Решение #2852484 Экономические

****9/****-сонли иқтисодий иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Касби тумани **** йил 5 ноябрь Касбитуманлараро иқтисодий суди судьясиА.Усманов раислигида, судья ёрдамчиси****ҳаммадиевнингкотиблигида,даъвогар “SHODLIK P XT **** ****” масъулияти чекланган жамиятининг жавобгар“N VRO’ZBEK VORI IFTIXORI”фермер хўжалиги ҳисобидан **** сўм қарз,****сўм пеняундириш**** даъво аризасини даъвогарвакилиА.Нарматов (****5йил 16 августдаги****сонлиишончнома асосида) иштирокида, Касбитуманлараро иқтисодийсуди биносида, очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: Даъвогар“SHODLIK P XT **** ****” масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матнда –даъвогардеб юритилади) судга даъво ариза билан мурожаат қилиб, жавобгар“N VRO’ZBEK VORI IFTIXORI”фермер хўжалиги (бундан буён матнда –жавобгардеб юритилади)ҳисобидан ****сўм қарз, ****сўм пеня ундиришни сўраган. Суд ****муҳокамасида иштирок этган даъвогар вакили даъво талабиниқувватлаб,унитўлиққаноатлантиришни сўради. Суд **** жавобгар иштирок этмади, бироқ иш ҳужжатларидажавобгарга суд**** **** ва жойи ******** етказилганлиги тўғрисидаги почта идорасининг хабарномаси мавжуд. Бу ҳолатда суд Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг **** ҳамда ****-моддалари талабларига кўра низони мазмунан кўриб чиқиш мумкин деб ҳисоблайди. Суд ишни жавобгар иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топади. Даъвогар вакилининг тушунтиришларини тинглаб, ишдаги мавжуд ҳужжатларга ҳуқуқий баҳо бериб, суд қуйидаги асосларга кўра даъвоталабларниқисманқаноатлантиришни лозим топади: Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 55-моддасининг иккинчи қисмига кўра, ҳар кимга ўз ҳуқуқ ва эркинликларини суд орқали ҳимоя қилиш, давлат органларининг ҳамда бошқа ташкилотларнинг, улар мансабдор шахсларининг қонунга хилоф қарорлари, ҳаракатлари ва ҳаракатсизлиги устидан судга шикоят қилиш ҳуқуқи кафолатланади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади)нинг ****-моддасига кўра **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. ФК ****-моддасининг иккинчи қисмига мувофиқ, **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. Иш ҳужжатларига кўра,даъвогар ва жавобгарўртасида****4йил 29 апрелда289-сонлибошоқли дон харид қилиш бўйичафьючерсшартномаси имзоланган. Шартноманинг1.1-бандига кўра,жавобгар “Хўжалик”даъвогар “Тайёрловчи”га **** йил ғалла ҳосилидан шартноманинг 1.2 ва 1.3-бандларида кўрсатилган маҳсулотни топшириш ****, Тайёрловчи эса Хўжаликни шартномада белгиланган бошоқли дон уруғи билан таъминлаши, етиштирилган маҳсулотни қабул қилиб олиш ва унинг **** тўлаш **** олган. Шартноманинг 2.4-банди, а-кичик бандига кўра, даъвогар “Тайёрловчи” хўжаликни сифатли уруғлик билан таъминлаши, б-кичик бандида тайёрловчи хўжаликни хар хил турдаги химикатлар, минерал ўғитлар ва дизел ёқилғиси билан таъминлаш **** олган. Шунга кўра, даъвогар “Тайёрловчи” жавобгар “Хўжалик”ка **** йил 26майдаги ********-сонли электрон ****-фактурага асосан ****сўмлик аммиакли селитра,**** йил 1 ноябрдаги********-сонли электрон ****-фактурага асосан 2********сўмликғаллани ўриш хизмати, **** йил 2 августдаги********-сонли электрон ****-фактурага асосан ****сўмлик**** донни қабул қилиш хизматикўрсатган. Шунингдек жавобгар “Хўжалик” даъвогар “Тайёрловчи”га **** йил 10 июлдаги1-сонли электрон ****-фактурага асосан****сўмлик буғдой маҳсулотини етказиб берган. Бундан ташқари “SHODLIK P XT DON KL STERI” масъулияти чекланган жамияти, “N VRO’ZBEK VORI IFTIXORI” фермер хўжалиги, “Origin l tt n Mirishk r”масъулияти чекланган жамияти ўртасида **** йил 1 мартда қарзни бошқа шахсдан ундириш ****уч томонламашартнома имзоланган. Ушбу шартномага асосан“Origin l tt n Mirishk r” масъулияти чекланган жамиятининг“N VRO’ZBEK VORI IFTIXORI” фермер хўжалигиҳисобидан ****сўм қарздорлигини талаб қилиш ҳуқуқи “SHODLIK P XT DON KL STERI” масъулияти чекланган жамиятига ўтган. Шунга асосан “N VRO’ZBEK VORI IFTIXORI” фермер хўжалигининг “SHODLIK P XT DON KL STERI” масъулияти чекланган жамияти олдида ****сўм қарздорлиги вужудга келган. Шартноманинг 2.3-бандида, даъвогар “Тайёрловчи” ни ҳуқуқлари белгиланган бўлиб, д)-кичик бандига кўра, тайёрловчи томонидан хўжаликка етказиб берилган уруғлик, химикат ва минерал ўғит маҳсулотлари, дизел ёқилғиси ва бошқа етказиб берилган турли хилдаги товар моддий қимматликларни тўлашни талаб қилиш белгиланган. Юқоридагилардан келиб чиқиб жавобгарнинг даъвогар олдидаги қарздорлиги****сўмни ташкил этади. Шу боис суд, даъвонинг****сўм асосий қарз ундириш талабиниасосли деб ҳисоблайди ва уни қаноатлантиришни лозим топади. Шунингдек даъвогар асосийқарзнинг 50 фоизи миқдоридаяъни ****сўм пеня ундиришни сўраган. Шартноманинг4.2-бандига кўра, Хўжалик Тайёрловчига тўлов муддати ўтказиб юборилган ҳар бир кун учун муддати ўтказиб юборилган тўлов суммасининг 0,4 фоиз миқдорида, бироқ муддати ўтказиб юборилган тўлов суммасининг 50 фоиздан ортиқ бўлмаган миқдорда пеня тўлаши белгиланган. Шунга асосан даъво талабидаги****сўмпеня ундириш талабибилан мурожаат қилинган. Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик кодекси ****-моддаси биринчи қисмига кўра, қонунчилик ёки шартнома билан белгиланган, қарздор **** **** ёки лозим **** **** **** кредиторга тўлаши шарт бўлган пул суммаси неустойка ҳисобланади. Шунингдек, Кодекснинг ****-моддасига кўра, неустойка жарима ёки пеня шаклида бўлади.Кодекснинг ****-моддасига кўра, неустойка тўғрисидаги келишув ёзма шаклда тузилиши керак. Иш ҳужжатларига кўра, суд даъвогарнинг мазкур пеняни қисман асосли деб ҳисоблайди. Чунки, Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик Кодекси ****-моддасида агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши кўрсатилган. Шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг 15.06.**** йилдаги ****-сонли “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги Қарорининг 4-бандида Фуқаролик Кодексининг ****-моддасига мувофиқ суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга ****. Қайд этилганларга асосан суд, **** бузилиши оқибатларига мутаносиблиги, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари инобатга олиб, пеня миқдорини ****,5сўмгача камайтиришни лозим деб топди. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларга уларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда юкланиши белгиланган. Юқоридагиларга кўра, суд даъво талабларини қисман қаноатлантириб, жавобгар ҳисобидан даъвогар фойдасига**** сўмасосийқарз,****,5сўм пеняундиришни, шунингдексуд **** жавобгар зиммасига юклашни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****,****-****, ****, ****, ****, ****-моддаларини қўллаб, суд қарорқилди: Даъвоталаблариқисман қаноатлантирилсин. Жавобгар“N VRO’ZBEK VORI IFTIXORI”фермер хўжалиги ҳисобидан даъвогар“SHODLIK P XT **** ****” масъулияти чекланган жамиятифойдасига ****сўмасосийқарз, ****,5сўм пеня,1********,96сўм давлат божи ва 41 2**** почта ****ундирилсин. Давъо талабларининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро ****лари берилсин. Ҳал қилув қарори устидан Қашқадарё вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов хайъатига бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида шикоят бериш (протест келтириш) ёки ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья А.Усманов