифатидаҚашқадарё вилоят Ғазначиликхизматибошқармаси ҳамдаҚашқадарё вилоятИқтисодиёт ва молиябошқармасижалб этилган. Қарши туманлараро иқтисодий судининг **** йил 10 октябрдаги ҳал қилув қарори биландаъвоқисманқаноатлантирилиб,жавобгарҳисобидандаъвогар фойдасига****сўмкўрсатилган транспорт қиймати, олдиндан тўланган6525505сўм давлат божи ва340**** почта **** ҳамда олий суд депозитига **** сўм видеоконференцалоқа ****ундиришбелгиланган. Даъвоталабининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилган. Ушбуҳал қилув қарориустиданҚашқадарё вилоят Ғазначилик хизмати бошқармаситомонидан кассация шикояти келтирилиб, ундабиринчи инстанция судинингҳал қилув қарорини бекор қилиб,даъвогарнингдаъвоаризасиниқаноатлантиришни рад этиш****янги қарор қабул қилиш сўралган. Суд муҳокамасини ўтказиш **** ва жойи **** тегишли тарзда хабардор қилингандаъвогар ваучинчи шахслардан Қашқадарё вилоят Иқтисодиёт ва молия бошқармасисуд **** келмади. Судлов ҳайъати, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда - ИПК деб юритилади)нинг ****-моддаси тўртинчи қисмига асосан, ишни уларнинг иштирокисиз кўришни лозим топади. Суд **** иштирок этганҚашқадарё вилоят Ғазначилик хизмати бошқармаси вакиликассация шикоятида келтирилган **** қувватлаб,шикоятниқаноатлантириб, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилишни ва даъво аризани қаноатлантиришни рад этиш тўғрисида янги қарор қабул қилишни сўради. Суд **** иштирок этган жавобгар вакили кассация шикояти юзасидан берган тушунтиришларида, даъвогартомониданшартнома бўйичатранспорт хизмати кўрсатилганлигини, бироқ шартномалари ғазначилик бўлимидарўйхатдан ўтказилмаганлигини билдириб,суддан қонуний қарор қабул қилишни сўради. Суд **** иштирок этган прокурор кассация шикоятини қаноатлантириб, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилишни ва даъво аризани қаноатлантиришни рад этиш тўғрисида янги қарор қабул қилишни сўради. Судлов ҳайъати тарафларнинг тушунтиришларинитинглаб,прокурор хулосасини вашикоятда келтирилган**** иш ҳужжатлари билан бирга муҳокама қилиб, қуйидаги асосларга кўракассация шикоятиниқаноатлантиришни,ҳал қилув қароринибекор қилиб, даъвониқаноатлантиришни рад этиш**** янги қарор қабул қилишнилозим топади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 15-моддасига кўра, Ўзбекистон Республикасида Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунларининг устунлиги сўзсиз тан олиниши, шунингдек 55-моддасининг учинчи қисмида ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланиши белгиланган. Ишдагиҳужжатларданва суд муҳокамаси жараёнида аниқланган ҳолатлардан маълум бўлишича, тарафлар ўртасида**** йил 8 июлдалот-****сонли ва **** йил 28 июлда********-сонлитранспортхизмати кўрсатиш шартномалар тузилган. **** йил 8 июлдаги лот-****-сонлишартномабўйича **** **** сўмлик хизматлар кўрсатилган бўлиб, шундан **** **** сўм тўлаб берилиб, қолган **** сўм қисми тўлаб берилмаган. Шунингдек,**** йил 28 июлда********-сонлишартномабўйича **** сўмлик юк ташиш хизматлари кўрсатилган бўлиб, шундан **** сўм тўлаб берилиб, қолган **** сўм қисми тўлаб берилмаган. Ушбу шартномалар бўйича тарафлар ўртасида тасдиқланган ****фактура ва юк хатларига асосанжавобгарнинг даъвогар олдида тўлаб берилмаганжами****сўм қолдиқ қарздорлиги**** йил 22 августҳолатидатузилгансолиштирма далолатнома биланҳамтасдиқланган. Бироқ,ушбутарафлар ўртасида тузилган шартномабелгиланган тартибдадавлат харидларига оид қонун ҳужжатлари талаблари доирасида тендер ўтказилмасдан расмийлаштирилиб, ғазначилик бўлимида рўйхатга олинмаган. Биринчи инстанция суди ушбу ҳолатларни инобатга олмасдан, шартнома ғазначилик бўлимидан рўйхатдан ўтказилмаганлиги сабабли битимнинг ўзўзидан **** эмаслиги ва далилларнинг **** эътибор қаратмасдан,даъвонинг******** **** сўм **** фоизи ундиришталабиниқаноатлантиришни рад этиш **** тўғри хулосага келган бўлса-да, бироқ ****сўмкўрсатилган транспорт қийматини ундириш бўйичахатоликка йўл қўйган. Чунки, Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда - ФК деб юритилади)нинг****-моддасига кўра, битимнинг нотариал шаклига ёки уни давлат рўйхатидан ўтказиш талабига риоя қилмаслик битимнинг **** эмаслигини келтириб чиқаради.Бундай битим ўз-ўзидан **** бўлмайди. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ битим ушбу Кодексда ва бошқа қонунларда белгилаб қўйилган асосларга кўра, суд **** эмас деб топганлиги сабабли (низоли битим) ёки бундай деб топилишидан қатъи назар, **** эмас деб ҳисобланади (ўз-ўзидан **** бўлмаган битим). Ушбу Кодекснинг ****-моддасига асосан қонунчиликнинг талабларига мувофиқ келмайдиган мазмундаги битим, шунингдек ҳуқуқ-тартибот ёки ахлоқ асосларига атайин қарши **** тузилган битим ўз-ўзидан **** эмасдир.Бундай битимга нисбатан ушбу Кодекс ****-моддасинингиккинчи қисмиданазарда тутилган қоидалар қўлланилади. Бундан ташқари,«Давлат харидлари тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг (бундан буёнматнда-Қонун деб юритилади) 19моддасига кўра, бюджет ташкилотлари давлат буюртмачилари ҳисобланиши, давлат буюртмачилари давлат харидларини режалаштириши, **** давлат харидлари тўғрисидаги эълонларни **** молиялаштириш манбалари ва миқдорлари мавжудлиги тасдиқланган **** махсус ахборот портали орқали давлат харидларининг электрон тизимига ва оммавий ахборот воситаларига жойлаштириши шарт. Ушбу Қонуннинг 46-моддасида, давлат харидларини амалга оширишнинг **** бўлмаган усулларини қонунга хилоф равишда танлашга, давлат харидларини амалга оширишнинг **** асосланган усулларини четлаб ўтиш **** давлат харидлари **** қисмларга бўлиб ташлашга, молиялаштириш манбалари ва миқдорлари мавжудлиги тўғрисида тасдиқларга эга бўлмаган ёки **** маблағлар **** ортиқ миқдордаги давлат харидларини амалга оширишга йўл қўйилмаслиги белгиланган. Шунингдек, Қонуннинг 49-моддасига асосан электрон дўконда бир шартнома бўйича базавий ҳисоблаш миқдорининг юз бараваригача (бюджет буюртмачилари учун базавий ҳисоблаш миқдорининг эллик бараваригача) қийматдаги ишларнинг, хизматларнинг давлат харидлари амалга оширилиши мумкин. Қонуннинг 56-моддасида энг яхши таклифларни танлаш воситасидаги давлат хариди қуйидаги шартлар бир **** ўзида **** **** амалга оширилиши назарда тутилган: -ғолибни аниқлаш мезонлари товар (иш, хизмат) давлат харидининг **** пул ифодасига, балки миқдорий ва сифат баҳосига ҳам эга бўлади; -товарнинг (ишнинг, хизматнинг) қиймати бир шартнома бўйича базавий ҳисоблаш миқдорининг йигирма беш минг бараваригача (бюджет буюртмачилари учун олти минг бараваригача) бўлган миқдорни ташкил этади. Ўзбекистон Республикаси Бюджет кодексининг ****-моддасига мувофиқ,юридик **** иқтисодий тасниф кодлари бўйича бюджетдан **** маблағлар доирасида бюджет ташкилотлари ва бюджет маблағлари олувчилар томонидан қабул қилинади ҳамда ғазначилик бўлинмалари томонидан рўйхатдан ўтказилади. Бюджет ташкилотлари ва бюджет маблағлари олувчиларнинг бюджетдан **** маблағлар бўйича товарларни (ишларни, хизматларни) етказиб берувчилар билан тузган шартномалари, шунингдек уларга киритилган ўзгартириш ва қўшимчалар улар ғазначилик бўлимларида рўйхатдан ўтказилганидан кейин кучга киради. Бюджет ташкилотлари ва бюджет маблағлари олувчилар юридик **** юзага келишини тасдиқловчи ҳужжатларни ғазначилик бўлимларида рўйхатдан ўтказиш учун жорий молия йилининг 25 декабридан кечиктирмай **** этади. Бюджет ташкилотлари ва бюджет маблағлари олувчиларнинг товарларни (ишларни, хизматларни) етказиб бериш тўғрисида тузиладиган шартномаларда 15 фоиз миқдорида олдиндан тўловни амалга ошириш назарда тутилади. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг **** йил 23 декабрдаги “Иқтисодий судлар томонидан қурилиш пудрати шартномасидан келиб чиқадиган низоларни ҳал этишда қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида”ги ****-сонли қарори 2.1-бандида, судларнинг эътибори тузилмаган шартноманинг **** бўлмаган битимдан фарқланишига ва тузилмаган шартнома **** бўлмаган битимнинг оқибатларини келтириб чиқармаслигига қаратилиши, 2.3-бандида судларнинг эътибори, қурилиш пудрати шартномасида муҳим шартларнинг мавжуд бўлмаганлиги ва шунга кўра шартнома тузилмаган деб ҳисобланиши, агар бундай ишларнинг **** ҳолати **** этилган далиллар билан исботланса, **** ишлар қийматини ундириш тўғрисидаги талабни рад этишга асос бўлмаслиги, бироқ, бундай қурилиш пудрати шартномаси шартлари ва (ёки) қонун ҳужжатларида назарда тутилган жавобгарлик чорасини (неустойка, фоизлар ундириш, зарарни қоплаш) қўллаш тўғрисидаги талабни қаноатлантириш рад этилиши, ушбу қоида давлат хариди тартиб-таомилларига зид тузилган шартномаларга нисбатан тадбиқ этилмаслиги, 4-бандида эса агар қонун ҳужжатларида қурилиш пудрати шартномаси **** электрон дўкон, танлов, тендер, ягона етказиб берувчи билан амалга ошириладиган давлат харидлари натижалари асосида тузилиши назарда тутилган бўлиб, шартнома савдолар ўтказилмасдан тузилган бўлса, бундай битим ФКнинг ****-моддасига асосан ўз-ўзидан **** эмаслиги **** тушунтириш берилган. Мазкур ҳолатда,тарафлар томонидан қонун ҳужжатлари талабларига зид равишда давлат харидлари режалаштирилмасдан, молиялаштириш манбалари ва миқдорлари мавжудлиги тўғрисида тасдиқларга эга бўлмаган ҳолдаишларнинг давлат хариди электрон дўкон ёхуд танлаш орқали савдолар ўтказилмасдан тўғридан-тўғри шартнома тузилган. Ушбу қонун ҳужжатларига асосан судлов ҳайъати тарафлар ўртасида тузилган шартномалар ўз-ўзидан **** бўлмаган битим сифатида баҳоланиши лозимлигисабаблиюридик оқибатларга олиб келмайди деб ҳисоблаб, даъво талабига асос бўлган ****-фактура, солиштирма-далолатнома ва бошқа ҳужжатларни иш учун **** ва ишончсиз далил сифатида баҳолайди. Судлов ҳайъати, мазкур ҳолатдакассация шикоятида келтирилган **** асосли дебтопиб,уни қаноатлантириш лозимдеб ҳисоблайди. ИПКнинг66-моддасига асосан иш бўйича далиллар ушбу Кодексда ва бошқа қонунларда назарда тутилган тартибда олинган фактлар **** маълумотлар бўлиб, улар асосида суд ишда иштирок этувчи шахсларнинг талаблари ва эътирозларини асословчи ҳолатлар, шунингдек низони тўғри ҳал қилиш учун аҳамиятга эга бўлган бошқа ҳолатлар мавжудлигини ёки мавжуд эмаслигини аниқлайди.Бундай маълумотлар ёзма ва ашёвий далиллар, экспертларнинг хулосалари, мутахассисларнинг маслаҳатлари (тушунтиришлари), гувоҳларнинг кўрсатувлари, ишда иштирок этувчи шахсларнинг тушунтиришлари билан аниқланади. Ушбу Кодекснинг 68-моддасига асосан ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаб ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши шарт. ИПКнинг 72-моддасига кўра қонунчиликка мувофиқ муайян далиллар билан тасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далиллар билан тасдиқланиши мумкин эмас. ИПК 74-моддасига мувофиқ суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради.Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи-назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса етарлилиги нуқтаи-назаридан баҳоланиши лозим.Агар текшириш натижасида далилнинг **** тўғри келиши аниқланса, у ишончли деб тан олинади. ИПКнинг ****-моддаси биринчи қисмигамувофиқ, суд ишни кассация тартибида кўриш чоғида биринчи инстанция суди ҳал қилув қарорининг қонунийлиги ва асослилигини текширади.Суд янги далилларни текшириши ва янги фактларни аниқлаши мумкин. Ушбу модданинг иккинчи қисмигамувофиқ, кассация инстанцияси суди биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини тўлиқ **** текшириши шарт. ИПКнинг****-моддаси биринчи қисми2бандигамувофиқ,кассацияинстанцияси судикассацияшикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини тўлиқ бекор қилишгава янги қарор қабул қилишга****. ИПКнинг ****-моддасига асосан суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. «Давлат божи тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунига илова давлат бож ставкаларининг 2-банди, д-кичик бандида, иқтисодий судларгакассация тартибида берилган шикоятлардан биринчи инстанция судида кўриб чиқиш учун аризалар берилганда тўланадиган ставканинг 50 фоизи миқдорида давлат божи ундирилиши белгиланган. Бундай ҳолатда, судлов ҳайъатикассация шикоятини қаноатлантиришни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиб, янги қарор қабул қилишни,даъвогарнингдаъвоаризасини қаноатлантиришнирад этишни,даъвогартомониданбиринчи инстанциясудиучун8090****сўм давлат божи ва 34**** сўм почта ****тўланганлигини инобатга олиб, ўзининг зиммасида қолдиришни,даъвогар ҳисобиданРеспублика бюджетига кассация инстанцияси учун4045****,5 сўм давлат божи ҳамдаҚашқадарё вилоят Ғазначилик хизмати бошқармаси фойдасига412**** почта **** ундиришни, биринчи инстанция суди томонидан берилган ижро ****ларини бекор қилиб, янги ижро ****си беришнилозимтопади. Юқоридагиларга кўра, Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 15, 55-моддалари ва ИПКнинг66, 68,72,74,****, ****, ****, ****, ****моддаларига асосланиб, судлов ҳайъати қ а р о р қ и л д и: Қашқадарё вилоят Ғазначилик хизмати бошқармасинингкассация шикоятиқаноатлантирилсин. Қарши туманлараро иқтисодий судининг **** йил 10 октябрдаги ҳал қилув қарори бекор қилинсин. Янги қарор қабул қилинсин. «Мunis vt Tr ns»масъулияти чекланган жамиятининг даъвоаризасиниқаноатлантириш рад этилсин. «Мunis vt Tr ns»масъулияти чекланган жамияти томониданбиринчи инстанциясудиучун8090****сўм давлат божи ва 34**** сўм почта ****тўланганлиги инобатгаолиниб, ўзининг зиммасидақолдирилсин. «Мunis vt Tr ns»масъулияти чекланган жамияти ҳисобиданРеспублика бюджетигакассация инстанцияси учун4045****,5сўм давлат божи ҳамда Қашқадарё вилоят Ғазначилик хизмати бошқармаси фойдасига 412**** почта **** ундирилсин. Биринчи инстанция суди томонидан ****4йил11 ноябрдаберилган ижро ****ларибекор қилинсин. Иш бўйичаянги ижро ****лариберилсин. Қарор қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга киради. Қарор устидан биринчи инстанция суди орқали Қашқадарё вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик қилувчи **** ҳайъат аъзолари ****О.Қурбонов