Решение #2851646 Экономические

****-сонли иқтисодий иш Биринчи инстанция судида ишни кўрган судья **** Кассация инстанцияси маърузачи судья **** судида БУХОРО ВИЛОЯТ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ КАССАЦИЯ ИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ **** **** йил 6 ноябрь Бухоровилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати судья **** раислигида, ҳайъат аъзолари судьялар **** ва **** иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси **** котиблигида, Ўзбекистон Республикаси АТБ “H mk rb nk” вакили****(**** йил8 январдаги****-сонли ишончнома асосида)лар иштирокида, даъвогар Ўзбекистон Республикаси АТБ “H mk rb nk”нингжавобгар“O‘rt Osi suv qurilish” масъулияти чекланган жамиятиданмуддати ўтмаган ****,**** кредит қарз, муддати ўтган ****,**** кредит қарз, муддати ўтмаган ****,**** кредит фоизи, муддати ўтган ****,**** кредит фоизи ундириш, ундирувни гаровга қўйилган молмулкларга қаратиш ва гаровдаги мол-мулкларнинг бошланғич баҳосини белгилаб бериш тўғрисидаги даъво аризаси юзасидан қабул қилинганБухоро туманлараро иқтисодий судининг **** йил 9 сентябрдаги ҳал қилув қарорига нисбатандаъвогарЎзбекистон Республикаси АТБ “H mk rb nk” томонидан берилган кассация шикоятинииқтисодий иш ҳужжатлари билан бирга Бухоро вилоят суди биносида ўтказилган очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйид гил рни аниқлади: Ўзбекистон Республикаси АТБ “H mk rb nk” (матнда даъвогар деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб“O‘rt Osi suv qurilish” масъулияти чекланган жамияти(матнда жавобгар деб юритилади)дан ****,**** кредит қарз, муддати ўтган ****,**** кредит қарз, муддати ўтмаган ****,**** кредит фоизи, муддати ўтган ****,**** кредит фоизи,фоизга ҳисобланган **** сўм пеня ундириш,ундирувни гаровга қўйилган мол-мулкларга қаратиш ва гаровдаги мол-мулкларнинг бошланғич баҳосини белгилаб беришни сўраган. Даъвогар даъво талаби Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****-моддасига асосан кўпайтириб, жавобгардан даъвогар фойдасига ****,**** кредит қарз, муддати ўтган ****,**** кредит қарз, муддати ўтмаган ****,**** кредит фоизи, муддати ўтган ****,**** кредит фоизи, фоизга ҳисобланган ****,**** пеня ундириш тўғрисида ариза **** этган. Биринчи инстанция судининг **** йил9 сентябрдаги ҳал қилув қарори биландаъвогарнинг даъво талабини кўпайтириш тўғрисидаги аризаси ишюритувга қабул қилиниб,даъво талаби қисман қаноатлантирилган.Жавобгардан даъвогар фойдасига****,**** муддати ўтмаган кредит қарзи, ****,**** муддати ўтган кредит қарзи, ****,**** муддати ўтмаган кредит фоизи, ****,**** муддати ўтган кредит фоизи, фоизга ҳисобланган ****,**** пеня ундирилган.Ундирув гаровга қўйилган транспорт воситаларига қаратилган.Даъвонинг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилган. Мазкур ҳал қилув қарорига нисбатандаъвогартомониданкассацияшикояти берилган.Кассацияшикоятидабиринчи инстанция суди томонидандаъво аризасида қайд этилгангаровга қўйилган мол-мулкларнинг бошланғич баҳоси белгилаш талабини муҳокама қилмаганлиги, ваҳоланки, Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси ва қонун ҳужжатларига кўра гаровдаги мол-мулкнинг аукцион сотиш баҳоси суд томонидан белгиланиши кўрсатилганлиги**** қилиб кўрсатилиб, суднинг ҳал қилув қароринингўзгартиришвагаровдаги мол-мулкларнинг бошланғич баҳосини белгилаб бериш**** янги қарор қабул қилиш сўралган. Суд **** иштирок этгандаъвогарвакиликассацияшикоятини қўллабқувватлаб, уни тўлиқ қаноатлантиришни, ишни биринчи инстанция судида кўриш жараёнида, ушбу ҳолатларни инобатга олмаганлигини,гаровдаги молмулкларнинг бошланғич баҳосини белгилаб бермасданҳатоликка йўл қўйганлигини маълум қилиб,кассацияшикоятини қаноатлантиришни сўради. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилинганжавобгарсуд **** вакил иштирокини таъминламади. Бундай ҳолатда судлов ҳайъати Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (матнда ИПК деб юритилади) 297-моддасининг тўртинчи қисмига мувофиқ ишнижавобгарвакилининг иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топди. Суд иш бўйича маърузачи судьянинг маърузасини тинглаб,даъвогарвакилининг тушунтиришларини эшитиб,даъвогарнингкассацияшикоятидаги **** ва иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, қуйидаги асосларга кўра,даъвогарнингкассацияшикоятини қаноатлантиришни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгартиришни лозим топди. Иш ҳужжатларидан аниқланишича, даъвогарнинг Бухоро****филиали ва жавобгар ўртасида ****3йил14июлдаги****-сонли кредит шартномаси тузилган.Шартномага асосан даъвогар томонидан жавобгарга“S mbi ti s 17” хорижий маблағлар ҳисобидан айланма маблағларни тўлдириш ****, йиллик 27фоиз устама тўлаш шарти билан3йил муддатга3ой имтиёзли давр билан******** сўм миқдорида кредит маблағи ****. Кредит шартномасига кўра, даъвогар шартномада белгиланган миқдорда кредит ****, жавобгар эса шартномада келишилган тартибда жадвалга асосан кредит ва фоизларини тўлаш **** олган. Кредит қайтарилишининг таъминоти сифатида тарафлар ўртасида расмийлаштирилган ****3йил17июлдагиГаровшартномасига кўра, жавобгартегишли**** йилда ишлаб чикарилган, кузов **** KN SJY76BKK**** DUBL K BIN , шассе**** KN SJY76BKK****, давлат **** белгиси **** LB бўлган, кўк рангли “**** BONGO ****” русумли, **** йилда ишлаб чиқарилган, кузов ****, двигатель **** D4 BK****, шассе**** K FZ Y7KBLU**** бўлган, давлат **** **** SB бўлган, оқ рангли “**** OR ER II” русумли, **** йилда ишлаб чиқарилган, кузов **** XUG****GE B****, двигател **** ****B****, шасси **** XUG****GE B****, давлат **** белгиси 80 J **** бўлган сариқ рангли, “ZL50GN” русумлиюклагич, **** йилда ишлаб чикарилган, кузов **** XWB5V31BVK ****, двигитель раками B15D****DFFX****, шассе****, давлат **** белгиси **** GB бўлган, оқ рангли “L E I DX” русумлиавтотранспорт, **** йилда ишлаб чикарилган, кузов **** XWB5V31BVK ****, двигитель раками B15D****DFFX****, шасси ****, давлат **** белгиси **** B бўлган, оқ рангли “L E I” русумли автотранспорт воситаларигаровга қўйилган. Гаровга қўйилган бино-иншоотлар тарафлар ўртасида расмийлаштилган ****3йил14июлдаги баҳолаш далолатномасига кўра,давлат **** белгиси **** B бўлган, оқ рангли “L E I” русумли автотранспорт воситаси ****сўмга,давлат **** белгиси **** GB бўлган, оқ рангли “L E I DX” русумлиавтотранспорт **** сўмга,давлат **** белгиси 80 J **** бўлган сариқ рангли, “ZL50GN” русумлиюклагич **** сўмга,давлат **** **** SB бўлган, оқ рангли “**** OR ER II” русумлитранспорт воситаси **** сўмга вадавлат **** белгиси **** LB бўлган, кўк рангли “**** BONGO ****” русумлитранспорт воситаси эса **** сўмгабаҳоланган. Даъвогар томонидан шартнома **** ****, бироқ жавобгар олинган ўз **** лозим **** ****, кредит ва унинг фоизларини ўз **** тўламасдан, шартноманинг тўлов муддатларини қўпол равишда бузиб келган. Жавобгарнинг **** йил18 августҳолатига жавобгарнинг кредит шартномасига кўра****,**** кредит қарз, муддати ўтган ****,**** кредит қарз, муддати ўтмаган ****,**** кредит фоизи, муддати ўтган ****,**** кредит фоизи, фоизга ҳисобланган **** сўм пеняқарздорлиги вужудга келган. Жавобгар томонидан шартнома **** лозим **** ****, кредитни қайтариш жадвали асосида кредит асосий қарзи ва фоизлари ўз **** тўланмаган. Ҳосил бўлган кредит қараздорликни тўлаб беришни сўраб, қарз олувчига талабномалар билан мурожаат қилган бўлсада, талабнома ижроси оқибатсиз қолдирилган. Шу боис, даъвогар судга даъво аризасидаги талаб билан мурожаат қилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (матнда ФК деб юритилади) 8 ҳамда ****-моддаларига кўра, **** шартномадан, зиёнетказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. ФК ****-моддасига асосан **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФК ****-моддаси биринчи бандига кўра кредит шартномаси буйича бир тараф-**** ёки бошқа кредит ташкилоти иккинчи тарафга (қарз олувчига) шартномада назарда тутилган миқдорда ва шартлар асосида пул маблағларини кредит) бериш, қарз олувчи эса олинган пул суммасини қайтариш ва унинг учун фоизлар тўлаш **** олади. ФК ****-моддасининг биринчи бандига кўра, қарз олувчи олинган қарз суммасини қарз шартномасида назарда тутилган муддатда ва тартибда қарз берувчига қайтариши шарт. Тарафлар ўртасида тузилган кредит шартномасининг 12.4-бандига биноан, қарз олувчи қуйидаги ҳолатлардан ҳеч бўлмаса биттасига йўл қўйилган **** шартномани жиддий бузиш ҳисобланиши ва бунда кредитор шартномани, қўшимча шартномани бир тарафлама ёки суд тартибида муддатидан олдин бекор қилиши ҳамда кредит ва унга ҳисобланган фоизларни муддатидан олдин қайтариб олиши мумкинлиги **** келишилган. Мазкур банднинг“ж”-кичик бандида кредит ва унга ҳисобланган фоизларни шартномада ва қўшимча шартномада белгиланган муддатидан 30 кун ва ундан ортиқ муддатда кечиктирганда кредит ва унга ҳисобланган фоизларни муддатидан олдин қайтариб олиши ҳолати эканлиги белгиланган. ФК ****-моддасининг иккинчи қисмига кўра, агар қарз шартномасида қарзни қисмлаб (бўлиб-бўлиб) қайтариш назарда тутилган бўлса, қарз олувчи қарзнинг навбатдаги қисмини қайтариш учун белгиланган муддатни бузган ****, қарз берувчи қарзнинг қолган барча суммасини тегишли фоизлар билан бирга муддатидан олдин қайтаришни талаб қилишга **** Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг **** йил 22 декабрдаги №****-сонли “Кредит шартномаларидан келиб чиқадиган **** **** таъминлаш тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги Қарори (матнда Пленум қарори деб юритилади)нинг 3-бандида **** ёки бошқа кредит ташкилоти (кейинги ўринларда – кредит ташкилоти) ва қарз олувчи ўртасида кредит шартномасидан келиб чиқадиган ҳуқуқий муносабат кредит ташкилотининг кейинчалик, келишилган муддатларда, кредит бериш (кредит линиясини очиш) **** ва қарз олувчининг олинган кредитни қайтариш ва у бўйича фоизларни тўлаш **** ўз ичига олиши тушунтирилган. Жавобгар томонидан кредит шартномасининг шартлари лозим **** ****, кредит ва унга ҳисобланган фоизлар графикка асосан тўлаб берилмаганлиги иш ҳужжатларидаги **** маълумотномалари,талабномалар, тўлов ҳужжатлари ва ишдаги бошқа далиллар билан тасдиқланади. Пленум қарорининг 5-бандига кўра, қарз олувчилар (қарздорлар)нинг кредитларни қайтармаганлик учун кредит ташкилотлари олдидаги жавобгарлиги доирасини аниқлашда судлар қарз таркибига кредитнинг ёки унинг бир қисмининг суммаси, кредитдан фойдаланганлик учун фоизлар, кредит шартномасида белгиланган **** бошқа тўловлар (комиссиялар) киришидан келиб чиқишлари зарур. Кредитдан фойдаланганлик учун фоизлар, кредит ташкилоти томонидан қарз олувчи (қарздор) **** пул маблағларидан амалда фойдаланган бутун даври учун, ҳатто актив (кредит/қарз) ўстирмаслик **** ўтказилган **** ҳам, пул **** кечиктириш даврини қўшган ҳолда ҳисобланиши мумкинлиги **** тушунтириш берилган. Бунда кредит ташкилотининг қарз олувчига кредит суммасини бериш (**** ўтказиш) бўйича реал шартномавий **** шартнома тузилган пайтдан бошлаб, қарз олувчининг фоизларни тўлаш, кредитни қайтариш бўйича шартномавий **** эса, агар тарафлар келишувида бошқача тартиб белгиланган бўлмаса, кредит суммаси реал олинган пайтдан бошлаб вужудга келади. Кредит шартноманинг 8.4-банди иккинчи хатбошисида қарз олувчи кредит тўловларини ўз **** тўламаган ҳамда улар юзасидан муддати ўтган кредит қарзлар юзага келган ҳолларда тўлов кечиктирилган ҳар бир кун учун **** муддати ўтган кредит қарздорлигига нисбатан 0,2 фоиз, муддати ўтган фоиз тўловларига нисбатан эса 0,2 фоиз миқдорида пеня тўлашлиги шартлашилган. Пеня қарз олувчи томонидан муддати ўтказиб юборилган суммадан тўлов амалга оширилиши керак бўлган кундан қарз олувчи томонидан муддати ўтган **** **** қадар ҳисобланади.Ҳисобланган жами пеня миқдорида **** ёки лозим **** **** **** 50 фоизидан ошиб кетмаслиги керак. Даъвогар томонидан пеня миқдори **** **** нисбатан тўғри ҳисобланган. Бундай ҳолатда, даъвогарнинг жавобгардан кредит қарздорлигини муддатидан олдин ундириш талаби асосли. Биринчи инстанция судиишни мазмунан ҳал этишдамоддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларини тўғри қўллаб, кредит қарздорлик ва унга ҳисобланган фоизва пеняқарздорликларни ундириш ****асосли тўхтамгакелган. Шунингдек, даъвогар даъво аризасида қарздорлик ундирувини гаров мол-мулкларига қаратишни сўраган. ФК ****-моддасининг иккинчи қисмига кўра, гаровга кўра қарздор гаров билан таъминланган **** **** **** кредитор (гаровга олувчи) бу **** бўйича ўз талаби гаровга қўйилган мол-мулкнинг қийматидан ушбу мол-мулк эгаси бўлган шахс (гаровга қўювчи)нинг бошқа кредиторларига қараганда имтиёзли суратда қаноатлантирилишига, қонунданазарда тутилган тартибда **** бўлади. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, гаровга олувчининг (кредиторнинг) талабларини қондириш учун ундирувни қарздор гаров билан таъминланган **** ўзи жавобгар бўлган вазиятларда **** **** ёки лозим **** **** гаровга қўйилган мол-мулкка қаратиши мумкин. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, гаровга олувчининг (кредиторнинг) талаблари гаровга қўйилган кўчмас мол-мулк қийматидан суднинг қарорига мувофиқ қондирилади. Пленум қарорининг 21-бандининг биринчи қисмида қарздор томонидан гаров билан таъминланган **** **** **** кредитор (гаровга олувчи) қонун ҳужжатларига мувофиқ гаровга қўйилган мол-мулк қийматидан қаноатлантириш олиш ҳуқуқига бошқа кредиторларга қараганда имтиёзга эга бўлишини инобатга олиш зарурлиги тўғрисида судларга тушунтириш берилган. “Гаров тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 26-моддасига кўра, гаровга олувчининг (кредиторнинг) талабларини қондириш учун ундирувни қарздор гаров билан таъминланган **** ўзи жавобгар бўлган вазиятларда **** **** ёки лозим **** **** гаровга қўйилган мол-мулкка қаратиши мумкин. Биринчи инстанция суди ишда аниқланган ҳолатлар, шартнома шартлари ва қонун талабидан келиб чиқиб, даъвогарнинг ундирувни гаров мол-мулкларига қаратиш **** даъво талабини қаноатлантириш тўғрисида қонуний тўхтамга келган. Бундан ташқари, даъво аризасидагаровддаги мол-мулкларнинг бошланғич баҳосини белгилаб беришҳам сўралган. Ўзбекистон Республикасининг “Кредиторларнинг гаров билан таъминланган талабларини қаноатлантириш тизими янада такомиллаштирилиши муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги ****-сонли Қонуни билан бир қатор қонун ҳужжатларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритилган. “Гаров тўғрисида”ги Қонуннинг 28-моддасига мувофиқ, гаровга қўйилган мол-мулкнинг кимошди савдосидаги бошланғич сотиш нархи гаровга қўювчи ва гаровга олувчи ўртасидаги келишувга асосан белгиланади. “Суд ҳужжатлари ва бошқа орган ҳужжатларини ижро этиш тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни 54-моддасининг тўртинчи қисмига кўра, гаровга қўйилган мол-мулк билан таъминланган **** ижро этишда ундирув ушбу мол-мулкка қаратилган ****, гаровга қўйилган молмулк суд томонидан **** тарзда баҳолашдан ўтказилади ҳамда ушбу кимошди савдосидаги бошланғич реализация қилиш нархи суд қарори билан баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда аниқланган миқдорда белгиланади. ИПК ****-моддасининг биринчи ва иккинчи қисмларига мувофиқ суд ишни кассация тартибида кўриш чоғида биринчи инстанция суди ҳал қилувқарорининг қонунийлиги ва асослилигини текширади.Суд янги далилларни текшириши ва янги фактларни аниқлаши мумкин. Кассация инстанцияси суди биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини тўлиқ **** текшириши шарт. Биринчи инстанция суди эса гаровдаги мол-мулкларнинг бошланғич боҳасини суд тартибида белгиланиши лозимлигини ўрганмасдан, даъвоталабидаги ушбу талабибўйича даъвоталабини қаноатлантиришни рад этиш ******** хулосагакелган. ИПКнинг****-моддаси биринчи қисмига кўра, иш учун аҳамиятли ҳолатларнинг тўлиқ аниқланмаганлиги, суд аниқланган деб ҳисоблаган, иш учун аҳамиятли бўлган ҳолатларнинг исботланмаганлиги, ҳал қилув қарорида баён қилинган хулосаларнинг иш ҳолатларига мувофиқ эмаслиги, моддий ва (ёки) процессуал ҳуқуқ нормаларининг бузилганлиги ёхуд нотўғри қўлланилганлиги, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ҳар қандай ҳолда ўзгартириш қилиш учун асос бўлиши белгиланган. Баён этилганларга асосан судлов ҳайъати,даъвогарнингкассацияшикоятини қисман қаноатлантиришни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгартиришни,ҳал қилув қарорига қўшимча банд киритиб унда,гаровдаги мол-мулкларнинг бошланғич баҳосини белгилаб беришнилозим топади. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади.Мазкур модданинг тўққизинчи қисмига кўра ишда иштирок этувчи шахсларнинг апелляциявакассацияёкитафтиш тартибида шикояти бериш билан боғлиқ ҳолда қилган суд **** ушбу моддада баён этилган қоидаларга мувофиқ ****. Қайд этилганларга асосан судлов ҳайъати биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгартирилганлиги,даъвогарнингкассацияшикояти қаноатлантирилганлигива даъвогарнинг шикоятида гаровдаги молмулларнинг бошланғич баҳосини белгилаб бериш сўралганлиги боис, ушбу қисм бўйичадавлат божиундирмасликни,даъвогарнинг кассацияинстанция суди учун олдиндан тўланган****сўм почта ****унингзиммасида қолдиришни лозим топди. Юқоридаги баён этилганларга асосланиб, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****,****-****-моддаларини қўллаб, судлов ҳайъати қ а р о р қ и л ди : Ўзбекистон Республикаси АТБ “H mk rb nk”инингкассацияшикояти қаноатлантирилсин. Бухоро туманлараро иқтисодий судининг **** йил9 сентябрдаги ҳал қилув қарори ўзгартирилсин. Ҳал қилув қарори қўшимча тўртинчи банд билан тўлдирилсин. Гаровга қўйилган мол-мулкларнинг бошланғич баҳоси тарафлар ўртасида расмийлаштилган **** йил 14 июлдаги баҳолаш далолатномасига кўра,давлат **** белгиси **** B бўлган, оқ рангли “L E I” русумли автотранспорт воситаси **** сўм,давлат **** белгиси **** GB бўлган, оқ рангли “L E I DX” русумлиавтотранспорт **** сўмга,давлат **** белгиси 80 J **** бўлган сариқ рангли, “ZL50GN” русумлиюклагич **** сўм,давлат **** **** SB бўлган, оқ рангли “**** OR ER II” русумлитранспорт воситаси **** сўм вадавлат **** белгиси **** LB бўлган, кўк рангли “**** BONGO ****” русумлитранспорт воситаси эса **** сўм этиб белгилансин. Ҳал қилув қарорининг қолган қисми ўзгаришсиз қолдирилсин. Даъвогар Ўзбекистон Республикаси АТБ “H mk rb nk”инингкассацияинстанция суди учун тўлаган****сўм почта **** зиммасида қолдирилсин. Ҳал қилув қарор ижроси бўйича чиқарилган **** йил 10 октябрдаги ижро **** бўйича ундирув бекор қилинсин. Ҳал қилув қарор ва қарор юзасидан янги ижро **** берилсин. Қарор қабул қилинган пайтдан бошлаб қонуний кучга киради. Қарор устидан бир йил муддатда биринчи инстанция суди орқали Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик этувчи **** ҳайъат аъзолари **** ****