Решение #2852563 Экономические

****-сонли иқтисодий иш Биринчи инстанцияда ишни кўрган судья –И.Юлдашев Апелляцияинстанцияси судида маърузачи судья – **** **** БУХОРО ВИЛОЯТ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ АПЕЛЛЯЦИЯИНСТАНЦИЯСИСУДИНИНГ ҚАРОРИ ****5йил4 ноябрь Бухоро вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати судьяси **** раислигида, ҳайъат аъзолари судьялар**** ва ****лардан иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси **** котиблигида, “Must hk m Qurilish D v l m nt” масъулияти чекланган жамиятивакили ****онова(**** йил 27 майдаги 5-сонли ишончномага асосан) тугатиш бошқарувчисиБ.Жўраев,“Oʽzs n tqurilishb nk” АТБвакиллари ****, **** (**** йил 23 сентябрдаги ****-сонли ва **** йил 27 майдаги ****-сонли ишончномаларга асосан)лариштирокида, кредитор “Oʽzs n tqurilishb nk” АТБнинг,қарздор “Must hk m Qurilish D v l m nt” масъулияти чекланган жамиятини**** деб топиш тўғрисидагиаризасиюзасиданБухоротуманларароиқтисодий судининг****5йил11сентябрдагиҳал қилув қарориганисбатанқарздор “Must hk m Qurilish D v l m nt” масъулияти чекланган жамияти собиқ раҳбаритомонидан берилганапелляцияшикоятинииқтисодий иш ҳужжатлари билан бирга Бухоро вилоят суди биносида ўтказилган очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: “Oʽzs n tqurilishb nk” АТБ (бундан буён матнда аризачиёки кредитордеб юритилади) судга ариза билан мурожаат қилиб, унда қарздор “Must hk m Qurilish D v l m nt” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда қарздор деб юритилади)га нисбатан тўловга қобилиятсизлик тўғрисида иш қўзғатишва қарздорни **** деб топишни сўраган. Бухоротуманлараро иқтисодий судининг ****5йил16 июндаги **** билан кредиторнинг аризаси иш юритишга қабул қилиниб, қарздорга нисбатан умумий тартибда тўловга қобилиятсизлик иши қўзғатилиб, қарздорга нисбатан кузатув тартиб-таомили жорий этилган. Кузатув жараёнида қарздор кредиторларининг ****5йил28 июлдаги 1-сонли такрорий йиғилиш баёни билан **** бошқарувчининг ҳисоботи маълумот учун қабул қилиниб,қарздорни умумий тартибда **** деб топиш ва тугатишга доир иш юритишни бошлаш тўғрисида қарор қабул қилинган. Шунингдек, **** бошқарувчиси томонидан **** йил 28 июлда хулоса тайёрланиб, унда қарздорга нисбатан тўловга қобилиятсизлик аломатлари мавжудлиги қайд этилган. Қарздорсобиқ раҳбари ҳал қилув қароридан норози бўлиб, унинг устиданапелляцияшикояти билан мурожаат қилган. Шикоятда биринчи инстанция суди аризани иш юритишга қабул қилишда,қарздорни **** деб топишда суднинг қонуний кучга кирган қарори мавжуд эмаслигига эътибор қаратмаганлиги, айнаншу қарздорлик бўйича кредитор карздорга нисбатан даъво қўзғатмаганлиги,тарафлар ўртасида тузилган кредит шартномасига кўра карздорлик юзага келгандан **** низо музокаралар ёрдамида ҳал килиниши, агар музокаралар ёрдам бермаса қарздорликни ундириш бўйича (**** деб топиш тўғрисида эмас) судга мурожаат килиниши белгиланганлиги, мазкур ҳолатда биринчи инстанция суди иш ҳолатларига вақарздор томонидан **** этилган далилларга етарли баҳо бермасдан, аризани қаноатлантириш тўғрисида **** хулосага келганлигибаён қилиниб, биринчи инстанция судинингҳал қилув қароринибекор қилишсўралган. Суд **** иштирок этганқарздорвакилиапелляцияшикоятида келтирилган ****ни такрорлаб,биринчи инстанция судиқарздорни **** деб топишда суднинг қонуний кучга кирган қарори мавжуд эмаслигига эътибор қаратмаганлигини, айнаншу қарздорлик бўйича кредитор карздорга нисбатан даъво қўзғатмаганлигини эътиборга олмаганлигинибилдириб, биринчи инстанция судинингҳал қилув қароринибекор қилишнисўради. Суд **** иштирок этган тугатиш бошқарувчисисудга ҳисобот ва хулоса **** қилганлигини,уларда қарздорда доимий тўловга қобилиятсизлик аломатлари аниқланганлигини, тўловга қобилиятни тиклаш имконияти мавжуд эмаслиги тўғрисида қайд қилинганлигини,суд томонидан асослиҳал қилув қарориқабул қилинганлигини билдириб, шикоят юзасидан қонуний қарор қабул қилишнисўради. Суд **** иштирок этган аризачи вакилларикредит қарздорлигини ундириш юзасидан судгадаъво аризаси берилганлигини, кредитга ҳисобланган фоизлар бўйича қарздорда бугунги кунда 6.****.****.**** сўмдан ортиқ қарзи мавжудлигини, биринчи инстанция суди томонидан кредит фоизларининг тўғри ҳисобланиши бўйича Марказий **** Бухоро вилоят бошқармаси мутахассиси томонидан ўрганиш олиб борилиб, маълумотнома тайёрланганлигини, суд томониданқонуний ваасосли ҳал қилув қарори қабул қилинганлигини билдиришиб, шикоятни қаноатлантиришни рад этишни, ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришнисўрашди. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилинганқарздорнинг собиқ раҳбарисуд **** муҳокамасида иштирок этмади, вакил иштирокини таъминламади. Судлов ҳайъати суд **** **** ва жойи тўғрисида унинг хабардорлигини тасдиқловчи маълумотнома мавжудлигини инобатга олиб, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади) 274-моддасининг тўртинчи қисмига кўра, ишни унинг иштирокисиз, ишдаги мавжуд ҳужжатлар асосида кўриб чиқишни лозим топди. Судлов ҳайъати иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, иш юзасидан маърузачи судьянинг маърузаси,ишда иштирок этувчи шахсларвакилининг тушунтиришларива фикриниэшитиб, қуйидагиларга 2 асосанапелляцияшикоятини қаноатлантиришни рад этишни вабиринчи инстанция судинингҳал қилув қарориниўзгаришсиз қолдиришни лозим топди. Иш ҳужжатларидан аниқланишича, қарздор тадбиркорлик субъекти сифатида **** йил 25 июль куни ****-реестр **** билан давлат рўйхатидан ўтказилган ва солиқ органида СТИР **** **** берилган. Бухоро туманлараро иқтисодий судининг ****-сонли иш юзасидан қабул қилинган **** йил 18 июндаги ҳал қилув қарорига асосан қарздордан кредитор фойдасига тарафлар ўртасида тузилган кредит шартномаларига асосан жами 1.****.****,58 **** доллари ва 54.****.****.**** сўм кредит қарздорлиги ва олдиндан тўланган 19.**** сўм почта **** ундирилган ва ундирув қарздорга тегишли гаров мулкларига қаратилган. Суднинг ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач, **** ижрога қаратилган. Бухоро туманлараро иқтисодий судининг **** йил 26 июлдаги тарафлар ўртасида ижро босқичида тузилган келишув битимини тасдиқлаш **** **** қайд этилган суд қарорида ундирилиши белгиланган 1.****.****,58 **** доллари ва 54.****.****.****,**** кредит қарздорлиги **** тегишли жами 56,8 млрд сўмлик кўчмас мулклар **** балансига қабул қилинганлиги ҳисобига сўндирилган. Бироқ, кредит асосий қарзи ўз **** қопланмаганлиги сабабли тарафлар ўртасидаги **** йил 13 декабрдаги ****-сонли, **** йил 13 майдаги 19-сонли ва **** йил 10 июндаги 56-сонли кредит шартномаларига асосан **** йил 1 январь куни ҳолатида жами 33.****.****.**** сўм муддати ўтган кредит фоиз қарздорлиги ҳисобланган ва қарздор томонидан ушбу қарздорлик уч ойдан ортиқ муддат давомида тўланмасдан келинган. “Тўловга қобилиятсизлик тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни (бундан буён матнда Қонун деб юритилади) 5-моддасининг биринчи қисмига кўра, **** тўловга қобилиятсизлик - агар тегишли **** юзага келган санадан эътиборан уч ой ичида қарздор томонидан **** бўлса, шаҳарни ташкил этувчи **** ҳамда унга тенглаштирилган **** томонидан эса олти ой ичида ****, судга мурожаат этиш санасида қарздорнинг пул **** бўйича кредиторлар талабларини қаноатлантиришга ва (ёки) солиқлар ҳамда йиғимлар бўйича ўз **** **** қодир эмаслиги; доимий тўловга қобилиятсизлик - агар судга ариза бериш санасидаги ва ариза берилган йилнинг бошидаги ҳисобот даврида, агарда ариза йилнинг биринчи чорагида берилган бўлса, ўтган йилнинг бошидаги ҳисобот даврида қарздорнинг **** унинг активлари қийматидан ошиб кетган бўлса, тўловга қобилиятсизлик аломати ҳисобланади. Кузатув тартиб-таомили жараёнида **** бошқарувчи томонидан қарздорга нисбатан тўловга қобилиятсизлик тўғрисидаги иш қўзғатилганлигини **** “Биржа” иқтисодий газетаси №50(****) нашрида эълон берилган. 3 Кредиторларнинг талаблари реестри тузилган ва қарздорнинг молиявий аҳволи таҳлил қилиниб, қарздорнинг мол-мулкини аниқлаш чоралари кўрилган. **** бошқарувчининг тегишли ташкилотлардан олинган жавоб хатларига асосан қарздорнинг номида кўсмас мулклар ва транспорт воситаси мавжуд. Кредиторлар йиғилишининг **** йил 9 июлдаги 1-сонли қарори билан тасдиқланган кредиторлар талаблари реестрига кўра қарздорнинг кредитор **** олдидаги муддати ўтган қарздорлиги 33.****.****.**** сўмни ва Бухоро вилоят солиқ бошқармаси олдидаги солиқ қарзи 24.****.****.**** сўмни ташкил қилади. **** бошқарувчи Б.Жўраев томонидан Қонуннинг 86-моддасига асосан қарздорнинг молиявий аҳволи таҳлил қилинган.Натижасига кўра хулоса тузилиб, унда қарздор томонидан **** йил якуни тўловга қобилиятсиз ҳисобланиши, ўз фаолиятида доимий тўловга қобилиятсизлик аломатлари мавжудлиги қайд этилган (и.ҳ.****-бетлар). Суд **** ижросини таъминлаш **** Қонуннинг ****-моддаларига мувофиқ қарздорнинг молиявий аҳволи таҳлил қилиниб, кредиторлари аниқланган ва кредиторларнинг талаблари реестри юритилган, шунингдек қарздорга нисбатан кузатув жорий этилгани **** кредиторлар хабардор қилиниб, кредиторларнинг биринчи йиғилиши ****. **** бошқарувчисининг ҳисоботи ва илова қилинган ҳужжатлар ва **** йил28 июлдаги 1-сонли кредиторлар йиғилиши қарори билан тасдиқланганқарздорнингкредиторлар реестрига асосан жамиятнинг жами қарздорлиги 57.****.****,5минг сўмни ташкил этади(и.ҳ.90-бет). Қонуннинг86-моддасига кўра, **** бошқарувчи молиявий таҳлил натижасида қарздорнинг молиявий аҳволи тўғрисида қуйидаги хулосалардан бирини тайёрлайди: тўловга қобилиятсизлик аломатлари аниқланмаганлиги тўғрисида; агар **** тўловга қобилиятсизлик аломатлари аниқланса, тўлов қобилиятини тиклаш тартиб-таомилларидан бирини жорий этишнинг асослари мавжудлиги тўғрисида; агар доимий тўловга қобилиятсизлик аломатлари аниқланса, тўлов қобилиятини тиклаш имконияти мавжудлиги ёки мавжуд эмаслиги тўғрисида ҳулоса тайёрлаши белгиланган. **** бошқарувчининг ҳисоботи ва қарздор фаолиятининг тахлилий натижаларига кўра, қарздорда **** тўловга қобилиятсизлик аломатлари мавжудлиги ва унга нисбатан тўловга қобилиятсизлик таомилларидан бирини қўллаш тўғрисида ҳулоса **** қилинган. Судлов ҳайъати қуйидагиларга асосанқарздорнингапелляцияшикоятида келтирган **** билан келишмайди ва биринчи инстанция судинингҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим деб ҳисоблайди. Бухоро туманлараро иқтисодий судининг **** йил 25 январдаги ****-сонли иши бўйича қабул қилган ҳал қилув қарорига асосан қарздордан 4 аризачи фойдасига 8.****.****.**** сўм ва ****.****,21 **** доллари миқдоридаги кредит фоизи ундириш, ундирув қарздорга тегишли бўлган мол-мулкларга қаратилишибелгиланган. Аризачи вакиллаари томонидан судга **** қилинган маълумотларга кўра, кредиторнинг **** йил 13 майдаги кредит шартномасига асосан **** йил 1 февралдан **** йил 31 декарбга қадар 10.****.****.**** сўмлик кредит қарздорлиги бўйича 5.****.****.**** сўмлик фоиз қарзи, **** йил 10 июндаги кредит шартномасига асосан **** йил 1 февралдан **** йил 31 декарбга қадар 30.****.****.**** сўмлик кредит қарздорлиги бўйича 15.****.****.**** сўмлик фоиз қарзи, **** йил 13 декабрдаги кредит шартномасига асосан **** йил 1 февралдан **** йил 31 декарбга қадар 15.****.****.**** сўмлик кредит қарздорлиги бўйича 11.****.****.**** сўмлик фоиз қарзи мавжуд. Ушбу кредит шартномаларига асосан фоизларнинг тўғри ҳисобланиши бўйича биринчи инстанция судининг **** йил 7 августдаги **** асосан Ўзбекистон Республикаси Марказий **** Бухоро вилоят бош бошқармасидан мутахассис жалб қилинган (и.ҳ.****-бет). Марказий **** Бухоро вилоят бош бошқармаси мутахассиси **** томонидан маълумотнома тузилиб, унда **** ҳам кредит шартномаларига асосан ҳисобланган фоиз қарздорликлари мавжудлиги қайд этилган (и.ҳ.****бетлар). Ўзбекистон Республикаси Олийсуди Пленумининг“Иқтисодий судлар томонидан“Тўловга қобилиятсизлик тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни нормаларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида”ги**** йил 23 июндаги13-сонли қарори 29-банди иккинчи хатбошисидақарздор суд томонидан белгиланган муддатда кредиторларнинг талабларини қаноатлантирмаган ва Қонун 5-моддасининг биринчи қисмида назарда тутилган тўловга қобилиятсизлик аломатлари аниқланган ҳолларда, агар тўловга қобилиятсизликка оид тиклаш тартиб-таомилларидан бирини жорий этиш, келишув битимини тасдиқлаш ёки тўловга қобилиятсизлик тўғрисидаги иш юритишни тугатиш учун асослар мавжуд бўлмаса, суд қарздорни **** деб топиш ва тугатишга доир иш юритишни бошлаш тўғрисида қарор қабул қилиши тўғрисида тушунтириш берилган. Бундан ташқари қонунчиликда қарздорга нисбатан ундириш бўйичасуднинг қонуний кучга кирган қарори мавжуд эмаслигиаризачининг қарздорни **** деб топиш тўғрисида ариза билан мурожаат қилишига тўсқинлик қиладиган ҳолат сифатида бошқача тарзда чеклайдиган норма мавжуд эмас. Демак, мазкур ҳолатдақарздор томонидаантўловга қобилиятсизлик тўғрисида иш қўзғатилганидан кейинўтказилган кредиторлар йиғилишида иштирок этган кредитор вакили ишончнома асосида иштирок этиб, унда қарздорни **** деб топиш ва тугатишга доир иш юритишни бошлаш **** овоз берган, шу сабаблибиринчи инстанция суди асослиқонунчилик талабларидан келиб чиқиб, аризани қаноатлантириш ва қарздорни **** деб топиш тўғрисидатўхтамга келган. 5 **** бошқарувчисисудга ҳисобот ва хулоса **** қилганлигини, уларда қарздорда доимий тўловга қобилиятсизлик аломатларианиқланганлиги, тўловга қобилиятни тиклаш имконияти мавжуд эмаслиги тўғрисида қайд қилинган. Мазкур ҳолатдақарздорни **** деб эътироф этиш **** аризаси асосли бўлганлигини, қарздор пул **** бўйича кредиторларнинг талабларини қондиришга қодир эмаслигиисботланган ҳисобланади. Шунингдек, кредиторлар йиғилишида суд бошқарувчиси этибБ.Жўраевномзоди маъқулланган аа **** бошқарувчининг ойлик иш меҳнатга **** тўлаш энг кам миқдорининг 10баравари миқдорида белгиланган. Қонуннинг 89-моддасида кредиторлар биринчи йиғилиши ҳал қиладиган масалалар белгиланган бўлиб, унга кўра, кредиторлар биринчи йиғилиши суд санацияси ёки ташқи бошқарув тартиб-таомилини жорий этиш **** илтимоснома билан судга мурожаат қилиш тўғрисида, қарздорни **** деб топиш ва тугатишга доир иш юритишни бошлаш **** илтимоснома билан судга мурожаат этиш тўғрисида, кредиторлар қўмитаси аъзоларининг сони ва уларни сайлаш тўғрисида, санация қилувчи бошқарувчининг, ташқи бошқарувчининг ёки тугатувчи бошқарувчининг номзодларини маъқуллаш тўғрисида ва ушбу Қонунда назарда тутилган бошқа масалалар бўйича қарор қабул қилиши белгиланган. Таклиф этилган тугатиш бошқарувчисининг номзоди **** қонунчилиги талабларига мос келганлиги сабаблибиринчи инстанция судиБ.Жўраевни тугатиш бошқарувчиси этиб тайинлашни ва **** бошқарувчининг ойлик иш **** меҳнатга **** тўлашнинг энг кам миқдори 10(ўн) баравари миқдорида тасдиқлашни лозим топган. Қонунинг 26-моддаси биринчи қисмига кўра,суд бошқарувчисига вазифаларини **** учун **** тўлаш миқдори ва тартиби **** ишлар **** келиб чиққан ҳолда кредиторларнинг йиғилиши томонидан белгиланади, суд томонидан тасдиқланади ҳамда, агар кредиторлар билан тузилган битимда бошқача қоида назарда тутилган бўлмаса, қарздорнинг мол-мулки ҳисобидан тўланади. ИПКнинг 72-моддасига кўра, қонунчиликка мувофиқ муайян далиллар билан тасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далиллар билан тасдиқланиши мумкин эмас. ИПКнинг 74-моддаси биринчи ва иккинчи қисмларига кўра, суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради.Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса, етарлилиги нуқтаи назаридан баҳоланиши лозим.. ИПКнинг 68-моддаси биринчи қисмига кўра ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. 6 Биринчи инстанция суди моддий ва процессуал қонунчилик нормаларини тўғри қўллааган ҳолдақонун талабидан келиб чиқиб,қонунчилик талабларигақарздорни **** деб топиш учунасослар мавжуд эканлигиниинобатга олиб,уни **** деб топиш ва унга нисбатантугатишга доир иш юритиш бошлаш тўғрисида асосли тўхтамга келган. Судлов ҳайъати иш ҳужжатларида биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш ёки ўзгартириш учун ИПКнинг ****-моддасида кўрсатилган асослар мавжуд эмас деб ҳисоблайди. ИПКнинг ****-моддасига кўра, апелляция инстанцияси суди апелляция шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришга ****. Қайд этилганларга асосан, судлов ҳайъатиапелляцияшикоятини қаноатлантиришни рад этишни ва биринчи инстанция судинингҳал қилув қарориниўзгаришсиз қолдиришни лозим топади. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади.Мазкур модданинг тўққизинчи қисмига кўра ишда иштирок этувчи шахсларнинг кассация, кассация ва тафтиш шикояти бериш билан боғлиқ ҳолда қилган суд **** ушбу моддада баён этилган қоидаларга мувофиқ ****. Судлов ҳайъатиапелляцияшикоятини қаноатлантириш рад этилганлиги сабабли вақарздор томонидан****.****сўм тўлангандавлат божива41.2**** почта **** инобатга олибунинг зиммасида қолдиришни лозим топади. Юқоридагиларга кўра, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****,****-моддаларига асосланиб, судлов ҳайъати қарорқилади: Қарздор “Must hk m Qurilish D v l m nt” масъулияти чекланган жамиятисобиқраҳбарининг апелляция шикоятини қаноатлантириш рад этилсин. Бухоротуманларароиқтисодий судининг **** йил11 сентябрдаги ҳал қилуув қарори ўзгаришсиз қолдирилсин. Қарздор “Must hk m Qurilish D v l m nt” масъулияти чекланган жамияти томонидан****.****сўм тўлангандавлат божива41.2**** почта **** инобатга олибунинг зиммасида қолдирилсин. Қарор қабул қилинган пайтдан бошлаб қонуний кучга киради. Қарор устидан бир йил муддат ичида биринчи инстанция суди орқали Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик қилувчи **** ҳайъат аъзолари С.Кушшаев 7 **** 8