Решение #2851768 Экономические

****-сонли иқтисодий иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ ******************* 06 ноябрь Косон туманлараро иқтисодий судининг раиси, судья **** раислигида, судья ёрдамчиси **** котиблигида,даъвогар***************ининг жавобгар *************** ҳисобидан ****,**** асосий қарз, ****,************** ****,**** жаримаундириш тўғрисидаги даъво аризаси, даъвогар ****************** ******************** ва ишончномага асосанасосан), **** (шахсий маълумотномасига асосан) иштирокида, жиноят ишларибўйича Муборак туман судибиносида, очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: Даъвогар***************и (бундан кейин матнда даъвогар деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар *************** (бундан кейин матнда жавобгар деб юритилади) ҳисобидан ****,**** асосий қарз, ****,**** пенява ****,**** жаримаундиришнисўраган. Бугунги суд **** ўтказилиш **** ва жойи тўғрисида жавобгар қонунда белгиланган тартибда хабардор қилинган бўлса-да, унинг вакили иштирок этмади, даъво ариза бўйича фикр билдирмади. Бундай ҳолда, суд ишни Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси ****, ****, ****, ****, ****-моддаларига асосан суд **** жавобгар вакилининг иштирокисиз кўриб чиқишни лозим деб ҳисоблайди. Суд **** иштирок этган даъвогар вакиллари даъво талабларида келтирилган **** қўллаб-қувватлаб,қайта ҳисоб китоб қилинганлигини шунга кўра, даъво талабидаги асосий қарзда фарқ чиққанлиги, жавобгардан маҳсулотларни қарздорлик эвазига олганлигини шунга кўра даъвоталабларини қаноатлантиришни сўради. Суд ишда иштирок этувчи шахслар вакилларининг тушунтиришларини эшитиб, иш ҳужжатлари ўрганиб чиқиб, тўпланган далилларга ҳуқуқий баҳо бериб, қуйидагиларга асосан даъвогарнинг даъво талабларини қисман қаноатлантиришни,даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишни, ишни кўриш билан боғлиқ суд **** тарафлар ўртасида мутаносиб равишда ****лозим топади. Иш ҳужжатларидан аниқланишича, даъвогар ва жавобгар ўртасида “Пахта хомашёсини харид қилиш тўғрисида” **** йил07 октябрда****-сонли шартномаси тузилган (бундан кейин матнда шартнома деб юритилади). Шартноманинг 2.1-бандига кўра, даъвогар “Сотувчи” ва жавобгар “Сотиб олувчи” электрон биржа савдо натижалари бўйича **** йил07 октябрькунидаги****-сонли савдо баённомаси асосида “Сотиб олувчи” товар учун **** тўлаш ва қабул қилиб олиш, “Сотувчи” эса ушбу товарни етказиб бериши, шунингдек шартноманинг 3.1-бандига кўра, “Сотувчи” томонидан маҳсулотни етказиб бериш молия йилининг сентябрьноябрь ойларида амалга ошириш ҳамда шартноманинг 3.2-бандига кўра, “Сотиб олувчи” томонидан Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** *********************** **** олган. Шартноманинг 2.1-бандига кўра, даъвогар - “Сотувчи” жавобгар - “Сотиб олувчи”га****-сонли шартнома бўйича30****кг пахта топшириш **** олган. Мазкур шартномага асосан1кг пахта хом-ашёси(1-нав 2-синф)нархи****сўм этиб белгиланган. Шартноманинг 3.2-бандида,шартнома маблағларининг 80 фоиз маҳсулотни қабул қилинган кундан бошлаб 3 иш кунидан кечиктирмасдан қолган қисми эса молия йилининг 31декабрь кунига қадар амалга оширилиши белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан кейин матнда ФК деб юритилади)нинг ****-моддасида, **** – фуқаролик ҳуқуқий муносабати бўлиб, унга асосан бир шахс (қарздор) бошқа шахс (кредитор) фойдасига муайян ҳаракатни амалга оширишга, чунончи: мол-мулкни топшириш, ишни ****, хизматлар кўрсатиш, пул тўлаш ва ҳоказо ёки муайян ҳаракатдан ўзини **** **** бўлади, кредитор эса – қарздордан ўзининг **** **** талаб қилиш ҳуқуқига эга бўлади. **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқиши белгиланган. ФК ****-моддасида **** **** шартларига мувофиқ, **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса — иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. Ушбу кодекснинг ****-моддасига кўра, контрактация шартномасига мувофиқ қишлоқ хўжалиги маҳсулотини етиштирувчи қишлоқ хўжалиги маҳсулотини қайта ишлаш ёки сотиш учун бундай маҳсулотни харид қиладиган шахсга – тайёрловчига шартлашилган муддатда топшириш (топшириб туриш) **** олади, тайёрловчи эса бу маҳсулотни қабул қилиш (қабул қилиб туриш), унинг **** шартлашилган муддатда муайян баҳода тўлаш (тўлаб туриш) **** олади. Даъвогар томонидан топширилган пахта хом ашёсини шартномага асосан (1-нав 2-синф бўйича) хамда қолган қисмини шартноманинг 3.2-бандида назарда тутилганЎзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 25 декабрдаги ****-сонли қарорига асосан ҳисобланган ва судга маълумотнома **** қилинган. Шунга кўра, даъво аризада ва даъвогар томонидан **** қилинган шартномага асосан тўланиши лозим бўлган сумма жами ****,****ни ташкил қилган, бироқ жавобгар томонидан ҳисоб-**** ўтказилган пул маблағи ва тасдиқланган ҳисоб **** фактурага асосан берилган маҳсулотлар ҳисобга олинганда жами **** сўмни ташкил қилган.Шунга кўра жавобгарнинг даъвогар олидаги қарздорлиги жами ****,****ни ташкил қилган. Ўзбекистон Республикаси Товар хомашё биржасининг №25.08.**** йилдаги №****-сонли ёзишмасига асосан ҳамда тарафларнинг судда берган кўрсатмасига асосан тарафлар ўртасида қўшимча келишувлар тузилмаган. Бундан ташқари, унинг ******************** стандартлаштирилган, олдиндан белгиланган шартларга эга бўлган молиявий инструментлар ҳисобланишини, савдо аукцион натижалари асосида ўтказилишини хамда унинг асосий **** нарх ўзгаришига қарши хатарлардан ҳимоялаш бўлганлиги сабабли фьючерс шартномаларига савдо механизми хусусиятларидан келиб чиқиб ўзгартириш киритиш имкони мавжуд эмаслигини маълум қилди. Бундан ташқари, Ўзбекистон ****ҳкамасининг 13.09.**** йилдаги №****-сонли Қарорнинг 2-бандига асосан****йил ҳосилидан фьючерс шартномаларидан ташқари пахта хом ашёсини биржа савдоларига чиқаришда унинг бошланғич нархини бир тоннаси учунолти миллион саккиз юз мингсўмдан кам бўлмаган миқдорида эълон қилиш белгиланган. Юқоридагиларга асосан, даъвогарнинг даъво талабидаги ****,**** асосий қарзнинг ****,**** қисми асосли қолган **** сўм қисми асоссиз деб ҳисоблайди.Шунга кўра жавобгардан даъвогар фойдасига ****,**** қисмини қаноатлантиришни қолган қисмини рад этишни лозим топади. Бундан ташқари, даъвогар даъво талабида жавобгардан****,05сўм пенява ****,**** жарима ундиришни сўраган. Суд даъвогарнинг мазкур талабларини қисман асосли деб ҳисоблайди. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик ************** йилдаги ****-сонли “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги Қарорининг 3-бандига асосанАгар шартномада айнан битта **** бузилиши учун неустойкани ҳам жарима, ҳам пеня кўринишида тўлаш назарда тутилган бўлса, судлар шуни эътиборга олишлари лозимки, қонунчиликда бошқача ҳоллар назарда тутилмаган бўлса, даъвогар **** бир шаклдаги неустойка қўллашни талаб қилишга ****. Шунга кўра, даъво талабидаги ****,**** жарима қисмини рад этишни лозим топади. Тарафлар ўртасида тузилган шартноманинг 5.6-бандида, “Сотиб олувчи” қабул қилган пахта хом-ашёси учун тўловларни белгиланган муддатда тўламаганда, кечиктирилган ҳар бир кун учун фьючерс шартномаси қийматидан тўланмаган *********** пеняни “Сотувчи”га тўлаб бериши белгиланган. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, қонун ҳужжатлари ёки шартнома билан белгиланган, қарздор **** **** ёки лозим **** **** **** кредиторга тўлаши шарт бўлган пул суммаси неустойка ҳисобланади. Неустойка тўлаш **** талаб бўйича кредитор ўзига етказилган зарарни исботлашга **** эмас. ФКнинг ****-моддасига кўра, қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланган бўлмаса, жавоб беради. Шунингдек, даъво талабидаги ****,**** пеня қисмини муҳокама вақайта хисобкитоб қилинганда, ****,**** қисми асосли қолган қисми асоссиз деб ҳисоблайди. Чунки, Ўзбекистон Республикасининг “Хўжалик юритувчи субъектлар фаолиятининг шартномавий -ҳуқуқий базаси тўғрисида”ги Қонуннинг 32-моддасига асосанЕтказиб берилган товарлар (ишлар, хизматлар) **** ўз **** тўламаганлик учун сотиб олувчи (буюртмачи) етказиб берувчига ўтказиб юборилган ҳар бир кун учун кечиктирилган тўлов суммасининг 0,4 фоизи миқдорида, аммо кечиктирилган тўлов суммасининг 50 фоизидан ортиқ бўлмаган миқдорида пеня тўлайди. Шунга кўра, суд даъво талабидаги асосий қарзнинг ****,**** қисми асосли бўлганлиги сабабли, асосий қарзнинг 50 фоизи яъни ****,**** пеня қисми асосли ҳисоблайди Бироқ, Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик Кодекси ****-моддасида агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши кўрсатилган. Шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг 15.06.**** йилдаги ****-сонли “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги Қарорининг 4-бандида Фуқаролик Кодексининг ****-моддасига мувофиқ суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга ****. Шу билан бирга судлар шуни эътиборга олишлари лозимки, неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг****-моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозим. Шунга асосан, қарздорликни ундириш чораларини кўрмаганлигини, жавобгарнинг моддий-аҳволи ҳамда **** қисман ****, бироқ жавобгар томонидан шартнома ***************************** ИПКнинг ****-моддаси, биринчи қисмига асосан суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Юқорида баён этилганлардан келиб чиқиб, суд даъвогарнинг даъвосини қисман қаноатлантиришни, жавобгар *************** ҳисобидан даъвогар “Асрор Икрормов” фермер хўжалиги ***************** қаноатлантиришни рад этишни,даъво суммасининг қаноатлантирилган ва рад қилинган қисмига нисбатандавлат божини тарафлар ўртасида мутаносиб равишда **** лозимдеб ҳисоблайди. Бинобарин, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 68, 74, ****, ****, ****, ****, ****-моддаларини қўллаб, суд қ а р о р қ и л д и: Даъвогарнинг даъво талаби қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар *************** ҳисобидан даъвогар ***************и фойдасига ****,***сўм асосий қарз,****,****** сўм пеня,************сўм почта **** ундирилсин. Даъво талабининг қолган қисми қаноатлантириш рад этилсин. Даъвогар ***************и ҳисобиданРеспубликабюджетига ****,***давлат божи ундирилсин. Жавобгар*************** ҳисобиданРеспубликабюджетига ****,******** сўм давлат божи ундирилсин. Жавобгар ***************дан Ўзбекистон Республикаси Олий суди депозитига **** сўм видеоконференция **** ундирилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро **** берилсин. Ҳал қилув қароридан норози томон у қабул қилинган кундан эътиборан бир ой муддат ичида шу суд орқали Қашқадарё вилоят судининг иқтисодий ишлари бўйича судлов ҳайъатига апелляция тартибида ёки қонуний кучга кирган ва апелляция тартибида кўрилмаган ҳал қилув қарори устидан у қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья ***************