Решение #2853070 Экономические

****/****-сонли иш **** ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ **** йил04 ноябрь Термиз туманлараро иқтисодий суди,раислик қилувчи судья ****, **** котиблигида,даъвогар вакили – Ххххх(02.09.**** йилдаги ****-86-сонли ишончнома асосида),**** ),**** (08.01.**** йилдаги36-сонли ишончнома асосида) иштирокида, Ўзбекистон Савдо саноат палатаси Сурхондарё вилоят ҳудудий бошқармасининг даъвогар – “**** ” акциядорлик тижорат **** манфаатида жавобгар – “**** ”****ганисбатан киритган даъво аризаси бўйича қўзғатилган иқтисодий ишни ўз биносида, видеоконференцалоқа режимидаги очиқ суд ****кўриб чиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: Ўзбекистон Савдо саноат палатаси Сурхондарё вилоят ҳудудий бошқармаси даъвогар“**** ” акциядорлик тижорат ****(кейинги ўринларда – даъвогар) манфаатида иқтисодий судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар“**** ”**** (кейинги ўринларда – жавобгар)дан20**** сўм суғурта товони ва суд **** ундиришни сўраган. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили даъвони қўллаб-қувватлаб, тарафлар ўртасида тузилган суғурта шартномасига биноан суғурта ҳодисаси юз берганлиги бўйича жавобгарга хабарнома ва талабнома юборилган бўлсада, жавобгар суғурта ходисасини тан олмасдан, суғурта товонини тўлаб бермаганлигини билдириб, даъвони тўлиқ қаноатлантиришни сўради. Суд **** иштирок этган жавобгар вакили даъвони тан олмасдан, суғурташартномасида суғурта ҳодисаси сифатида 3 та ҳолат бир пайтнинг ўзида юз бергандагина суғурта товони тўланиши белгиланганлигини билдириб, даъво талабини қаноатлантиришни рад этишни сўради. Суд, тарафларнинг тушунтириш ва изоҳларини тинглаб, ишда тўпланган ҳужжатларни атрофлича ўрганиб чиқиб, уларга ҳуқуқий баҳо бериб, қуйидагиларга кўра, даъвоталабини тўлиқ қаноатлантиришни лозим деб ҳисоблайди. Ишдаги ҳужжатлардан кўринишича, даъвогар томонидан фуқаро****га (кейинги ўринларда – фуқаро)24.06.**** йилдаги 300-сонли кредит шартномасига асосан 3 йил муддатга 15 фоиз устама тўлаш шарти биланиссиқхона ташкил этиш****20**** сўм миқдорида кредит маблағи ****. Кредит таъминоти сифатида даъвогар ва жавобгар ўртасида 04.01.**** йилда кредит қайтмаслик хатаридан суғурталаш бўйича ****-сонли Бош суғурта шартномаси тузилган. Мазкур суғурта шартномасига кўра жавобгар даъвогарга жисмоний шахсга **** кредитни қайтмаслик хатаридан суғурталаш бўйича 11.05.**** йилдаги19-К/368-****-сонли суғурта полиси **** этган. Фуқаро****кредит шартномаси шартларини лозим **** ****, **** кредит маблағининг бир қисмини тўлаб келган бўлсада, қайтариш жадвалига риоя қилмаганлиги боис, даъвогар олдида ****сўм миқдорида кредит қарздорлигини юзага келтирганлиги боис, даъвогар ушбу қарздорликни ундириш бўйича судга мурожаат этган.Фуқаролик ишлари бўйича Бойсун туманлараро судининг06.06.**** йилдаги ҳал қилув қарорига биноан фуқародан даъвогар фойдасига кредит қарздорлигини ундириш белгиланган ҳамда ижро этиш учун МИБ Бойсун туман бўлимига юборилган. Олиб борилган ижро ҳаракатлари натижасига кўра, фуқаро****нинг ундирув қаратилиши мумкин бўлган мол-мулки аниқланмаганлиги сабабли, давлат ижрочисининг19.11.****2йилдаги қарорига биноан Ўзбекистон Республикаси “Суд ҳужжатлари ва бошқа органлар ҳужжатларини ижро этиш тўғрисида”ги Қонуни 40-моддасининг 3-бандига мувофиқ, ижро ишини юритиш тамомланиб, ижро ҳужжати ундирувчи ҳисобланган даъвогарга қайтарилган. Шу боисдан, даъвогар суғурта шартномасига мувофиқ суғурта ҳодисаси юз берганлигини инобатга олиб, жавобгарга30.11.****2йилда ****/4****лиаризаорқали фуқаро кредит қарздорлигини белгиланган муддатда тўламаганлиги ва уни қоплашга мол-мулки етарли бўлмаганлигини хабардор қилиб, суғурта товонини тўлашни сўраган бўлсада, жавобгар томонидан суғурта товони тўлаб берилмаган. Суғурта шартномасининг 5.1-бандига кўра, суғурта ҳодисаси бўлиб, қарздорнинг қонунда белгиланган тартибда суғурта қилдирувчи олдидаги пуллик **** **** унинг меҳнат қобилиятини йўқотиши (I ва II гуруҳ ногиронлиги) ёки ўлими, кредит шартномасида белгиланган муддат ва шартларда қарздор томонидан кредит қарздорлигини қайтара олмаслиги ва суд қарорига кўра кредит шартномаси муддатидан олдин бекор қилиниши оқибатида суғурта қилдирувчи-наф олувчига зиён етказилишига сабаб бўлган ва Ўзбекистон Республикаси Олий суди пленумининг 29.11.**** йилдаги 45-сонли қарорига мувофиқ, қарздордан қарздорликни ундириш бўйича барча чоралар кўрилиб, кутиш муддати тугаганидан кейинги юзага келган воқеа ҳисобланади. Суғурта шартномасининг 5.3-бандига биноан, жавобгарга талаб билдирилгунига қадар даъвогар қарздордан қарзни ундириш чораларини кўриши шарт ва **** қарздорнинг **** **** учун мол-мулки етарли бўлмаганлиги давлат ижрочисининг ижро ҳужжатини юқорида қайд этилган “Суд ҳужжатлари ва бошқа органлар ҳужжатларини ижро этиштўғрисида”ги Қонуни 40-моддаси талабига мувофиқ ундирувчига қайтариш тўғрисидаги қарори билан тасдиқланади. Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 28.01.**** йилда ****-**** билан рўйхатдан ўтказилган “Бизнес соҳаси учун суғурта хизматлари кўрсатишнинг ягона талаблари ва стандартлари тўғрисида”ги низомнинг 12-бандига кўра суғурта шартномаси – ёзма келишув бўлиб, унга кўра суғурталовчи келишувда шартлашилган **** (суғурта мукофоти) эвазига келишувда назарда тутилган воқеа (суғурта ҳодисаси) содир бўлганда суғурта қилдирувчига суғурта товонини (суғурта пулини) тўлаш **** олади. Шунингдек, суғурта шартномасининг 6-бўлимида суғурта ҳодисасини истисно қилувчи ҳолатлар келтириб ўтилган бўлиб, ушбу шартноманинг 6.1.5-бандида қарздор томонидан кредит маблағларидан **** фойдаланилганлиги суғурта товонини тўлашни истисно этувчи ҳолат этиб белгиланган. Воқеа суғурта ҳодисаси деб тан олинмаса, суғурта қилдирувчи зарарларни қоплаш талаби билан мурожаат этган кундан бошлаб ўн беш кунлик муддатдан кечиктирмай суғурталовчи суғурта қилдирувчига рад этиш сабабларининг асослантирилган далил-исботларини ўз ичига олган хабарномани йўллаши шарт. **** кредит маблағи даъвогар томонидан**** ишлатилганлиги 16.09.****0йилда“Бойсун брок хизмат” **** билан қарздор фуқаро ўртасида тузилган ****-сонли олди-сотди шартномаси, ушбу шартномага асосан шартнома тарафлари ўртасида тузилган **** фактурага биноан ўз тасдиғини тўлиқ топди. Суғурта шартномасининг 11.1-бандида ушбу шартнома томонлар имзолаган пайтдан бошлаб кучга кириши ва шартнома асосида **** этилган суғурта полисида кўрсатилган охирги санагача бўлган муддатда амал қилади. Тўпланган ҳужжатлардан кўринадики, суғурта полисининг муддати11.05.**** йилдан 10.05.****3йилгача этиб белгиланган бўлиб, суғурта ҳодисаси, яъни қарздор фуқаронинг кредит қарздорлигини қоплаш учун мол-мулки етарли бўлмаганлиги факти давлат ижрочисининг ижро ишини қарздорнинг мол-мулки етарли бўлмаганлиги асоси билан тамомлаш **** қарорига биноан суд суғурта ҳодисаси суғурта бош шартномаси амал қилган даврда юз берган деб ҳисоблайди. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасига кўра, ҳар ким ўз ҳуқуқ ва эркинликларини қонунда **** барча усуллар билан ҳимоя қилишга ****.Ҳар кимга ўз ҳуқуқ ва эркинликларини суд орқали ҳимоя қилиш, давлат органларининг ҳамда бошқа ташкилотларнинг, улар мансабдор шахсларининг қонунга хилоф қарорлари, ҳаракатлари ва ҳаракатсизлиги устидан судга шикоят қилиш ҳуқуқи кафолатланади.Ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланади. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг 23.06.**** йилдаги “Одил судловни амалга оширишда Ўзбекистон Республикаси Конституцияси нормаларини тўғридан-тўғри қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида”ги 16-сонли Қарори 1-бандида Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 15-моддасинингиккинчи қисмигакўра, конституция мамлакатнинг бутун ҳудудида олий юридик кучга эга, тўғридан-тўғри амал қилади ва ягона ҳуқуқий маконнинг асосини ташкил этиши,Конституциянинголий юридик кучга эгалиги **** қоида унинг нормалари барча қонунлар ва бошқа норматив-ҳуқуқий ҳужжатлардан устун туришини англатиши ва шунга кўра, судлар кўриб чиқилаётган ҳуқуқий муносабатларни тартибга солувчи қонун ва бошқа норматив-ҳуқуқий ҳужжатнинг мазмунини баҳолаши ваКонституциянормаларини тўғридан-тўғри амал қилувчи олий юридик кучга эга норматив-ҳуқуқий асос сифатида қўллаши лозимлиги” тўғрисида тушунтириш берилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг (кейинги ўринларда – ФК) ****-моддаси талабларига асосан, **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса-иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига асосан, суғурта шартномаси, агар унда бошқача тартиб назарда тутилмаган бўлса, суғурта мукофоти ёки биринчи бадал тўланган пайтда кучга киради. Бундан ташқари, Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг 29.11.**** йилдаги “Судлар томонидан суғурта шартномасидан келиб чиқадиган низоларни ҳал этишда қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида”ги 45-сонли Қарорининг7-бандида ФКнинг ****-моддасигакўра, суғурта шартномаси, агар унда бошқача тартиб назарда тутилмаган бўлса, суғурта мукофоти ёки биринчи бадал тўланган пайтдан кучга киради ва унинг шартлари, агар шартномада суғурта амал қилиши бошланишининг бошқача муддати назарда тутилмаган бўлса, суғурта шартномаси кучга кирганидан кейин юз берган суғурта ҳодисаларига нисбатан татбиқ этилиши **** тушунтириш берилган. Мазкур ҳолатда, даъвогар томонидан суғурта ҳодисаси юз берганлиги **** хабарнома юборилган бўлсада, қарздор фуқаро кредит **** **** қобилиятига эга бўлмаганлигини, суд ҳужжати асосида ундирув қаратилиши мумкин бўлган мол-мулки аниқланмаганлигини инобатга олиб, фуқаронинг тўловга қобилиятсизлиги оқибатида суғурта шартномасининг 5.1-бандида белгиланган суғурта ҳодисаси содир бўлган, деган хулосага келади. ИПК 74-моддасининг биринчи-учинчи қисмларига мувофиқ, суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради.Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи назаридан, далилларнингйиғиндиси эса, етарлилиги нуқтаи назаридан баҳоланиши лозим.Агар текшириш натижасида далилнинг **** тўғри келиши аниқланса, у ишончли деб тан олинади. Суд, ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларга тўлиқ ва холис баҳо бериб, даъвони асосли деб ҳисоблайди ва шу боис уни қаноатлантириб,жавобгардан даъвогарга20****сўм суғурта товонини ундиришни лозим деб топди. Суд, ИПКнинг ****-моддасигаасосан иш бўйича суд **** муҳокама қилиб, жавобгарданЎзбекистон Республикаси Олий судининг депозит ҳисоб **** ишни видеоконференцалоқа режимида кўриш билан боғлиқ10300**** суд ****,даъвогар фойдасигаиш учун тўлаб чиқилган ********сўм давлат божи,******** почта **** ундиришнилозим топди. Суд, **** ****ИПКнинг ****, ****, ****-моддаларини қўллаб, қ а р о р қ и л д и: Даъво талаби тўлиқ қаноатлантирилсин. Жавобгар – “**** ”****ҳисобидан даъвогар “**** ” акциядорлик тижорат **** фойдасига20**** сўмсуғурта товони, ********сўм давлат божиҳамда******** почта ****; Ўзбекистон Республикаси Олий судининг депозит ҳисоб **** ишни видеоконференцалоқа режимида кўриш билан боғлиқ****сўм суд **** ундирилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро **** берилсин. Ҳал қилув қароридан норози тарафлар қарор қабул қилинган кундан эътиборан бир ой ичида ушбу суд орқали апелляция тартибида шикоят (протест) беришлари ёки ушбу муддатда апелляция шикояти (протест) берилмаса, олти ойлик муддатда кассация шикояти (протест) беришлари мумкин. Судья ****