Решение #2852939 Экономические

****-сонли иқтисодий иш Биринчи инстанция судида ишни кўрган судья – **** Апелляция инстанцияси судида маърузачи судья – **** ХОРАЗМ ВИЛОЯТ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ АПЕЛЛЯЦИЯ ИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ Урганчшаҳар **** йил 4 ноябрь Хоразм вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати **** раислигида, ҳайъат аъзолари **** ва **** иборат таркибда, судья катта ѐрдамчиси ******** котиблигида, Урганч туманлараро иқтисодий судида юритилган ****сонли иқтисодий иши доирасида **** йил 17 сентябрда қабул қилинган ҳал қилув устидан шерик жавобгар “************” акциядорлик жамияти томонидан берилган апелляция шикояти асосида ишни тарафлардан даъвогар “****” АТБ вакили **** (**** йил 9 мартдаги ****- сонли ишончномага асосан), шерик жавобгар “************” акциядорлик жамияти вакили **** (**** йил 3 сентябрдаги ****-сонли ишончномага асосан) иштирокида, Хоразм вилоят судининг иқтисодий ишлари бўйича судлов ҳайъати жойлашган биносида, видеоконференцалоқа режими ( D skt иловаси орқали)даги очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Хоразм вилоят ҳудудий бошқармаси (бундан кейинги матнларда палата деб юритилади) “****” АТБ (кейинги матнларда даъвогар деб юритилади) манфаатида Урганч туманлараро иқтисодий судига даъво ариза билан мурожаат қилиб, якка тартибдаги тадбиркор ************ (бундан буѐн матнда жавобгар деб юритилади) ва “************” акциядорлик жамияти (бундан буѐн матнда шерик жавобгар деб юритилади)дан солидар тартибда **** сўм муддатли асосий кредит қарз, 10 **** **** сўм муддати ўтган фоиз, жами **** сўм ундиришнисўраган. Урганч туманлараро иқтисодий судининг **** йил 17 сентябрдаги ҳал қилув қарори билан даъвогарнинг даъвоси тўлиқ қаноатлантирилиб, жавобгар ва шерик жавобгардан даъвогар фойдасига солидар тартибда **** сўм муддатли асосий кредит қарз, **** **** сўм муддати ўтган кредит фоизи, жами **** сўм кредит қарздорлиги ундирилган. Ҳал қилув қарорига нисбатан шерик жавобгар томонидан апелляция шикояти берилиб, унда биринчи инстанция суди ҳал қилув қарори бекор қилишсўралган. Суд **** иштирок этган шерик жавобгар вакили апелляция шикоятида келтирилган **** такрорлаб, даъво талабида сўралган муддати ўтган кредит қарздорлигини тўлашга эътирози йўқлигини, шундан келиб чиққан ҳолда ҳал қилув қарорини ўзгартиришни сўради. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили ўз тушунтиришида апелляция шикоятига эътироз билдириб, уни рад қилишни ва биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни сўради. 1 Суд муҳокамасининг жойи ва **** тўғрисида белгиланган тартибда хабардор қилинган палата ва жавобгар вакиллари суд муҳокамасига келмадилар. Бу ҳолда судлов ҳайъати, Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буѐн матнларда ИПК деб юритилади) ****-моддасининг тўртинчи қисмига мувофиқ, ишни уларнинг иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топади. Судлов ҳайъати тарафлар вакилларининг тушунтиришларини тинглаб, апелляция шикоятида баѐн этилган **** иш ҳужжатлари билан биргаликда муҳокама қилиб, қуйидаги асосларга кўра апелляция шикоятини қаноатлантиришни рад этишни ва ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим топади. Иш ҳужжатлари ва суд муҳокамасидан аниқланишича, даъвогар ва жавобгар ўртасида **** йил 29 июлда ****-сонли кредит шартномаси (кейини ўринларда кредит шартномаси деб юритилади) тузилган бўлиб, кредит шартномасига кўра даъвогар жавобгарга Ўзбекистон Республикаси Президентининг **** йил 14 сентябрдаги “Кичик бизнесни ривожлантиришни молиявий ва институционал қуллаб-қувватлаш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ****-сонли қарорига асосан I соҳасини ривожлантириш **** 84 ой муддатга (асосий қарзни қайтаришда 24 ой имтиѐзли давр билан), йиллик 18 фоиз устама тўлаш шарти билан, жами **** сўм кредит ****. Жавобгар эса кредит шартномасининг иловасида келтирилган графикка асосан кредит ва унга ҳисобланган фоизларни қайтариш **** олган. Шартномага асосан кредит таъминоти сифатида **** йил 21 июнда даъвогар ва шерик жавобгар ўртасида имзоланган ****-сонли кредит қайтмаслик хатарини суғурталаш шартномаси (кейинги ўринларда суғурта шартномаси деб юритилади)га асосан ****-сонли суғурта полисиберилган. Жавобгар кредитни қайтариш графигига асосан қарзнинг навбатдаги қисмини қайтариш учун белгиланган муддатларни бузган, яъни кредит фоизини **** кундан буѐн тўламай, муддати ўтган қарздорликка йўл қўйган.Натижада судга мурожаат қилингунга қадар муддати ўтган кредит фоизидан **** **** сўм қарздорлиги вужудга келган. Кредит қарздорлигини тўлашни талаб қилиб, даъвогар томонидан жавобгарга юборилган талабномалар ва олиб борилган музокаралар натижа бермаган.Даъвогар шерик жавобгарга суғурта ҳодисаси содир бўлганлиги тўғрисида маълумот бериб суғурта товонини тўлашни сўраган.Шерик жавобгар ҳам даъвогарнинг мурожаатини эътиборсиз қолдирган.Шундан сўнг, даъвогар кредит қарздорлигини солидар тартибда жавобгар ва шерик жавобгардан ундириб бериш учун палатага мурожаат қилган.Палатада амалга оширилган медиация жараѐнлари ҳам самара бермаган.Кейин палата томонидан судга мурожаатқилинган. Низони ҳал этишда биринчи инстанция суди иш учун аҳамиятли ҳолатларни тўлиқ аниқлаб, моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларини тўғри қўллагани ҳолда даъвони қаноатлантириш **** қонуний тўхтамга келган. Бинобарин, Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 15-моддасининг биринчи ва иккинчи қисмларига мувофиқ, Ўзбекистон Республикасида Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунларининг устунлиги сўзсиз тан олинади. 2 Конституция мамлакатнинг бутун ҳудудида олий юридик кучга эга, тўғридан-тўғри амал қилади ва ягона ҳуқуқий маконнинг асосини ташкил этади. ИПК 13-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ, суд ишларни Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунлари, бошқа қонунчилик ҳужжатлари, шунингдек Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномалари асосида ҳалқилади. Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик кодекси (бундан буѐн матнларда ФК деб юритилади) ****-моддаси иккинчи қисмига кўра, **** шартномадан, зиѐн етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. Мазкур ҳолатда тарафлар ўртасидаги **** кредит шартномасидан ҳамда унинг асосида тузилган суғурта шартномасидан келиб чиққан. ФК ****-моддасига кўра, кредит шартномаси бўйича бир тараф – **** ѐки бошқа кредит ташкилоти (кредитор) иккинчи тарафга (қарз олувчига) шартномада назарда тутилган миқдорда ва шартлар асосида пул маблағлари (кредит) бериш, қарз олувчи эса олинган пул суммасини қайтариш ва унинг учун фоизлар тўлаш **** олади. Кредит шартномасининг 4.2-бандига асосан қарз олувчи (жавобгар) кредитни ва у бўйича ҳисобланган фоизларни мазкур шартномада белгиланган муддатларда ва миқдорда тўлаш **** олган. Кредит шартномасининг 5.1.4-бандига асосан қарз олувчи томонидан мазкур кредит шартномасида белгиланган ҳар қандай тўлов **** **** ѐки бизнес режа кўрсаткичлари тўлиқ **** ҳолларда **** фоизларни ҳамда кредит бўйича асосий қарзни муддатидан олдин, жумладан, ундирувни кредит таъминотига қаратиш орқали ундириб олиш ҳуқуқига эга. Суғурта шартномасининг 1.1-бандига кўра, кредит шартномаси суғурта қилдирувчи билан қарз олувчи ўртасида тузилаѐтган шартнома бўлиб, унга мувофиқ суғурта қилдирувчи қарз олувчига Ўзбекистон Республикаси Президентининг **** йил 14 сентябрдаги “Кичик бизнесни ривожлантиришни молиявий ва институционал қуллаб-қувватлаш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ****- сонли ва **** йил 9 январдаги “**** йилда янги иш ўринларини ташкил этиш ва аҳоли бандлигига кўмаклашиш дастури тўғрисида”ги қарорлари асосида **** кредит бўлиб, **** (суғурта қилдирувчи) кредит шартномасида назарда тутилган миқдорда ва шартларда пул маблағларини (кредитни) **** этиш, қарз олувчи кредит маблағлари ва унга ҳисобланган фоизлар ҳамда бошқа тўловларни кредит шартномасида белгиланган муддат ва миқдорда қайтариш **** юклатилган битим (шартнома)дир. Суғурта шартномасининг 3.1-бандига кўра, суғурта ҳодисаси бўлиб, суғурта муддатида юзага келган, қарздорнинг кредит шартномаси бўйича зиммасига олган **** **** ѐки лозим **** ****, яъни кредит қарздорлигини (кредит бўйича асосий қарз ва фоизларни, пеняни) кредит шартномасида белгиланган шартлар ва муддатларда тўлай олмаганлигиҳисобланади. Суғурта шартномасининг 6.6.3-бандида, суғурталовчи суғурта ҳодисаси содир бўлганда суғурта қилдирувчига ушбу шартномада белгиланган тартиб ва миқдорда суғурта пули (товони)ни тўлаш **** олган. Шунингдек, суғурта шартномасининг 10.1-бандига кўра, суғурталовчи мазкур шартнома бўйича ўз зиммасига олган **** билан қарз олувчи 3 билан бирга кредитнинг суғурта қилинган қисми бўйича суғурта пули (товони) миқдорида суғурта қилдирувчи олдида солидар жавобгар бўлади. ФК ****-моддаси тўртинчи қисмининг мазмунига кўра, кредит шартномаси муносабатларига нисбатан қарз шартномаси қоидалари қўлланилиши мумкин. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, қарз олувчи олинган қарз суммасини қарз шартномасида назарда тутилган муддатда ва тартибда қарз берувчига қайтариши шарт. ФК ****-моддасига кўра, агар қарз шартномасида қарзни қисмлаб (бўлиббўлиб) қайтариш назарда тутилган бўлса, қарз олувчи қарзнинг навбатдаги қисмини қайтариш учун белгиланган муддатни бузган ****, қарз берувчи қарзнинг қолган барча суммасини тегишли фоизлар билан бирга муддатидан олдин қайтаришни талаб қилишга ****. Агар қарз шартномасида қарз бўйича фоизларни қарзнинг ўзини қайтариш муддатидан олдин тўлаш назарда тутилган бўлса, бу **** бузилган ****, қарз берувчи қарз олувчидан қарз суммасини тегишли фоизлари билан бирга муддатидан олдин қайтаришни талаб қилишга ****. ФК ****-моддасига кўра, қарздорлар шерик бўлиб **** олганида кредитор ҳамма қарздорлардан **** солидар **** ҳам, уларнинг ҳар биридан алоҳидаалоҳида **** ҳам, шу билан бирга қарзни тўла ѐки унинг бир қисмини **** ҳам талаб қилишга ****. Солидар қарздорларнинг биридан тўлиқ қаноатланмаган кредитор ололмаган нарсасини бошқа солидар қарздорлардан талаб қилиш ҳуқуқига эга. Солидар қарздорлар **** тўла **** бурчли бўлибқолаверадилар. ФК ****-моддасига кўра, шартномани бузганлик учун жавобгарлик хавфини суғурта қилишга қонунда назарда тутилган ҳолларда йўл қўйилади. Шартномани бузганлик учун жавобгарлик хавфини суғурта қилиш шартномаси бўйича **** суғурта қилдирувчининг ўзининг жавобгарлик хавфи суғурталаниши мумкин.Ушбу талабга мувофиқ бўлмаган суғурта шартномаси ўзўзидан **** эмас. Шартномани бузганлик учун жавобгарлик хавфи, бу шартнома шартларига кўра суғурта қилдирувчи қайси тараф олдида тегишли жавобгарликни зиммасига олиши лозим бўлса, ўша тараф наф олувчи фойдасига, ҳатто суғурта шартномаси бошқа шахс фойдасига тузилган ѐхуд унда кимнинг фойдасига тузилгани айтилмаган **** ҳам, суғурталанган ҳисобланади. Жавобгар ва шерик жавобгар томонидан кредит шартномасида ва суғурта шартномасида белгиланган **** лозим **** **** ишдаги ҳужжатлар билан ўз тасдиғини топади. Юқоридагиларга асосланган ҳолда биринчи инстанция суди даъвогарнинг жавобгар ва шерик жавобгардан солидар тартибда кредитнинг асосий ва фоиз қарздорликни ундириш талабини асосли деб топиб, уларни қаноатлантириш **** асосли тўхтамга келган. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмида биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгартириш ѐки бекор қилиш учун асослар келтирилган бўлиб, мазкур ҳолатда бундай асослар мавжуд эмас. ИПК ****-моддаси биринчи қисмининг 1-бандига кўра, апелляция инстанцияси суди апелляция шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришга ****. 4 Судлов ҳайъати суд ҳужжатини бекор қилиш ѐки ўзгартириш учун Кодекснинг ушбу моддасида кўрсатилган асослар мавжуд эмас деб ҳисоблайди. Юқорида қайд этилганларга асосан судлов ҳайъати, низони ҳал этишда биринчи инстанция суди иш учун аҳамиятли ҳолатларни тўлиқ аниқлаб, у томонидан аниқланган деб ҳисобланган ҳолатлар исботлангани ҳамда моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларини тўғри қўллагани ҳолда даъвони қисман қаноатлантиришни **** тўғри хулосага келган деб ҳисоблаб, апелляция шикоятини қаноатлантиришни рад этишни ва ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим топади. Шунингдек, судлов ҳайъати ИПК ****-моддасига асосан ишни апелляция инстанциясида кўриб чиқиш билан боғлиқ суд **** тўлиқ **** шерик жавобгар зиммасига юклашни, шерик жавобгар апелляция шикояти беришда 1 **** **** сўм давлат божи ва 41 **** сўм почта **** тўлаганлигини инобатга олишни, шерик жавобгардан ишни видеоконференцалоқа режимидаги суд **** кўриш билан боғлиқ **** сўм суд **** Ўзбекистон Республикаси Олий суди депозит ҳисоб **** ундиришни лозим топади. Юқоридагиларга асосан ҳамда Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси 13, ****, ****, ****, ****, ****-моддаларини қўллаб, судловҳайъати қарор қилди: Урганч туманлараро иқтисодий судининг ****-сонли иқтисодий иши доирасида **** йил 17 сентябрда қабул қилинган ҳал қилув қарори ўзгаришсиз, “************” акциядорлик жамиятининг апелляция шикояти қаноатлантирилмасдан қолдирилсин. Давлат божи ва почта **** тўланганлиги инобатга олинсин. “************” акциядорлик жамиятидан Ўзбекистон Республикаси Олий суди депозит ҳисоб **** ишни видеоконференцалоқа режимида кўриш билан боғлиқ **** сўм суд **** ундирилсин. Ижро **** берилсин. Қарор қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга киради. Қарор устидан, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан бир йил ичида, Хоразм вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят берилиши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик қилувчи **** ҳайъат аъзолари **** **** 5