Решение #2851874 Экономические

****-2502/****-сонли иқтисодий иш судья – **** ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛҚИЛУВҚАРОРИ **** 2025йил5 ноябрь Жиззах туманлараро иқтисодий судининг судьяси **** раислигида, судья ёрдамчисиА.Турғунбоевкотиблигида,Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Жиззах вилоят ҳудудий бошқармасинингдаъвогар АТБ “Бизнесни ривожлантириш ****” манфаатида жавобгар “Вохид Зебо”****дан 8.****.****сўммуддати ўтган асосий кредит қарз, 91.****.**** сўм муддатли асосий қарз, 4.****.**** сўммуддати ўтган кредитга ҳисобланган фоиз, ****.**** сўм ҳисобланган фоиз,12.**** сўм юқори фоиз,****.**** сўм пеняжами ****.****.**** сўм қарздорликниундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича тўпланган ҳужжатларни даъвогар АТБ “Бизнесни ривожлантириш ****”вакилиБ.Туропов(ишончнома асосида) иштирокида, жавобгар вакили иштирокисиз, очиқ суд ****Жиззах туманлараро иқтисодий судибиносида кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Жиззах вилоят ҳудудий бошқармасинингдаъвогар АТБ “Бизнесни ривожлантириш ****” манфаатидасудга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,жавобгар“Вохид Зебо”****дан8.****.****сўммуддати ўтган асосий кредит қарз, 91.****.**** сўм муддатли асосий қарз, 4.****.**** сўм муддати ўтган кредитга ҳисобланган фоиз, ****.**** сўм ҳисобланган фоиз, 12.**** сўм юқори фоиз, ****.**** сўм пеня жами ****.****.**** сўм қарздорликниундиришни сўраган. Суд муҳокамаси иштирок этган даъвогар вакили****ўз кўрсатмасида, даъво талабиникўллаб-қувватлаб, даъво аризаниқаноатлантиришни сўради. Суд **** муҳокамасининг манзили ва **** тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилинган жавобгар суд **** вакиллари иштирокини таъминлашмади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг (кейинги ўринларда ИПК деб юритилади) ****-моддасига асосанагар суд иқтисодий суд ишларини юритиш иштирокчиси ўзига юборилган **** кўчирма нусхасини олганлиги ёки ушбу Кодексда назарда тутилган бошқа усулда хабардор қилинганлиги тўғрисида суд **** бошлангунига қадар маълумотларга эга бўлса, ушбу иштирокчи тегишли тарзда хабардор қилинган деб ҳисобланади. ИПКнинг ****-моддаси учинчи қисмига асосаниш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар, учинчи шахслар суд **** келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкин. Суд иш ҳужжатларини ўрганиб, қуйидаги асослар кўра даъво талабини тўлиқ қаноатлантиришни лозим деб топди. Ишдаги ҳужжатлардан ва суд жараёнида аниқланган ҳолатлардан маълум бўлишича, АТБ “Бизнесни ривожлантириш ****”ва“Вохид Зебо”**** ўртасида ****йил24 июндатузилган№****-сонли кредит шартномасига асосан48 ой муддатга, имтиёзли даври 12 ой, диффенциал тўлов усулида, йиллик 18 %тўлаш шарти билан, фоиз стафкаси ўзгармаган ҳола****.****.****сўм миқдорида кредит маблағлари ****. Даъвогар томонидан кредит шартномасишартларига кўра жавобгарнинг тўлов топшириқномаларига асосан пул маблағлари ўтказиб берилган. Жавобгар “Вохид Зебо”****томонидан кредит шартномаси шартлари ****, кредит қайтариш жадвалига амал қилинмасдан тўланмаслиги оқибатида8.****.****сўммуддати ўтган асосий кредит қарз,91.****.**** сўм муддатли асосий қарз, 4.****.**** сўм муддати ўтган кредитга ҳисобланган фоиз, ****.**** сўм ҳисобланган фоиз, 12.**** сўм юқори фоиз, ****.**** сўм пеня жами ****.****.**** сўм қарздорликкайўл қўйган. Қарзни қайтариш тўғрисида **** томонидан жавобгар бир неча бор ёзма равишда огоҳлантирилган.Лекин, жавобгар **** тўлиқ ****, шартномада белгиланган тартиб ва муддатда кредит қарзини қайтармаган. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасига мувофиқ ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг (кейинги ўринларда ФК деб юритилади) ****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ лозим **** **** керак, ушбу кодекснинг ****-моддаси биринчи қисмига кўра,гаровга олувчининг (кредиторнинг) талаблари гаровга қўйилган кўчмас мол-мулк қийматидан суднинг қарорига мувофиқ қондирилади. ФКнинг ****-моддасига кўра, қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. ФКнинг ****-моддасида, агар қонунда ёки қарз шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, карз берувчи (юридик шахс ёки фуқаро) қарз олувчидан қарз суммасига шартномада белгиланган миқдорда ва тартибда фоизлар олиш ҳуқуқига эга бўлишлиги, фоизлар тўлаш тартиби ва муддатлари қарз шартномаси билан белгиланиши кўрсатилади, ушбу кодекснинг ****моддасига мувофиқ, қарз олувчи олинган қарз суммасини қарз шартномасида назарда тутилган муддатда ва тартибда қарз берувчига қайтариши шарт. ФКнинг****-моддасига кўра кредит шартномаси бўйича бир тараф - **** ёки бошқа кредит ташкилоти (кредитор) иккинчи тарафга (қарз олувчига) шартномада назарда тутилган миқдорда ва шартлар асосида пул маблағлари (кредит) бериш, қарз олувчи эса олинган пул суммасини қайтариш ва унинг учун фоизлар тўлаш **** олади. ФКнинг ****-моддасига асосан,агар қарз шартномасида қарзни қисмлаб (бўлиб-бўлиб) қайтариш назарда тутилган бўлса, қарз олувчи қарзнинг навбатдаги қисмини қайтариш учун белгиланган муддатни бузган ****, қарз берувчи қарзнинг қолган барча суммасини тегишли фоизлар билан биргамуддатидан олдин қайтаришни талаб қилишга ****.Агар қарз шартномасида қарз бўйича фоизларни қарзнинг ўзини қайтариш муддатидан олдин тўлаш назарда тутилган бўлса, бу **** бузилган ****, қарз берувчи қарз олувчидан қарз суммасини тегишли фоизлари билан бирга муддатидан олдин қайтаришни талаб қилишга **** белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми ва Олий хўжалик суди Пленумининг **** йил 22 декабрдаги “Кредит шартномаларидан келиб чиқадиган **** **** таъминлаш тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги ****-сонли қарорининг 4-банди учинчи қисмида,судлар кредит суммаларини муддатидан олдин ундириш тўғрисидаги даъволарни кўришда кредит шартномасини муддатидан олдин бекор қилиштўғрисидаги талабнинг йўқлиги кредит суммаси ва фоизларни муддатидан олдинундириш **** талабларни қаноатлантиришни рад этиш учун асосҳисобланмаслигини эътиборга олишлари лозимлиги тўғрисидатушунтириш берилган. Даъвогар вакили томонидан суд **** **** қилинган **** йил 5 ноябрь кунидаги №****-сонли маълумотномадажавобгар вакили томонидан суд **** **** қадар, қарздорлик ўзгармаганлиги ўз тасдиғини топди. Юқоридаги ҳолатларни, жавобгар вакили томонидан суд **** **** қадар даъво талабидаги қарздорлик тўланмаганлигини инобатга олиб, **** йил 5 ноябрь кунидаги №****-сонли маълумотномаасосида8.****.****сўммуддати ўтган асосий кредит қарз,91.****.**** сўм муддатли асосий қарз, 4.****.**** сўм муддати ўтган кредитга ҳисобланган фоиз, ****.**** сўм ҳисобланган фоиз, 12.**** сўм юқори фоизқарздорликни ундиришни лозим деб топди. Шунингдек, даъво талабида****.****сўм пеня ундириш сўралган. Тарафлар ўртасида тузилган8.3-бандидафоизларни белгиланган муддатда тўланмаганлиги ва улар бўйича муддати ўтган суммаларвужудга келгани учун жавобгар даъвогарга кечиктирилган тўлов суммасининг 0,1 фоиз миқдорида, аммо кечиктирилган тўлов суммасининг 50 фоизидан ошмаган миқдорда пеня тўланишига келишилган. Мазкур ҳолатда даъво талабидаги ****.****сўмпеняниундиришни лозим деб топди. Қайд этилганларга мувофиқ, суд, жавобгарнинг шартнома шартларини бузган ҳолда шартнома талабларини ўз **** ****, кредит қарздорликни тўланмаганлиги инобатга олиб, жавобгар“Вохид Зебо”****дандаъвогарАТБ “Бизнесни ривожлантириш ****” фойдасига8.****.****сўммуддати ўтган асосий кредит қарз,91.****.**** сўм муддатли асосий қарз, 4.****.**** сўм муддати ўтган кредитга ҳисобланган фоиз, ****.**** сўм ҳисобланган фоиз, 12.**** сўм юқори фоиз, ****.**** сўм пеняундиришни,шунингдек, давлат божи ва почта **** жавобгарнинг низонинг судгача етиб келишидаги айбини инобатга олиб, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуалкодексининг ****-моддасига мувофиқ, жавобгар зиммасига юклашни лозим деб ҳисоблайди. Юқоридагиларга асосан ҳамда Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик Кодексининг ****, ****, ****, ****, ****, ****-моддалари, Ўзбекистон РеспубликасиИқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, ****, ****, ****, ****, ****-моддаларини қўллаб, суд қа р о рқи л д и : Даъво ариза тўлиқ қаноатлантирилсин. Даъвогар АТБ “Бизнесни ривожлантириш ****” фойдасига жавобгар “Вохид Зебо”****дан8.****.****сўммуддати ўтган асосий кредит қарз,91.****.**** сўм муддатли асосий қарз, 4.****.**** сўм муддати ўтган кредитга ҳисобланган фоиз, ****.**** сўм ҳисобланган фоиз, 12.**** сўм юқори фоиз, ****.**** сўм пеняҳамдаолдиндан тўлаб чиқилган41.2**** почта **** ундирилсин. Жавобгар“Вохид Зебо”****Республика бюджетига 2.****.****сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач, ижро **** берилсин. Ҳал қилув қароридан норози бўлган тарафлар бир ой муддат ичида шу суд орқали Жиззах вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция шикояти (протести) бериши ёки биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой муддат ичида кассация шикояти (протести) бериши мумкин. Раислик қилувчи, судья ****