Решение #2853039 Экономические

4-****-2526/****-сонлииқтисодий иш Судья:**** ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Боғот тумани ****5йил4 ноябрь Боғоттуманлараро иқтисодий суди, судья****раислигида, судья ёрдамчиси****котиблигида, даъвогар вакили**** (25.08.****5йилдаги ****/****-сонли ишончномага асосан), жавобгар вакили **** (21.10.**** йилдаги ****-сонли ишончномага асосан)нингиштирокида, ЎзбекистонСавдо-саноат палатасининг даъвогар«****»акциядорлик тижорат ****манфаатидажавобгар«*** ***»акциядорлик жамиятидан ****сўм суғуртатовонпулини ундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича ишниБоғоттуманлараро иқтисодий судининг биносидавидеоконференцалоқа режимидабўлиб ўтган очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Хоразм вилоят ҳудудий бошқармаси (бундан буён матнда – Палата деб юритилади) «****» акциядорлик тижорат **** (бундан буён матнда – даъвогар деб юритилади) манфаатида иқтисодий судга мурожаат қилиб,«*** ***» акциядорлик жамияти (бундан буён матнда – жавобгар ёки суғурта компанияси деб юритилади)дан****сўм суғуртатовонпули ундиришни сўраган. Палата даъво аризасида ишни вакили иштирокисиз кўриб чиқишни сўраган. Суд муҳокамасида иштирок этган даъвогар вакили тушунтириш бериб, даъво талабларини тўлиқ қаноатлантиришни сўради. Суд муҳокамасида иштирок этган жавобгар вакили даъво талабларига эътироз билдириб,**** ва кредит олувчи ўртасидаги кредит шартномаси 26.02.**** йилда тузилганлигинибироқ, суғурта шартномаси 28.06.**** йилда имзоланиб, 2-сонли тадбиркорлик хавфини суғурта қилиш полиси **** қилинганлигини, мазкур полисда жавобгарнинг жавобгарлиги 30.06.**** йилдан кучга кириши ва 29.06.**** йилга қадар амал қилиши қайд қилинганлигини шунингдек, **** гаровсиз ва таъминотсиз кредит ****, кредит маблағларини **** ишлатилишига шароит яратганлигини, **** ушбу ҳаракатларига нисбатан хусусий **** чиқариш орқали муносабат билдириш лозимлигини, **** суғуртаҳодисаси содир бўлганлиги юзасидан талабнома билдирмаганлигини, даъво талаблари асоссизлиги сабабли даъвони қаноатлантиришни рад этишни сўради. Суд иш ҳужжатларини ўрганиб, ишда иштирок этувчи тарафлар вакилларинингтушунтиришини тинглаб, қуйидаги асосларга кўра даъвонитўлиқ қаноатлантиришни ва ишни кўриш билан боғлиқ суд **** жавобгар зиммасига юклашни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 8 ва ****моддаларига асосан **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. Мазкурҳолатда тарафларнинг **** суғурта шартномасидан келиб чиққан. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг ****-моддасига кўра, мулкий суғурта шартномасига мувофиқ бир тараф (суғурталовчи) шартномада шартлашилган **** (суғурта мукофоти) эвазига шартномада назарда тутилган воқеа (суғурта ҳодисаси) содир бўлганда бошқа тарафга (суғурта қилдирувчига) ёки шартнома қайси шахснинг фойдасига тузилган бўлса, ўша шахсга (наф олувчига) бу ҳодиса оқибатида суғурталанган мулкка етказилган зарарни ёхуд суғурталанувчининг бошқа мулкий манфаатлари билан боғлиқ зарарни шартномада белгиланган сумма (суғурта пули) доирасида тўлаш (суғурта товони тўлаш) **** олади. Ишдаги ҳужжатлардан маълум бўлишича,«****» АТБ Ҳазорасп филиали билан қарз олувчи****ўртасида **** йил2 февралда****-сонли кредит шартномаси тузилган ва кредит шартномасига асосан 14 фоиз тўлаш шарти билан 3 йил муддатга****сўм кредит ****. Кредит таъминоти сифатидадаъвогар ва жавобгар ўртасида 28.06.**** йилда тадбиркорлик хавфини суғурта қилиштўғрисида 2-сонли шартнома имзоланиб, **** томонидан **** жами **** **** сўм кредит маблағларига 2сонли суғурта полиси **** этилган. Мазкур **** этилган 2-сонли суғурта полисига илова сифатида даъвогар ва жавобгар ўртасида кредит маблағи олувчилар, кредитнинг суммаси, суғурта суммаси ва суғурта мукофотининг суммаси тасдиқланиб, имзоланган. **** томонидан кредит шартномаси бўйича **** тўлиқ **** ва кредит маблағи **** **** берилган, бироқ қарз олувчи томонидан кредит маблағини қайтариш бўйича **** ****. Қарздор томонидан кредит шартномаси бўйича қарздорлик тўланмаганлиги сабабли, даъвогарФуқаролик ишлари бўйича Боғоттуманлараро иқтисодий судига мурожаат қилган. Суднинг****-сонли иши юзасидан қабул қилингансуд буйруғибиланариза талабларитўлиқ қаноатлантирилиб, ижросини таъминлаш учунсуд буйруғиберилган. **** ижро бюросиҲазорасптумани бўлими давлат ижрочисининг ****3йил13 сентябрдаги қарорига асосан ижро **** қарздорнинг тўлаш қобилиятининг мавжуд эмаслиги, қарздорнинг мол-мулки мавжуд эмаслиги ва ундириш имконияти бўлмаганлиги сабабли “Суд ҳужжатлари ва бошқа органлар ҳужжатларини ижро этиш тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни 40-моддаси биринчи қисмининг 3-бандига асосан даъвогарга ижросиз қайтарилган.Бунинг оқибатида эса даъвогар зарар кўрган. Банктомонидансуғурта ҳодисаси содир бўлганлиги тўғрисида суғурта компаниясига ****3йил18 декабрдаюборилганталабномажавобгар томониданжавобсиз ва ижросиз қолдирилган. Шундан кейин даъвогар мазкур даъво талаби билан судга мурожаат қилган. Тарафлар ўртасидаги шартноманинг1.1-бандига кўра, жавобгар (суғурталовчи), даъвогар (суғурта қилдирувчи) томонидан “Ҳар бир оила тадбиркор дастури”(ПҚ-****.10.**** й.)асосида **** кредит маблағлари бўйича тадбиркорлик хавфини суғурталаши; 1.3-бандига кўра, суғурта объекти бўлиб, **** томонидан **** кредит маблағини сўндириш бўйича қарздор томонидан **** **** оқибатида суғурта қилдирувчининг кредит шартномаси бўйича юзага келган зарарлар билан боғлиқ мулкий манфаатлари ҳисобланиши; 5.1-бандига кўра, қарздор (кредит олувчи) томонидан кредит шартномасида белгиланган кредит қарзини қайтариш муддати (кредитнинг тўлиқ муддати) ёки кредит қарзи суд томонидан муддатидан олдин ундириш белгиланганда “суғурта қилдирувчи” олдидаги **** **** яъни кредит шартномаси бўйича кредит қарзини (кредит маблағларини) қайтармаслиги натижасида “суғурта қилдирувчининг” зарар кўриши суғурта ҳодисаси ҳисобланиши белгиланган. Қарздор (кредит олувчи)нинг кредит шартномасида белгиланган муддат ёки кредит қарзини муддатидан олдин ундириш белгиланган муддатда кредит қарзи тўланмаганлиги кутиш даври якуни бўйича суғурта ҳодисаси юзага келишини билдиради. Суд,суғурта шартномаси бўйича суғурта ходисаси содир бўлган ва суғурта компаниясининг суғуртатовонини тўлаш бўйича **** вужудга келган деб ҳисоблайди. Суғурта шартномасининг 9.1-бандида,суғурта товони суғурта қилдирувчига суғурта пулидан ошмаган миқдорда тўланиши, суғурта товони миқдори **** олинган кредит миқдори ва кредитнинг сўндириш учун йўналтирилган пул маблағларини айириб (чегириб) қолган ҳолда аниқланиши белгиланган. Бундай ҳолатда, суд даъвогарнинг даъво талабини асосли деб ҳисоблаб, уни тўлиқ қаноатлантиришни ва ишни кўриш билан боғлиқ суд **** жавобгар зиммасига юклашни лозим топади. Суд, жавобгар вакилининг**** ва кредит олувчи ўртасидаги кредит шартномаси 26.02.**** йилда тузилганлиги бироқ, суғурта шартномаси 28.06.**** йилда имзоланиб, 2-сонли тадбиркорлик хавфини суғурта қилиш полиси **** қилинганлиги, мазкур полисда жавобгарнинг жавобгарлиги 30.06.**** йилдан кучга кириши ва 29.06.**** йилга қадар амал қилиши қайд қилинганлиги**** **** билан келишмайди. Чунки,суғурта шартномасибўйича**** этилган 2-сонли суғурта полисиумумий кредитшартномалариганисбатан **** этилган бўлиб, полиснинг иловаси сифатида тарафлар ўртасида ўзаро тасдиқланган рўйхатда қарздор****ҳам қайд қилинганлиги сабабли, суд26.02.**** йилдаги кредит шартномаси мазкур полис доирасида суғурталанган деб ҳисоблайди. Бундан ташқари, суд жавобгар вакилининг**** гаровсиз ва таъминотсиз кредит ****, кредит маблағларини **** ишлатилишига шароит яратганлиги, **** ушбу ҳаракатларига нисбатан хусусий **** чиқариш орқали муносабат билдириш лозимлиги**** **** билан келишмайди. Чунки, кредит маблағлариЎзбекистон Республикаси Президентининг 07.03.**** йилдаги“Ҳудудларда аҳолини тадбиркорликка кенг жалб қилиш ва оилавий тадбиркорликни ривожлантиришга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”гиПҚ-****-сонли Қарорига асосанРеспублика ҳудудларида аҳолининг даромад топишга қаратилган муайян меҳнат фаолияти билан шуғулланишига, оилавий тадбиркорлик ривожланишига ҳар томонлама кўмаклашиш ва мазкур йўналишдаги ишларни тизимли ташкил этиш **** **** бўлиб,даъвогар томонидан кредитнинг ****лиги ўрганилганда, кредит маблағлари **** ишлатилганлиги аниқланиб, ушбу юзасидан далолатнома расмийлаштирилган. Шунингдек, суд, жавобгар вакилининг тарафлар ўртасидаги 2-сонли шартнома ва ушбу шартнома юзасидан берилган 2-сонли суғурта полиси жавобгар филиалининг ваколатсиз шахси томонидан имзоланганлиги, филиал директорига **** **** сўмгача бўлган шартномаларни имзолаш ва ушбу юзасидан суғурта полиси бериш ваколати берилганлиги сабабли, ушбу шахс томонидан имзоланган шартнома ва суғурта полисини ишончли деб ҳисоблаб бўлмаслиги **** **** билан ҳам келишмайди. Ваҳоланки,Ўзбекистон Республикаси Олий суди пленумининг 29.11.**** йилдаги“Судлар томонидан суғурта шартномасидан келиб чиқадиган низоларни ҳал этишда қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида” 45-сонли Қарори 17-бандининг 5-қисмида, суғурталовчи номидан суғурта агенти ёки суғурталовчи томонидан берилган ишончномада кўрсатилган ваколатларни амалга оширувчи бошқа шахс томонидан ўз ваколати доирасидан четга чиққан ҳолда суғурта шартномасининг тузилганлиги, агар ушбу шартнома белгиланган тартибда **** эмас деб топилмаган бўлса, суғурталовчини суғурта товонини тўлашдан озод қилиш учун асос бўла олмаслиги қайд қилинган. Суд, жавобгар вакили томонидан **** этилган, ишни ИПКнинг ****-моддаси 1-қисмининг 51-моддасига асосан кўрмасдан қолдириш **** аризасини муҳокама қилиб,ишни кўрмасдан қолдиришга асослар мавжуд эмас деб ҳисоблаб, аризани қаноатлантиришни рад этишни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 68-моддасига кўра, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****-моддасига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Юқоридагиларга асосан, суд даъвогарнинг даъвосинитўлиқ қаноатлантиришни, жавобгардандаъвогар фойдасига****сўмсуғуртатовонпули ва****сўм почта ****ундиришни,жавобгарданРеспублика бюджетига****сўм давлат боживаЎзбекистон Республикаси Олий судидепозит ҳисоб ********сўм видеоконференцалоқа **** ундиришни лозим топади. Юқоридагилардан келиб чиқиб ҳамда Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 68, ****, ****, ****, ****-моддаларини қўллаб, суд қарорқилди: Жавобгар вакилининг ишни кўрмасдан қолдириш **** аризасини қаноатлантириш рад этилсин. Даъвогарнинг даъвоси тўлиқ қаноатлантирилсин. «*** ***»****дан«****» АТБфойдасига ****сўм суғуртатовонпули ва**** сўм почта ****ундирилсин. «*** ***»****дан Республика бюджетига ****сўм давлат божи; Ўзбекистон Республикаси Олий суди депозит ҳисоб **** ****сўм видеоконференцалоқа **** ундирилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро ****лариберилсин. Мазкур ҳал қилув қарори устидан Хоразм вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига шу суд орқали бир ой ичида апелляция тартибида, ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья Э.Розумбетов