Решение #2852838 Экономические

****-сонлииш Биринчиинстанциясудида ишни кўргансудьяҲ.Ризаев Кассацияинстанцияси судида маърузачи судьяО.Қурбонов ҚАШҚАДАРЁ ВИЛОЯТ СУДИ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ КАССАЦИЯИНСТАНЦИЯСИНИНГ Қ АР О Р И Қаршишаҳри ****5 йил 4 ноябрь Қашқадарё вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатикассацияинстанциясида раислик қилувчи****,ҳайъат аъзоларисудьялар**** ва О.Қурбоновдан иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси Ш.Хужаёровнинг котиблигида,Қашқадарё вилоят **** бўлим прокурори ****,Қашқадарё вилоят Ғазначилик хизмати бошқармаси вакили ****қулов (**** йил 23 июндаги ****-сонли ишончнома асосида),«Shurt n g z kim m jmu si» масъулияти чекланган жамияти вакили **** (**** йил 3 январдаги ****-сонли ишончнома асосида),«Қашқадарё йўллардан мунтазам фойдаланиш» давлат муассасаси вакили ****қов (**** йил 4 ноябрдаги ****сонли ишончнома асосида), Қашқадарё вилояти автомобил йўллари бошбошқармаси вакилиБ.**** (**** йил22 октябрдаги****3-сонли ишончнома асосида)лариштирокида,Қарши туманлараро иқтисодий судининг**** йил 18 ноябрдаги ҳал қилув қарориустиданҚашқадарё вилоят Ғазначилик хизмати бошқармаси томониданкелтирилганкассация шикоятиасосидаишни вилоят суди биносидаўтказилганочиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: Ўзбекистон Савдо-саноат Палатаси Қашқадарё вилоят ҳудудий бошқармаси палата аъзоси«Shurt n g z kim m jmu si» масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда-даъвогардеб юритилади) манфаатидаҚарши туманлараро иқтисодий судига даъво ариза билан мурожаат қилиб,«Қашқадарё йўллардан мунтазам фойдаланиш» давлат муассасаси ва Қашқадарё вилояти автомобил йўллари бошбошқармаси (бундан буён матнда-жавобгарлардеб юритилади)ҳисобидансолидар тартибда тузилган қарз шартномалари бўйича **** тонна миқдорида битум нефтянойдорожный вязкий БНД **** гост ****русумли маҳсулотни қолдиқ **** **** сўмқийматини ҳамда **** сўм пеняундиришнисўраган. Қарши туманлараро иқтисодий судининг****4йил 18 октябрдаги **** билан ишга низонинг предметига нисбатан **** талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахс сифатидаҚашқадарё вилоят Иқтисодиёт ва молия бош бошқармаси ҳамдаҚашқадарё вилоят Ғазначилик хизмати бошқармаси жалб қилинган. Қарши туманлараро иқтисодий судининг**** йил 18 ноябрдаги ҳал қилув қарори биландаъвоталаблариқисманқаноатлантирилиб,жавобгарлар ҳисобидансолидар тартибдадаъвогар фойдасига**** **** сўмва республика бюджетига **** сўм давлат божи ундирилган. Шунингдек, жавобгар«Қашқадарё йўллардан мунтазам фойдаланиш» давлат муассасаси ҳисобидандаъвогар фойдасига 143****сўмпеня ва олдиндан тўланган **** сўм почта ****ҳамундиришбелгиланган. Даъвонинг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилган. Мазкур ҳал қилув қарориустиданҚашқадарё вилоят Ғазначилик хизмати бошқармаситомонидан кассация шикояти келтирилиб, ундабиринчи инстанция судинингҳал қилув қарорини бекор қилиб,даъвогарнингдаъвоаризасиниқаноатлантиришни рад этиш****янги қарор қабул қилиш сўралган. уд муҳокамасини ўтказиш **** ва жойи **** тегишли тарзда хабардор қилинган палата, Нишон туман ҳокимлиги ҳузуридаги Ободонлаштириш бошқармасива учинчи шахслардан Қашқадарё вилоят Иқтисодиёт ва молия бош бошқармаси вакиллари суд **** иштирок этмади. Судлов ҳайъати, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда - ИПК деб юритилади) нинг ****-моддаси тўртинчи қисмига асосан, ишни уларнинг иштирокисиз кўришни лозим топади. Суд **** иштирок этганҚашқадарё вилоят Ғазначилик хизмати бошқармаси вакиликассация шикоятида келтирилган **** қувватлаб,шикоятиниқаноатлантириб, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилишни ва даъво аризани қаноатлантиришни рад этиш тўғрисида янги қарор қабул қилишни сўради. Суд **** иштирок этгандаъвогарвакили кассация шикоятиюзасидан эътирозбилдириб,шикоятни қаноатлантирмасдан, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсизқолдиришни сўради. Суд **** иштирок этганжавобгарвакилларикассация шикоятини қувватлаб, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилишни ва даъвогарнинг даъвосини қаноатлантиришни рад этиш тўғрисида янги қарор қабул қилишни сўрашди. Суд **** иштирок этган прокурор кассация шикоятини қаноатлантириб, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилишни ва даъво аризани қаноатлантиришни рад этиш тўғрисида янги қарор қабул қилишни сўради. Судлов ҳайъати тарафларнинг тушунтиришларинитинглаб,прокурор хулосасини вашикоятда келтирилган**** иш ҳужжатлари билан бирга муҳокама қилиб, қуйидаги асосларга кўракассация шикоятиниқаноатлантиришни,ҳал қилув қароринибекор қилиб, даъвониқаноатлантиришни рад этиш**** янги қарор қабул қилишнилозим топади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 15-моддасига кўра, Ўзбекистон Республикасида Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунларининг устунлиги сўзсиз тан олиниши, шунингдек 55-моддасининг учинчи қисмида ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланиши белгиланган. Ишдагиҳужжатларданва суд муҳокамаси жараёнида аниқланган ҳолатлардан маълум бўлишича, тарафлар ўртасида **** йил 8 июнида қарзнибошқа шахсга ўтказиш ҳамда дастлабки қарздор билан бирга солидар тартибда жавоб бериш ва қарздорлик эвазига йўл қурилиш-таъмирлаш ишлари тўғрисида ****-сонли шартнома тузилган бўлиб, унинг 1-бандига кўраҚарши туманлараро иқтисодий судининг****, ****, ****-сонли ишлари бўйича тузилганмедиатив келишувларгаасосанжамибўлиб**** **** сўм миқдоридаги қарздорликларни тўлаб беришлозимлиги белгиланганлиги сабабли,янги қарздор Қашқадарё вилоят Автомобил йўллари бош бошқармаси қарздор Қашқадарё йўллардан мунтазам фойдаланиш давлат муассасаси билан бирга солидар тартибда жавобгарликни зиммасига олган. Шартнома бўйича жавобгарлар томонидан Шуртан қўрғонидаги Нуристон шаҳарчаси оралиғидаги жами **** **** сўмлик автомобиль йўлини қуриш ва таъмирлаш ишлари **** топширилган. Шунингдек,Ғузор туманлараро иқтисодий судининг **** йил 8 январдаги ****-сонли ҳал қилув қарори билан жавобгарлардан солидар тартибда даъвогар фойдасига **** **** сўм миқдорида асосий қарз, **** тонна миқдорида Битум нефтяной дорожный вязкий БНД ****гост****-русумли маҳсулоти асл ҳолатда ва ****,**** миқдорида етказиб бериш **** ундириш белгиланган. Мазкур суднинг ҳал қилув қарори бўйича **** ижро бюросининг Қарши шаҳар бўлими давлат ижрочиси иштирокида **** йилнинг 9 апрелида ҳамда 7 октябрида тузилган далолатномалардан кўринишича битум маҳсулоти жавобгарларда йўқлиги қайд этилган. Шундан сўнг, палата орқали даъвогар томониданжавобгарлар ҳисобидан солидар тартибда**** тона миқдорида Битум нефтяной дорожный вязкий БНД ****гост****-русумли маҳсулотинингқолдиқ**** **** сўм қийматиниҳамда **** сўм пеня ундириш сўралган. Бироқ, тарафлар ўртасида тузилганушбушартнома давлат харидларига оид қонун ҳужжатлари талаблари доирасида тендер ўтказилмасдан расмийлаштирилиб, ғазначилик бўлимида рўйхатга олинмаган. Биринчи инстанция суди ушбу ҳолатларни инобатга олмасдан, шартнома ғазначилик бўлимидан рўйхатдан ўтказилмаганлиги сабабли битимнинг ўзўзидан **** эмаслиги ва далилларнинг **** эътибор қаратмасдан даъво талаблариниқисманқаноатлантириш тўғрисида **** хулосага келган. Чунки, Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда - ФК деб юритилади)нинг****-моддасига кўра, битимнинг нотариал шаклига ёки уни давлат рўйхатидан ўтказиш талабига риоя қилмаслик битимнинг **** эмаслигини келтириб чиқаради.Бундай битим ўз-ўзидан **** бўлмайди. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ битим ушбу Кодексда ва бошқа қонунларда белгилаб қўйилган асосларга кўра, суд **** эмас деб топганлиги сабабли (низоли битим) ёки бундай деб топилишидан қатъи назар, **** эмас деб ҳисобланади (ўз-ўзидан **** бўлмаган битим). Ушбу Кодекснинг ****-моддасига асосан қонунчиликнинг талабларига мувофиқ келмайдиган мазмундаги битим, шунингдек ҳуқуқ-тартибот ёки ахлоқ асосларига атайин қарши **** тузилган битим ўз-ўзидан **** эмасдир.Бундай битимга нисбатан ушбу Кодекс ****-моддасинингиккинчи қисмиданазарда тутилган қоидалар қўлланилади. Бундан ташқари,«Давлат харидлари тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг (бундан буёнматнда-Қонун деб юритилади) 19моддасига кўра, бюджет ташкилотлари давлат буюртмачилари ҳисобланиши, давлат буюртмачилари давлат харидларини режалаштириши, **** давлат харидлари тўғрисидаги эълонларни **** молиялаштириш манбалари ва миқдорлари мавжудлиги тасдиқланган **** махсус ахборот портали орқали давлат харидларининг электрон тизимига ва оммавий ахборот воситаларига жойлаштириши шарт. Ушбу Қонуннинг 46-моддасида, давлат харидларини амалга оширишнинг **** бўлмаган усулларини қонунга хилоф равишда танлашга, давлат харидларини амалга оширишнинг **** асосланган усулларини четлаб ўтиш **** давлат харидлари **** қисмларга бўлиб ташлашга, молиялаштириш манбалари ва миқдорлари мавжудлиги тўғрисида тасдиқларга эга бўлмаган ёки **** маблағлар **** ортиқ миқдордаги давлат харидларини амалга оширишга йўл қўйилмаслиги белгиланган. Шунингдек, Қонуннинг 49-моддасига асосан электрон дўконда бир шартнома бўйича базавий ҳисоблаш миқдорининг юз бараваригача (бюджет буюртмачилари учун базавий ҳисоблаш миқдорининг эллик бараваригача) қийматдаги ишларнинг, хизматларнинг давлат харидлари амалга оширилиши мумкин. Қонуннинг 56-моддасида энг яхши таклифларни танлаш воситасидаги давлат хариди қуйидаги шартлар бир **** ўзида **** **** амалга оширилиши назарда тутилган: -ғолибни аниқлаш мезонлари товар (иш, хизмат) давлат харидининг **** пул ифодасига, балки миқдорий ва сифат баҳосига ҳам эга бўлади; -товарнинг (ишнинг, хизматнинг) қиймати бир шартнома бўйича базавий ҳисоблаш миқдорининг йигирма беш минг бараваригача (бюджет буюртмачилари учун олти минг бараваригача) бўлган миқдорни ташкил этади. Ўзбекистон Республикаси Бюджет кодексининг ****-моддасига мувофиқ,юридик **** иқтисодий тасниф кодлари бўйича бюджетдан **** маблағлар доирасида бюджет ташкилотлари ва бюджет маблағлари олувчилар томонидан қабул қилинади ҳамда ғазначилик бўлинмалари томонидан рўйхатдан ўтказилади. Бюджет ташкилотлари ва бюджет маблағлари олувчиларнинг бюджетдан **** маблағлар бўйича товарларни (ишларни, хизматларни) етказиб берувчилар билан тузган шартномалари, шунингдек уларга киритилган ўзгартириш ва қўшимчалар улар ғазначилик бўлимларида рўйхатдан ўтказилганидан кейин кучга киради. Бюджет ташкилотлари ва бюджет маблағлари олувчилар юридик **** юзага келишини тасдиқловчи ҳужжатларни ғазначилик бўлимларида рўйхатдан ўтказиш учун жорий молия йилининг 25 декабридан кечиктирмай **** этади. Бюджет ташкилотлари ва бюджет маблағлари олувчиларнинг товарларни (ишларни, хизматларни) етказиб бериш тўғрисида тузиладиган шартномаларда 15 фоиз миқдорида олдиндан тўловни амалга ошириш назарда тутилади. Мазкур ҳолатда,тарафлар томонидан қонун ҳужжатлари талабларига зид равишда давлат харидлари режалаштирилмасдан, молиялаштириш манбалари вамиқдорлари мавжудлиги тўғрисида тасдиқларга эга бўлмаган ҳолда ишларнинг давлат хариди электрон дўкон ёхуд танлаш орқали савдолар ўтказилмасдан тўғридан-тўғри шартнома тузилган. Ушбу қонун ҳужжатларига асосан судлов ҳайъати тарафлар ўртасида тузилган шартномалар ўз-ўзидан **** бўлмаган битим сифатида баҳоланиши лозимлигисабаблиюридик оқибатларга олиб келмайди деб ҳисоблаб, даъво талабига асос бўлган ****-фактура, солиштирма-далолатнома ва бошқа ҳужжатларни иш учун **** ва ишончсиз далил сифатида баҳолайди. Бундай ҳолатлардан келиб чиқиб, судлов ҳайъатикассация шикоятида келтирилган **** асосли деб ҳисоблайди ва уни қаноатлантиришни лозим топади. ИПКнинг66-моддасига асосан иш бўйича далиллар ушбу Кодексда ва бошқа қонунларда назарда тутилган тартибда олинган фактлар **** маълумотлар бўлиб, улар асосида суд ишда иштирок этувчи шахсларнинг талаблари ва эътирозларини асословчи ҳолатлар, шунингдек низони тўғри ҳал қилиш учун аҳамиятга эга бўлган бошқа ҳолатлар мавжудлигини ёки мавжуд эмаслигини аниқлайди.Бундай маълумотлар ёзма ва ашёвий далиллар, экспертларнинг хулосалари, мутахассисларнинг маслаҳатлари (тушунтиришлари), гувоҳларнинг кўрсатувлари, ишда иштирок этувчи шахсларнинг тушунтиришлари билан аниқланади. Ушбу Кодекснинг 68-моддасига асосан ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаб ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши шарт. ИПКнинг 72-моддасига кўра қонунчиликка мувофиқ муайян далиллар билан тасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далиллар билан тасдиқланиши мумкин эмас. ИПКнинг74-моддасига мувофиқ суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради.Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаиназаридан, далилларнинг йиғиндиси эса етарлилиги нуқтаи-назаридан баҳоланиши лозим.Агар текшириш натижасида далилнинг **** тўғри келиши аниқланса, у ишончли деб тан олинади. ИПКнинг ****-моддаси биринчи қисмигамувофиқ, суд ишни кассация тартибида кўриш чоғида биринчи инстанция суди ҳал қилув қарорининг қонунийлиги ва асослилигини текширади.Суд янги далилларни текшириши ва янги фактларни аниқлаши мумкин. Ушбу модданинг иккинчи қисмигамувофиқ, кассация инстанцияси суди биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини тўлиқ **** текшириши шарт. ИПКнинг****-моддаси биринчи қисми2бандигамувофиқ,кассацияинстанцияси судикассацияшикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини тўлиқ бекор қилишгава янги қарор қабул қилишга****. ИПКнинг ****-моддасига асосан суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. «Давлат божи тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунига илова давлат бож ставкаларининг 2-банди, д-кичик бандида, иқтисодий судларгакассация тартибида берилган шикоятлардан биринчи инстанция судида кўриб чиқиш учун аризалар берилганда тўланадиган ставканинг 50 фоизи миқдорида давлат божи ундирилиши белгиланган. Бундай ҳолатда, судлов ҳайъатикассация шикоятини қаноатлантиришни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиб, янги қарор қабул қилишни,даъвогарнинг даъвоаризасини қаноатлантиришнирад этишни,даъвогартомониданбиринчи инстанциясудиучун375**** почта **** тўланганлигини инобатга олиб, ўзининг зиммасида қолдиришни,даъвогар ҳисобиданреспублика бюджетигабиринчи вакассацияинстанциясисудлариучун****сўм давлат божи ва Қашқадарё вилоят Ғазначилик хизмати бошқармасифойдасигатўланган412**** почта **** ундиришни, биринчи инстанция суди томонидан берилган ижро ****ларини бекор қилиб, янги ижро **** беришнилозимтопади. Юқоридагиларга кўра, Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 15, 55-моддалари ва ИПКнинг66, 68,72,74,****, ****, ****, ****, ****моддаларига асосланиб, судлов ҳайъати қ а р о р қ и л д и: Қашқадарё вилоят Ғазначилик хизмати бошқармасинингкассация шикоятиқаноатлантирилсин. Қарши туманлараро иқтисодий судининг**** йил 18 ноябрдаги ҳал қилув қарори бекор қилинсин. Янги қарор қабул қилинсин. Ўзбекистон Савдо-саноат Палатаси Қашқадарё вилоят ҳудудий бошқармаси палата аъзоси «Shurt n g z kim m jmu si» масъулияти чекланган жамиятининг манфаатида бергандаъвоаризасиниқаноатлантириш рад этилсин. «Shurt n g z kim m jmu si» масъулияти чекланган жамияти томониданбиринчи инстанциясудиучун375**** почта **** тўланганлиги инобатгаолиниб, ўзининг зиммасидақолдирилсин. «Shurt n g z kim m jmu si» масъулияти чекланган жамиятиҳисобиданреспублика бюджетигабиринчи ва кассация инстанцияси судлари учун **** сўм давлат божи ва Қашқадарё вилоят Ғазначилик хизмати бошқармаси фойдасига тўланган **** сўм почта ****ундирилсин. Биринчи инстанция суди томонидан ****4йил19 декабрдаберилган ижро ****ларибекор қилинсин ва янги ижро ****лариберилсин. Қарор қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга киради. Қарор устидан биринчи инстанция суди орқали Қашқадарё вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик қилувчи **** ҳайъат аъзолари ****О.Қурбонов