Решение #2852570 Экономические

4-1904-2504/****-сонли иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Қумқўрғон тумани ****5йил4 ноябрь Қумқўрғон туманлараро иқтисодий суди судьясиТ.****нинграислигида, судья ёрдамчисиИ.Поёновнингкотиблигида,ЎзбекистонХалқ демократик партияси Марказий кенгашининг,жавобгарҚумқўрғон туман ҳокимлиги ҳисобидан ****сўмасосийқарз,****сўмпеняҳамда тўланган суд ****ундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича ишнидаъвогарвакилиИ.Қаршиев ва ****(****5йил14 октябрдаги ****-сонли ишончномаасосида), жавобгарвакили **** (**** йил 25 августдаги ****-сонли ишончнома асосида)лар иштирокида,Қумқўрғон туманлараро иқтисодий суди маъмурий биносида, очиқ суд ****иш ҳужжатлари билан биргакўриб чиқиб, қуйидагиларни ан и қ л а ди: ДаъвогарЎзбекистонХалқ демократик партияси Марказий кенгаши (кейинги ўринлардаматнда- даъвогар деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,Қумқўрғон туман ҳокимлиги (кейинги ўринлардаматндажавобгар деб юритилади)ҳисобидан ****сўм асосий қарз,****сўм пеняҳамда тўланган суд ****ундиришни сўраган. Суд **** иштирок этган даъвогар вакилларитарафлар ўртасидабино ва иншоатни ижарага беришшартномаситузилганлигини, ижара**** тўлаб берилмаганлигини,жавобгаргаёзмаравишда қарздорликни тўлаб бериш бўйича қилинган мурожаатлари оқибатсиз қолдирилганлигини,суд томонидан берилган муддат давомидажавобгар билан келишувга эришиб бўлмаганлигинибилдириб,даъво аризасини тўлиқ қаноатлантириб беришни сўрадилар. Суд ****иштирок этган жавобгар вакили даъвогар томонидан судга даъво аризаси киритилганидан сўнг **** йил 7 октябрдаги ****-сонли тўлов топшириқномаси билан **** сўм ҳамда **** йил 16 октябрдаги ********-сонли тўлов топшириқномаси билан **** сўм тўлов амалга оширилганлигини, шу боисдан асосий қарзни қисман қаноатлантиришни, даъвонинг пеня ундириш талаби бўйича шартнома шартидан келиб чиқиб ****-фактура юборилмаганлиги сабабли пеня ундириш талабини рад этишни сўради. Суд, даъвогар ва жавобгарвакилларинингтушунтиришларинитинглаб, ишдаги мавжуд ҳужжатларни ўрганиб чиқиб,далилларга баҳо бериб,қуйидагиларга кўра даъвониқисманқаноатлантиришни лозим деб топади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 15-моддасига асосан Ўзбекистон Республикасида Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунларининг устунлиги сўзсиз тан олинади. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси мамлакатнинг бутун ҳудудида олий юридик кучга эга, тўғридан-тўғри амал қилади ва ягона ҳуқуқий маконнинг асосини ташкил этади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасига кўра ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланиши белгиланган. Иш хужжатларига кўра,Ўзбекистон Республикаси Ер ресурслари, геодезия, картография ва Давлат кадастри давлат қўмитаси Сурхондарё вилоят Қумқўрғон тумани “Ер тузиш ва кўчмас мулк кадастр” хизмати томонидан **** йил 15 февралда Қумқўрғон тумани ҳокимининг **** йил 14 февралдаги 87-сонли қарори асосида Ўзбекистон Халқ демократик партияси Қумқўрғон туман кенгаши маъмурий биносига нисбатан **** **** ****-сонли кадастр йиғма жилди расмийлаштирилиб, давлат рўйхатидан ўтказилган. Ўзбекистон Халқ демократик партияси Сурхондарё вилоят кенгашиважавобгар ўртасида****2йил 1 январда 15-сонли, **** йил 1 январда 10-сонли нотурар жой ижарасишартномаларитузилиб имзоланган. Шартномашартларига кўра“Ижарага берувчи” ўзига тегишли бўлганҚумқўрғон туман Ўзбекистон Шох кўчаси №1 уй деб юритиладиган нотурар жойни офис **** фойдаланиш учун “Ижарага олувчи”га бериши, “Ижарага олувчи” эса шартнома шартларидан келиб чиқиб белгиланган тўлов жадвали асосида тўловларни амалга оширишига келишилган. Даъвогар ўз **** лозим **** **** шартномада келишилган бино-иншоатни жавобгарга ижарага берган бўлсада, жавобгар ижара тўловларини ўз **** тўламасдан тарафлар ўртасида **** сўм қарздорлик вужудга келган. Даъвогарнинг мазкур қарздорликни ихтиёрий равишда тўлаб бериш бўйича қилган мурожаатлари жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилган. Шу боисдан,даъвогар қарздорликни ундириш бўйича судга даъво аризаси билан мурожаат этган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (кейинги ўринларда матнда ФК деб юритилади)нинг ****-моддасини биринчи қисмига кўра, **** – фуқаролик ҳуқуқий муносабати бўлиб, унга асосан бир шахс (қарздор) бошқа шахс (кредитор) фойдасига муайян ҳаракатни амалга оширишга, чунончи: молмулкни топшириш, ишни ****, хизматлар кўрсатиш, пул тўлаш ва ҳоказо ёки муайян ҳаракатдан ўзини **** **** бўлади, кредитор эса – қарздордан ўзининг **** **** талаб қилиш ҳуқуқига эга бўлишлиги белгиланган. Ушбу модданинг иккинчи қисмига кўра, **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу кодексда кўрсатилган бошқа асосларда келиб чиқиши белгиланган. ФКнинг ****-моддасига асосан, **** **** шартларига ва қонунчиликталабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса – иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФКнинг ****-моддасига кўра, қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонунчиликдаёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. 2 ФКнинг 573-моддасидабино ёки иншоотни ижарага бериш шартномаси бўйича ижарага берувчи ижарага олувчига бино ёки иншоотни **** эгалик қилиш ва фойдаланиш ёхуд **** фойдаланиш учун топшириш **** ўз зиммасига олади. Бироқ, даъвогар томонидан судга даъво аризаси киритилгандан сўнг жавобгар**** йил 7 октябрдаги ****-сонли тўлов топшириқномаси билан **** сўм ҳамда **** йил 16 октябрдаги ****-сонли тўлов топшириқномаси билан **** сўм тўлов амалга оширилган. Шубоисдан, суд даъвогарнингжавобгардан асосий қарзни ундиришталабиниқисман яъни **** сўмгақаноатлантиришнилозим деб топади. Шунингдек, даъвогар ўз даъво талабида **** лозим **** **** сабабли жавобгардан ****сўм пеня ундиришни ҳам сўраган. Тарафлар ўртасида тузилган шартноманинг15-бандида ижарага берувчи томонидан ****-фактура ўз **** **** этилган ҳолда, ушбу шартномада белгиланган ҳар қандай тўловларни тўлаш муддатлари бузилган ****, ижарага олувчитўловнинг ҳар бир кечиктирилган куни учун кечиктирилган сумманинг 0,4 фоизи миқдорида, аммо кечиктирилган тўлов умумий суммасининг 50 фоизидан ортиқ бўлмаган миқдорда пеня тўлайди деб келишилган. Шартноманинг ушбу шартидан келиб чиқиб, даъвогар жавобгарга **** йил18 январда 41-сонли, **** йил 23 декабрда 55-сонли, **** йил 30 июнда 48сонли **** фактуралар юборилган бўлиб, ушбу ****-фактуралар жавобгар томонидан қабул қилинмаган. Ўзбекистон ****ҳкамасининг ****-йил 14-августда қабул қилинган “Қўшилган қиймат солиғи ҳамда чет эл юридик шахслари билан боғлиқ солиқ маъмурчилигини такомиллаштириш чоратадбирлари тўғрисида” ги ****-сонли қарорининг 2-иловасибилантасдиқланган “****-фактураларнинг шакллари ҳамда уларни тўлдириш, **** этиш ва қабул қилиш тартиби тўғрисида”гиНизомнинг 63-бандига мувофиқ, етказиб берувчи томонидан **** этилган электрон ****-фактура ўн календарь кун, **** маркировкаланиши лозим бўлган маҳсулотлар бўйича эса бир календарь кун ичида сотиб олувчи томонидан электрон **** имзо билан тасдиқланиши ёки сабаби кўрсатилган ҳолда рад этилиши шартлиги кўрсатилганлиги; Сотиб олувчи томонидан белгиланган муддатда тасдиқланмаган ёки рад этилмаган электрон ****-фактура тасдиқланган ҳисобланишинибелгиланган. Ушбу норма талабидан келиб чиқиб, ****-фактуралар қабул қилинган деб тан олинади. Шунга асосан, суд жавобгарнинг даъвогар томонидан ****-фактуралар юборилмаган деган **** билан келишмайди. Бироқ,Ўзбекистон Республикаси Олий (хўжалик) суди Пленумининг **** йил 15 июндаги “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги ****-сон қарори 4-бандида ФКнинг ****-моддасига кўра, суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга эканлиги тўғрисида тушунтириш берилган. 3 Жавобгар томонидан тўловлар ўз **** тўланмаганлиги ва пеня миқдори тўғри ҳисобланганлиги иш ҳужжатлари билан ўз исботини топади. Қайд этилган қонун талаблари ва Пленум тушунтиришларидан келиб чиқиб, суд қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, даъвогарнинг пеня ундириш талабини қисман, яъни2**** 1**** миқдорида қаноатлантиришни, пенянинг қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишни лозим топди. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (кейинги ўринларда матндаИПКдеб юритилади)нинг 74-моддасига мувофиқ суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради.Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи-назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса етарлилиги нуқтаи-назаридан баҳоланиши лозим.Агар текшириш натижасида далилнинг **** тўғри келиши аниқланса, у ишончли деб тан олинади. ИПКнинг ****-моддасибиринчи қисмидасуд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади,бешинчи қисмидадаъвогарнинг талаблари у судга мурожаат қилганидан сўнг жавобгар томонидан ихтиёрий равишда қаноатлантирилса, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилади олтинчи қисмида агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонунчиликда белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозим деб белгиланган. Юқоридагиларгакўра,суд жавобгар ҳисобидан даъвогар фойдасига **** сўмасосий қарз,2****1**** пеня,олдиндан тўланган 412**** почта ****ҳамда ****сўм давлат божи ундиришни, давъонинг қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишни лозим деб топди. Бинобарин,ИПКнинг74,****, ****, ****,****,****,****, ****-моддаларини қўллаб, суд қ а р о р қ и л а д и: Даъво қисманқаноатлантирилсин. ЖавобгарҚумқўрғон туман ҳокимлиги ҳисобидан даъвогарЎзбекистонХалқ демократик партияси Марказий кенгашифойдасига****сўм асосий қарз,2****1**** пеня,тўланган 412**** почта ****ҳамда ****сўм давлат божи ундирилсин. Даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ўтгач қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро **** берилсин. Ҳал қилув қарорининг кўчирма нусхаси тарафларга юборилсин. Ҳал қилув қарори устидан Сурхондарё вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида шикоят 4 бериш (протест келтириш) ёки ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья **** 5