Решение #2852557 Экономические

****5-2502/****-сонли иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Денов тумани ****5йил4 ноябрь Денов туманлараро иқтисодий судининг судьяси **** раислигида, судья ёрдамчиси Ж.Ш.Муродовнинг суд **** котиблигида,даъвогарвакили****(**** йил6 январдаги40/****-сонли ишончнома) иштирокида,даъвогар ЧЕКИ“****” АТБнинг жавобгар“**** **** ****” масъулияти чекланган жамияти ҳисобидан **** фойдасига 24.10.****3йилда тузилган ****-сонли кредит шартномаси бўйича ****,**** муддати ўтган қарз, ****,**** ҳисобланган муддати ўтган фоиз, ****,**** пеня, жами ****,**** қарздорликниундириш сўралгандаъво аризасибўйича қўзғатилганиқтисодийишни Денов туманларароиқтисодий судининг биносида, очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: даъвогарЧЕКИ“****”АТБ (кейинги ўринларда -даъвогар)судга даъво аризаси билан мурожаат этиб,жавобгар“**** **** ****” масъулияти чекланган жамияти (кейинги ўринларда -жавобгар)дан даъвогар фойдасига24.10.****3йилда тузилган ****-сонли кредит шартномаси бўйича ****,**** муддати ўтган қарз, ****,**** ҳисобланган муддати ўтган фоиз, ****,**** пеня, жами ****,**** қарздорлигиниундириб беришнисўраган. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилинган жавобгар суд **** вакили иштирокини таъминламади. Иш ҳужжатларида жавобгарнинг суднинг суд муҳокамаси **** ва жойи **** **** олганлигини тасдиқловчи гибрид почта маълумотномаси мавжуд. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (кейинги ўринларда - ИПК)нинг ****-моддаси биринчи қисмига кўра агар суд иқтисодий суд ишларини юритиш иштирокчиси ўзига юборилган **** кўчирма нусхасини олганлиги ёки ушбу Кодексда назарда тутилган бошқа усулда хабардор қилинганлиги тўғрисида суд **** бошлангунига қадар маълумотларга эга бўлса, ушбу иштирокчи тегишли тарзда хабардор қилинган деб ҳисобланади. ИПКнинг ****-моддаси учинчи қисмига кўра “иш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар ва ишда иштирок этувчи бошқа шахслар суд **** келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкин. Шу сабабли, суд ишни жавобгар иштирокисиз кўришни лозим топади. Суд**** иштирок этган даъвогар вакили ўз тушунтиришида, даъво аризасидаги **** такрорлаб, жавобгарнинг даъвогар олдидаги қарздорлигимавжудлиги сабабли судга даъво аризаси билан мурожаат 1 қилганлигини, судга даъво ариза билан мурожаат қилганидансўнг жавобгар қарздорлигиниқисмантўлаганлигини маълум қилиб,маълумотнома **** қилди. Суд, иш ҳужжатларига ҳуқуқий баҳо берган ҳолда, қуйидаги асосларга кўра, даъво талабиниқисманқаноатлантиришнилозимтопади. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 15-моддасибиринчиқисмига кўра Ўзбекистон Республикасида Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунларининг устунлиги сўзсиз тан олинади. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 55-моддасибиринчиқисмига кўра ҳар ким ўз ҳуқуқ ва эркинликларини қонунда **** барча усуллар билан ҳимоя қилишга ****. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 55-моддасиучинчиқисмига кўра ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 65-моддаси биринчи қисмида фуқаролар фаровонлигини оширишга қаратилган Ўзбекистон иқтисодиётининг негизини хилма-хил шакллардаги мулк ташкил этади.Давлат бозор муносабатларини ривожлантириш ва ҳалол **** учун шарт-шароитлар яратади, истеъмолчиларнинг ҳуқуқлари устуворлигини ҳисобга олган ҳолда иқтисодий фаолият, тадбиркорлик ва меҳнат қилиш эркинлигини кафолатлаши қайд этилган. Иш ҳужжатларидан кўринишича, даъвогар ва жавобгар ўртасида ****йил24 октябрда****-сонли кредит шартномаси(кейинги ўринларда -шартнома) тузилган.Шартноманинг1.,5.1.-бандларига кўра,даъвогар 3000**** сўммиқдоридаги пул маблағлари **** ўз зиммасига олади ва қарз олувчи олинган пул суммасини қайтариш ва унинг учун фоизлар тўлаш **** олади.Қарз олувчи кредитдан фойдаланган учун кредиторга йиллик28% миқдоридаги фоизни тўлайди. Шартномагакўра, ****жавобгаргамазкур шартномада кўрсатиб ўтилган миқдорда ва шартлар асосида пул маблағлари (кредит) бериш ****,жавобгарэса ўз навбатида олинган пул маблағларини белгиланганшартлар асосидамуддатда қайтариш ва пул маблағларидан фойдаланганлиги учун фоизлар тўлаш **** олади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси(кейинги ўринларда - ФК)нинг****-моддаси биринчи қисмига кўра, кредит шартномаси бўйича бир тараф — **** ёки бошқа кредит ташкилоти (кредитор) иккинчи тарафга (қарз олувчига) шартномада назарда тутилган миқдорда ва шартлар асосида пул маблағлари (кредит) бериш, қарз олувчи эса олинган пул суммасини қайтариш ва унинг учун фоизлар тўлаш **** олади. ФКнинг****-моддаси иккинчи қисмига кўра, **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. 2 Ушбу ҳолатда тарафлар ўртасидаги **** кредит шартномасидан келиб чиққан. Даъвогарнинг кредит шартномаси бўйича қарзларни ўз **** тўлаш, акс ҳолда қарзлар суд тартибида ундирилиши **** юборганталабномажавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилган. Шу сабабли даъвогар жавобгардан кредит қарздорлигини ундириш тўғрисидаги даъво аризаси билан судга мурожаат қилган. ФКнинг ****-моддасига асосан **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса – иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. Даъвогар томонидансудга**** этилган**** йил4 ноябрдаги ****/****-сонли маълумотномага ва даъвогар вакилининг тушунтиришигакўра, судга даъво аризаси билан мурожаат қилинганидан кейинжавобгар томонидан муддати ўтганасосий қарзи учун ****,****, ҳисобланган муддати ўтган фоизи учун ****,****, жами **** сўм тўлаб берганлигини, жавобгарнинг суд **** муҳокамасидаги қарздорлиги муддати ўтган асосий қарзидан ****,****, ҳисобланган муддати ўтган фоизидан ****,****, ҳисобланган пеня ****,****, жами ****,**** қарздорлиги мавжудлигини маълум қилган. Суд, жавобгар даъво аризаси **** қилинганидан кейин кредит қарздорлигини қисман тўлаганлиги сабабли,даъвоталабининг ****,**** муддати ўтган қарз, ****,83сўм ҳисобланган муддати ўтган фоизундириш қисмини қаноатлантиришнилозим топади. Шунингдек, даъвогардаъво талабида шартноманинг 8.4.-бандига мувофиқ, ****,**** пеня ундиришни сўраган. Шартноманинг 8.4.-бандииккинчи хатбошисида “қарз олувчи кредит тўловларини ўз **** тўламаган ҳамда улар юзасидан муддати ўтган қарзлар юзага келган ҳолларда тўлов кечиктирилган ҳар бир кун учун **** муддати ўтган кредит қарздорлигига нисбатан0,2 фоиз, муддати ўтган фоиз тўловларига нисбатан 0,2 фоиз миқдорида пеня тўлайди”деб кўрсатилган. Суд юқоридагиларга кўра, даъвогарнинг****,44 сўм пеня ундириш талабини асосли деб ҳисоблайди. ФКнинг****-моддаси биринчи қисмига кўра, қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. Шу билан бирга, ФКнинг ****-моддасида, агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****, бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирокэтаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек, кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиши кераклиги, суд алоҳида ҳолларда карздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга эканлиги кўрсатилган. 3 Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги **** йил 15 июндаги ****-сонли қарорининг 4-бандида, ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга ****.Шу билан бирга, неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг ****-моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозимлиги тўғрисида тушунтириш берилган. ИПКнинг 68-моддасига кўра ишда иштирок этувчи хар бир шахс ўз талаб ва эътирозларига асос қилиб келтираётган холатларни исботлаши керак. Суд, жавобгарнинг манфаатларини эътиборга олиб, жавобгардан ундирилиши талаб қилинган****,44 сўм пеняни**** сўм миқдорда қаноатлантириш тўғрисида тўхтамга келди. ИПКнинг****-моддаси биринчи қисмига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Суд, суд **** жавобгар зиммасига юклашни,Республика бюджети (Суд ҳокимияти органларини ривожлантириш жамғармаси)гажавобгардан ****,33 сўм давлат божи, жавобгардандаъвогар фойдасига****почта ****ундиришни лозим топади. Юқоридагиларга асосланиб, Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 8, ****, ****, ****, ****,****,****-моддалари, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 68,****, ****, ****, ****, **** ва ****-моддаларини қўллаб, суд қ а р о р қ и л д и: даъво аризасиқисманқаноатлантирилсин. Жавобгар “**** **** ****” масъулияти чекланган жамиятиҳисобидан даъвогарЧЕКИ“****”АТБ фойдасига****,**** муддати ўтган қарз, ****,83сўм ҳисобланган муддати ўтган фоиз, **** сўмпенява олдиндан тўланган****сўм почта **** ундирилсин. Даъво талабининг қолган қисми рад этилсин. Жавобгар “**** **** ****” масъулияти чекланган жамиятиҳисобиданРеспублика бюджети (Суд ҳокимияти органларини ривожлантириш жамғармаси)га ****,33 сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори у қабул қилинган кундан бошлаб бир ойлик муддат ўтгач, қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарориқонуний кучга кирганданкейин ижро **** берилсин. Ҳал қилув қароридан норози бўлган тарафлар бир ой муддат ичида шу суд орқали Сурхондарё вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция шикояти (протести) бериши ёки ушбу муддатда 4 апелляция шикояти (протест) берилмаса, олти ойлик муддатда кассация шикояти (протест) бериши мумкин. Судья **** 5