Решение #2852598 Экономические

****4-2504/****-сонли иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Қумқўрғонтумани ****5йил4 ноябрь Қумқўрғонтуманлараро иқтисодий судинингсудьяси Т.****нинг раислигида, судья ёрдамчисиИ.Поёновнинг котиблигида, даъвогар“SHEROZI CI Y” масъулияти чекланган жамиятининг, жавобгарлар “MIKROKREDI BANK”АТБ Бошқарувива“MIKROKREDI BANK”АТБҚумқўрғонБХМга нисбатан**** сўм**** фоизи ватўлангансуд ****ундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича қўзғатилган иқтисодий ишнидаъвогар вакилиД.Эшниёзов(**** йил 25 августдаги 1-сонли ишончномава ордерасосида), жавобгар вакилиС.Айматов(**** йил29 июлдаги****-сонли ишончнома асосида)лариштирокидаиш ҳужжатлари билан бирга,суд биносида бўлиб ўтганочиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а н д и: Даъвогар “**** ****” масъулияти чекланган жамияти судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,жавобгарлар “MIKROKREDI BANK”АТБ Бошқарувива “MIKROKREDI BANK”АТБҚумқўрғонБХМга нисбатан **** сўм**** фоизи ватўлангансуд ****ундиришни сўраган. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили даъво талабларини қўллаб қувватлаб уни тўлиқ қаноатлантириб беришни сўради. Суд **** иштирок этган жавобгар вакили гарчанд жавобгардан **** фоизлари асоссиз ундириб олинган бўлсада, ушбу фоизларни даъвогарга қайта ундириш бўйичаҚумқўрғон туманлараро иқтисодий судининг **** йил 26 августдаги ****-сонли иқтисодий иши бўйичаҳал қилув қарориниқабул қилиш давридатўлаб берилганлигини, низо бартараф этилганлигини маълум қилиб, даъвони қаноатлантиришни рад этишни сўради. Суд, ишдаги мавжуд ҳужжатларни ўрганиб чиқиб,далилларга ҳуқуқий баҳо берибқуйидаги асосларга кўра даъвониқисманқаноатлантиришни, ишни кўриш билан боғлиқ суд **** жавобгар зиммасига юклашни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 15-моддасига асосан Ўзбекистон Республикасида Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунларининг устунлиги сўзсиз тан олинади. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси мамлакатнинг бутунҳудудида олий юридик кучга эга, тўғридан-тўғри амал қилади ва ягона ҳуқуқий маконнинг асосини ташкил этади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасига кўра ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланиши белгиланган. Иш ҳужжатларига кўра,тарафлар ўртасида ****1йил15 декабрда ****-сонли кредит шартномаситузиб имзоланган. Мазкур кредит шартномасига асосан жавобгар даъвогарга **** **** сўм миқдорида кредит маблағи ****.**** кредит ва унга ҳисобланган фоизлар ўз **** қайтарилмаганлиги сабаблимавжудқарздорликларни ундириш бўйича Фуқаролик ишлари бўйича Қумқўғон туманлараро судининг **** йил 23 июндаги ****-сонли ҳал қилув қарори қабул қилинган. Фуқаролик ишлари бўйича Қумқўғон туманлараро судининг **** йил 23 июндаги ****-сонли ҳал қилув қарори қабул қилинган бўлсада, жавобгарЎзбекистон Республикаси Президентининг **** йил 4 сентябрдаги “Ўзбекистон Республикаси Президентининг тадбиркорлар билан **** йилдаги очиқ мулоқотида белгиланган вазифаларни амалга ошириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПҚ-****-сонли қарорининг 10-бандива Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг ****моддасигаасосанфоизларни ҳисоблашни**** йил 1 январдан бошлаб тўхтатмаган. Шу боисдан, даъвогар Қумқўрғон туманлараро иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат этиб, жавобгар томонидан асоссиз ҳисоблаб ундириб олинган **** сўмни қайта ундиришни сўраган. Қумқўрғон туманлараро иқтисодий судининг **** йил 26 августдаги ****-сонли иқтисодий иши бўйичақабул қилинган ҳал қилув қарорига кўражавобгар томонидан низо судга даъво аризаси киритилганидан сўнг**** йил 1 январдан бошлаб ҳисобланган **** сўм фоизни **** йил 13 август куни даъвогарнинг ҳисоб **** қайтариб тўлаб берилиббартараф этилганлиги сабабли қаноатлантириш рад этилган. Ушбу асосга кўра даъвогар судга даъво аризаси билан мурожаат этиб, жавобгар **** сўмни **** йил 1 январдан **** йил 13 август кунига қадар нотўғри ушлаб турган даври давомида **** фойдаланилган давр учун Марказий **** қайта молиялаш ставкасида фоиз ундиришни сўраган. Даъвогарнинг даъвоси қуйидагиларга кўра асослидир. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади)нинг 8-моддаси биринчи қисмига кўра, фуқаролик ҳуқуқ ва бурчлари қонунчиликда назарда тутилган асослардан, шунингдекфуқаролар ҳамда юридик шахсларнинг, гарчи қонунчиликда назарда тутилган бўлмасада, лекин фуқаролик қонунчилигининг умумий негизлари ва мазмунига кўра 2 фуқаролик ҳуқуқ ҳамда бурчларни келтириб чиқарадиган ҳаракатларидан вужудга келади. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФКнинг ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонунчиликда ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. ФКнинг ****-моддасининг биринчи қисмида бошқа шахсларнинг пул маблағларини ғайриқонуний ушлаб қолиш, уларни қайтариб беришдан бош тортиш, уларни тўлашни бошқача тарзда кечиктириш ёхуд бошқа шахс ҳисобидан асоссиз олиш ёки жамғариш натижасида улардан фойдаланганлик учун ушбу маблағлар суммасига фоиз тўланиши керак. Шу модданинг иккинчи қисмида фоизлар миқдори кредитор яшайдиган жойда, кредитор юридик шахс бўлганида эса, унинг жойлашган ерида пул **** ёки унинг тегишли қисми **** кунда мавжуд бўлган **** фоизининг ҳисоб ставкаси билан белгиланади.Қарз суд тартибида ундириб олинганида суд кредиторнинг талабини даъво қўзғатилган кундаги ёки қарор чиқарилган кундаги **** фоизининг ҳисоб ставкасига қараб қондириши мумкин.Ушбу қоидалар қонунда ёки шартномада бошқа фоиз миқдори белгиланган бўлмаса қўлланилади. ФКнинг ****-моддаси учинчи қисмида кредит бўйича қарздорликни ундириш тўғрисида суднинг ҳал қилув қарори чиқарилганда суд қарорида кўрсатилган, кредит бўйича ундириладиган суммага нисбатан ушбу Кодекснинг ****-моддасибиринчиваиккинчи қисмларидаҳамда ****моддасибиринчи қисмиданазарда тутилган фоизлар, шунингдек неустойка ҳисобланиши тўхтатилади. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик судиПленумининг **** йил 15 июндаги “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги****-сонлиқарорининг 5-бандида ФКнинг ****-моддасида назарда тутилган бошқа шахсларнинг пул маблағларини ғайриқонуний ушлаб қолиш, уларни қайтариб беришдан бош тортиш, уларни тўлашни бошқача тарзда кечиктириш ёхуд бошқа шахс ҳисобидан асоссиз олиш ёки жамғариш пул **** **** учун қўлланиладиган мулкий жавобгарлик бўлиб ҳисобланиши, 7бандида ФКнинг ****-моддасида назарда тутилганфоизлар, бошқа шахсларнинг пул маблағлари шартномага асосан ёхуд шартномавий муносабатларсиз қабул қилинганлигидан қатъи назар, тўланиши шартлиги, 9бандидафоизлар тўлов тартиби, ҳисоб-китоб шакли ва ФК нинг ****моддасидаги пул **** **** жойи **** қоидалар тўғрисидаги шартларидан 3 келиб чиқиб, агар қонунда ёхуд тарафлар ўртасидаги битимда бошқача тартиб белгиланмаган бўлса ва **** моҳияти ёки иш муомаласи одатларидан ёхуд бошқа қўйилган оддий талабдан келиб чиқмаса, пул **** **** **** **** қадар ҳисобланиши, қарз суммаси суд тартибида ундирилганда ва шартномада фоизлар тўғрисида келишув бўлмаганда, суд ФК ****-моддасининг иккинчи қисмига мувофиқ, даъво **** этилган кундаги ёки қарор чиқарилган кундаги **** фоизи ҳисоб ставкасини қўллашга ****, бундай ҳолларда тегишли **** фоизи ҳисоб ставкасини танлашда, хусусан, пул **** қанча **** ичида ****, бу давр мобайнида ҳисоб ставкасининг миқдори ўзгарганлиги, ҳисоб ставкасининг ўзгармасдан қолганлигига узоқ **** бўлганлиги кабилар эътиборга олиниши зарурлиги, агарда пул **** **** **** **** фоизи ҳисоб ставкаси ўзгарган бўлса, тўлов кечиктирилган барча давр мобайнида мавжуд бўлган ҳисоб ставкасига аҳамияти бўйича яқинроқ бўлган (даъво **** этилган ёки қарор чиқарилган кундаги) **** фоизи ставкасига афзаллик бериш **** мувофиқлиги, 11-бандидаагар пул **** **** ёки унинг **** кечиктирганлик учун ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, белгиланган фоизлар миқдори (ставкаси) пул **** **** кечиктириш оқибатларига очиқдан-очиқ номутаносиб бўлса, суд фоизларнинг қоплаш табиатини ҳисобга олиб, ФКнинг ****-моддасига мос ҳолда, ФКнинг ****-моддасига асосан фоизлар миқдорини (ставкасини) камайтиришга ёки кредиторга уни ундиришни бутунлай рад этишга **** **** тушунтиришлар берилган. Фоиз суммалариЎзбекистон Республикаси Марказий **** томонидан**** йил март ойидан 14 фоизэтиб белгиланганлигидан келиб чиқиб, ҳар бир мемориал ордер асосида кесиб олинганфоизларларни ўсиб бориши ҳисобидан кўпайтирилиб ҳисобланган. Даъвогар томонидан ҳисобланган фоиз суммалари **** фоизининг оралиқ муддатларда **** фоизининг миқдори (14 фоиз) ошиб бориши ёки камайиб бориши ҳисобидан **** амалда ****кунгақадар ҳисобланган. Шу боисдан, суд даъвогар томонидан ҳисобланган фоиз суммалари тўғри ҳисобланганлиги, айнан бир даврдаги фоиз суммасидоирасида фоиз суммаларини қайта ҳисоблашдаъвогар ёки жавобгарнинг ҳуқуқ манфаатларига зид бўлиши мумкинлигини инобатга олиб, даврлар бўйича ўзгарган ҳолатидан келиб чиқиб хисоб-китобларни ўзгартирмасликни лозимдеб топади. ФКнинг ****-моддасида агар кредитор қасддан ёки эҳтиётсизлик туфайли **** **** мумкин бўлмаслиги юз беришига ёки **** туфайли етказилган зарар миқдорининг кўпайишига кўмаклашган бўлса, шунингдек кредитор **** **** етказилган зарарни камайтириш чораларини қасддан ёки эҳтиётсизлик туфайли кўрмаган бўлса, суд ишнинг ҳолатларига қараб тўланадиган ****миқдорини камайтиришга ёки кредиторга **** тўлашни батамом рад этишга **** деб белгиланган. 4 Мазкур ҳолатда суд, гарчи, даъвогарнинг жавобгар томонидан **** лозим **** **** учун фоиз ундириш талаби асосли бўлсада, жавобгарнинг тадбиркорлик субъекти эканлигини, унинг мулкий аҳволини, келгусида иқтисодий ночор ҳолатга тушиб қолмаслигини,ундирилган фоиз суммалари **** электрон дастури орқали амалга оширилганлигини инобатга олиб, фоиз миқдорини ****сўмдан****сўмга камайтиришни лозим топди. Шу сабабли, суд даъвогарнинг жавобгар“MIKROKREDI BANK”АТБ Бошқарувига нисбатан даъво талабларини қисман қаноатлантиришни лозим деб топди. ФК 47-моддасига кўра, ваколатхона юридик шахснинг у турган ердан ташқарида жойлашган, юридик шахс манфаатларини ифодалайдиган ва уларни ҳимоя қиладиган алоҳида бўлинмасидир.Филиал юридик шахснинг у турган ердан ташқарида жойлашган ҳамда унинг барча вазифаларини ёки вазифаларининг бир қисмини, шу жумладан ваколатхона вазифаларини **** алоҳида бўлинмасидир.Агар қонунда бошқача тартиб белгиланган бўлмаса, ваколатхона ва филиаллар юридик шахс ҳисобланмайди.Улар ўзларини ташкил этган юридик шахс томонидан мол-мулк билан таъминланадилар ҳамда у тасдиқлаган низомлар асосида иш олиб борадилар.Ваколатхона ва филиалларнинг раҳбарлари юридик шахс томонидан тайинланади ҳамда унинг ишончномаси асосида иш олиб боради. ИПКнинг ****-моддаси биринчи қисмининг 1-бандига асосан иш иқтисодий судга, фуқаролик ишлари бўйича судга ёки маъмурий судга тааллуқли бўлмаса, иш юритишни тугатиши белгиланган. Мазкур ҳолатда,суджавобгар“MIKROKREDI BANK”АТБҚумқўрғонБХМга нисбатан иш юритишни тугатишнилозимтопади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг 73-моддасининг иккинчи қисмидаиқтисодий суднинг илгари кўрилган иш бўйича қонуний кучга кирган ҳал қилув қарори билан аниқланган ҳолатлар суд худди шу шахслар иштирок этаётган бошқа ишни кўраётганида янгидан исбот қилинмайди. ИПКнинг****-моддаси биринчи қисмига кўра, суд **** ишдаиштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади, олтинчи қисмида агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонунчиликда белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозим. 5 Юқоридагиларга кўра, суд даъво аризаниқисман қаноатлантиришни,жавобгардан даъвогар фойдасига****сўммиқдорида**** фоизи,олдиндан тўлаб чиқилган****сўм почта ****ҳамда ****сўм давлат божи ундиришни, даъвонинг қолган қисминиқаноатлантиришнирад этишни,“MIKROKREDI BANK”АТБҚумқўрғонБХМга нисбатан иш юритишни тугатишнилозим деб ҳисоблайди. Бинобарин, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг73, ****,****, **** - ****, ****, ****-моддаларини қўллаб, суд қ а р о р қ и л а д и: Даъвоқисманқаноатлантирилсин. Жавобгар“MIKROKREDI BANK”АТБ Бошқарувиҳисобидан даъвогар“**** ****” масъулияти чекланган жамиятифойдасига **** сўм миқдорида **** фоизи,олдиндан тўлаб чиқилган **** сўм почта **** ҳамда **** сўм давлат божиундирилсин. Даъвонинг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. “MIKROKREDI BANK”АТБҚумқўрғонБХМга нисбатан иш юритиш тугатилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро **** берилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ўтгач, қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарорининг кўчирма нусхаси тарафларга юборилсин. Мазкур ҳал қилув қароридан норози бўлган томонлар у қабул қилинган кундан эътиборан бир ой муддат ичида шу суд орқали Сурхондарё вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция тартибида ёки қонуний кучга кирган ва апелляция тартибида кўрилмаган ҳал қилув қарори устидан у қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят бериши (протест келтириши) мумкин. Судья Т.**** 6