Решение #2853144 Экономические

****-сонли иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ **** **** йил 04 ноябрь Термиз туманлараро иқтисодий суди ўз биносида, очиқ суд ****,раислик қилувчи судья ****, ****нингкотиблигида, даъвогар вакили **** (19.05.**** йилдаги ****-сонли ишончнома асосида)нинг иштирокида, Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Сурхондарё вилоят ҳудудий бошқармасинингдаъвогар “O’zAgr lizing” акциядорлик жамияти манфаатида жавобгар “Z min Ang r lust ri” масъулияти чекланган жамиятига нисбатан киритган даъво аризаси бўйича қўзғатилган иқтисодий ишни ўз биносида, очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Сурхондарё вилоят ҳудудий бошқармаси(кейинги ўринларда - Палата) даъвогар “O’zAgr lizing” **** (кейинги ўринларда - даъвогар) манфаатида судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар “Z min Ang r lust ri” **** (кейинги ўринларда жавобгар) лизинг шартномасига асосан **** **** сўм асосий қарз, **** **** сўм пеня ҳамда ишни кўриб чиқиш билан боғлиқ суд **** ундиришни сўраган. Палата ишни ўзининг иштирокисиз кўриб чиқишни сўраган. Жавобгарга суд **** **** ва жойи **** белгиланган тартибда хабар қилинган бўлсада, ўз вакили иштирокини таъминламади ҳамда сабабини судга маълум қилмади. Суд, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг (кейинги ўринларда - ИПК) ****-моддасига ишни уларнинг иштирокисиз кўришни лозим топди. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили даъвони қўллаб-қувватлаб, уни қаноатлантиришни, бироқ жавобгар суд муҳокамаси давомида қарздорликнинг бир қисмини тўлаб берганлигини инобатга олишни сўради. Суд, суд **** муҳокамасида иштирок этган тараф вакилининг тушунтириш ва **** тинглаб, ишда мавжуд ҳужжатларни ўрганиб чиқиб, уларга ҳуқуқий баҳо бериб,қуйидаги асосларга кўра даъво талабини қисман қаноатлантиришни лозим топади. Аниқланишича, тарафлар ўртасида 20.05.**** йилда ****-сонли лизинг шартномаси тузилган бўлиб, шартномага мувофиқ, даъвогар лизинг олувчининг ўз маблағлари ва кредит маблағлари ҳисобига сотиб олинган лизинг объекти ҳисобланган “Вектор-****” русумли 1 дона **** сўм қийматдаги комбайн лизингга берилган. Шундан сўнг, сотувчи – “Чирчиқ қишлоқ хўжалиги техникаси заводи”****, даъвогар ва жавобгар ўртасида 20.10.**** йилда уч томонлама имзоланган ****-сонли лизинг объектини топшириш-қабул қилиб олиш далолатномасига биноан лизинг объекти ҳисобланган комбайн жавобгарга топширилган. Ҳудди шунингдек, тарафлар ўртасида 20.05.**** йилда ****-сонли, 20.05.**** йилда ****-сонли, 20.05.**** йилда ****-сонли айни шу мазмундаги лизинг шартномалари имзоланган бўлиб, ҳар бирининг қиймати **** сўмдан яна 3 та “Вектор-****” русумли комбайнлар жавобгарга топшириш-қабул қилиш далолатномаларига асосан топширилган. Бундан ташқари, 04.11.**** йилда тарафлар ҳамда “Ang r Sur n g’ururi” **** ўртасида “Барча ҳуқуқ ва **** бошқа шахс фойдасига тўлиқ воз кечиш тўғрисида” уч томонлама **** шартнома тузилган бўлиб, унга биноан “Ang r Sur n g’ururi” **** 24.03.**** йилда жавобгар билан тузилган****-сонлилизинг шартномаси бўйича барча ҳуқуқ ва **** унинг фойдасига тўлиқ воз кечган.Мазкур шартномага асосан лизинг олувчи “Ang r Sur n g’ururi” **** лизинг шартномаси бўйича барча ҳуқуқ ва **** жавобгар “Z min Ang r lust ri” **** топширган.Мазкур шартномага асосан 05.11.**** йилдаги тарафлар ўртасида уч томонлама топшириш-қабул қилиш далолатномасига асосан лизинг объекти ҳисобланган “ s IH AF ****WD” русумли комбайн техникаси жавобгарга бут ҳолда ва кафолат паспорти билан бирга топширилган, жавобгар уни қабул қилиб олган. Ҳудди шу сингари, 04.11.**** йилда тарафлар ҳамда “Ang r Sur n g’ururi” **** ўртасида “Барча ҳуқуқ ва **** бошқа шахс фойдасига тўлиқ воз кечиш тўғрисида” уч томонлама **** тузилган яна 4 та шартномаларга биноан “Ang r Sur n g’ururi” **** 24.03.**** йилда тузилган****-сонли,24.03.**** йилда тузилган****сонли,24.03.**** йилда тузилган****-сонлива 24.03.**** йилда тузилган****-сонлилизинг шартномалари бўйича барча ҳуқуқ ва **** жавобгарга топширилган бўлиб, мазкур шартномаларга асосан 05.11.**** йилдаги тарафлар ўртасида уч томонлама топшириш-қабул қилиш далолатномаларига асосан лизинг объектлари ҳисобланган жами 4 та “ s IH AF ****WD” русумли комбайн техникалари жавобгарга топширилган (жами бўлиб 5 та комбайн). Бундан ташқари, тарафлар ўртасида 12.04.**** йилда****UFсонлилизинг шартномаси (ғалла ўриш комбайнлари ва пахта териш машиналари учун) тузилган бўлиб, шартномага мувофиқ, даъвогар лизинг олувчининг ўз маблағлари ва кредит маблағлари ҳисобига сотиб олинган лизинг объекти ҳисобланган “**** **** W****” русумли 2 дона жами **** **** сўм қийматдаги ғалла ўриш комбайни лизингга берилган. Шундан сўнг, сотувчи – “Тошкент агро трактор” ****, даъвогар ва жавобгар ўртасида 04.07.**** йилда уч томонлама имзоланган лизинг объектини топшириш-қабул қилиб олиш далолатномасига биноан лизинг объекти ҳисобланган комбайн жавобгарга топширилган. Шу каби, тарафлар ўртасида 12.04.**** йилда****UF-сонли, вашу санадаги****UF-сонлилизинг шартномаларига биноан, даъвогар жавобгарга лизинг объекти ҳисобланган “**** **** W****” русумли жами яна қўшимча 4 дона умумий қиймати **** **** сўмлик ғалла ўриш комбайнлари лизингга берилган. Ўз навбатида, сотувчи “Тошкент агро трактор” ****, даъвогар ва жавобгар ўртасида 04.07.**** йилда уч томонлама имзоланган топширишқабул қилиб олиш далолатномасига биноан лизинг объектлари ҳисобланган комбайнлар жавобгарга топширилган. Лизинг шартномасининг 4.1-бандига кўра, жавобгар лизинг объекти нархининг 20 фоизидан кам бўлмаган қисмини олдиндан шартнома имзоланган кундан бошлаб 90 кун ичида тўлаб бериш, лизинг объекти тўловининг қолган 80 фоиз қисмини лизинг объектини қабул қилиб олгандан сўнг, ҳар чорак ойининг охирги иш куни санасига қадар ушбу шартноманинг таркибий қисми бўлган тўлов жадвалига мувофиқ амалга ошириш **** олган бўлсада, жавобгар ушбу шартномавий **** **** оқибатида қарздорлик юзага келган. Лизинг шартномасининг 8.3-бандида лизинг тўловлари тўлов жадвали асосида кўрсатилган муддат ва миқдорда амалга оширилмаган ҳолларда, муддати ўтказиб юборилган ҳар бир кун учун кечиктирилган тўлов суммасининг 0.4 фоизи миқдорида, бироқ кечиктирилган умумий тўлов суммасининг 50 фоизидан ортиқ бўлмаган миқдорда пеня тўлаши белгиланган. Даъвогар ўз даъво аризасида, жавобгар лизинг тўловларини лизинг шартномаларига иловада белгиланган муддатда ва миқдорда тўлаб бермаганлиги оқибатида жами **** **** сўм асосий қарздорлик юзага келиб, тўлов кечиктирилгани учун **** **** сўм пеня ҳисобланганлигини асос қилиб, жавобгардан ушбу қарздорликни ундиришни сўраган. Бироқ, суд муҳокамаси давомида жавобгар 07.10.**** йилдаги 77-сонли, 15.10.**** йилдаги 9-сонли ва 22.10.**** йилдаги ****-сонли тўлов топшириқномаларига асосан жами **** **** сўм қарздорликни тўлаб берганлиги боис, 04.11.**** йил ҳолатига **** **** сўм қарздорлик қолдиқда қолган. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 55-моддасининг иккинчиучинчи қисмларига мувофиқ, ҳар кимга ўз ҳуқуқ ва эркинликларини суд орқали ҳимоя қилиш, давлат органларининг ҳамда бошқа ташкилотларнинг, улар мансабдор шахсларининг қонунга хилоф қарорлари, ҳаракатлари ва ҳаракатсизлиги устидан судга шикоят қилиш ҳуқуқи кафолатланади.Ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланади. ИПК 13-моддасининг биринчи қисмига биноан, суд ишларни Ўзбекистон РеспубликасиКонституциясива қонунлари, бошқа қонунчилик ҳужжатлари, шунингдек Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномалари асосида ҳал қилади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (кейинги ўринларда ФК) ****-моддасининг иккинчи қисмига мувофиқ, **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. ФКнинг ****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса – иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик судининг 27.11.**** йилдаги “Лизинг муносабатларини тартибга солувчи қонунчилик нормаларини иқтисодий судлар томонидан қўлланилишининг айрим масалалари ****”ги ****-сонли қарорининг4-бандида ФКнинг****-моддасива Қонуннинг 22-моддасига мувофиқ лизинг тўловлари лизинг берувчига лизинг объекти қийматининг лизинг олувчи томонидан қопланишидан, шунингдек лизинг берувчининг фоизли даромадидан иборат бўлади.Бунда судлар инобатга олишлари керакки, лизинг объекти қиймати лизинг берувчининг ушбу мулкни сотиб олиш билан боғлиқ **** (етказиб бериш, транспорт ****, **** ишлари ва бошқалар)ни ўз ичига олиши; Мазкур қарорнинг 8-бандида лизинг шартномаси ва (ёки) лизинг объектини олди-сотди шартномаси **** **** ёки лозим **** **** ****, ҳуқуқи бузилган лизинг субъекти айбдор шахсдан қонунда ёки шартномада белгиланган неустойкани ундиришни талаб қилишга ****.Бунда, агар неустойка билан бирга зарарни ҳам ундириш **** талаб билдирилган бўлса, зарарни ундириш ФКнинг****-моддаситалабларига риоя этилган ҳолда амалга оширилиши **** тушунтириш берилган. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг 15.06.**** йилдаги“**** ****ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги ****-сонли қарорининг4-бандида ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга **** **** тушунтириш берилган. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (кейинги ўринларда - ИПК) 74-моддасининг биринчи-иккинчи қисмларига биноан суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради. Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса, етарлилиги нуқтаи назаридан баҳоланиши лозим. Юқорида баён этилганлардан келиб чиқиб суд даъвогарнинг даъво талабларини қисман қаноатлантириш **** тўхтамга келиб, жавобгарҳисобидан**** ****сўм асосий қарз, пеняни ****,****га камайтирган миқдорда ундиришни, даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишни лозим топди. Суд, ИПКнинг ****-моддасига асосан иш бўйича суд **** муҳокама қилиб, жавобгардан республика бюджетига ****,**** давлат божи ундиришни, даъвогар олдиндан тўлаб чиққан**** сўм почта ****жавобгар зиммасигаюклашни лозим топди. Суд,Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****80, ****-моддалариниқўллаб, қ а р о р қ и л д и: Даъво талаби қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар “Z min Ang r lust ri” масъулияти чекланган жамияти ҳисобидан даъвогар “O’zAgr lizing” акциядорлик жамияти фойдасига ********сўм асосий қарз, ****,****пеня ҳамда **** сўм почта **** ундирилсин. Даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Жавобгар “Z min Ang r lust ri” масъулияти чекланган жамияти ҳисобиданреспублика бюджети ва суд ҳокимияти органларини ривожлантириш жамғармасига ****,**** давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро **** берилсин. Ҳал қилув қароридан норози тарафлар шу суд орқали Сурхондарё вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига қарор қабул қилинган кундан эътиборан бир ой муддат ичида апелляция тартибда шикоят бериш (протест келтириш) ёки ушбу муддатда апелляция шикояти (протест) берилмаса, олти ойлик муддатда кассация шикояти (протест келтириш) бериш мумкин. Судья ****