Решение #2853163 Экономические

****-сонли иқтисодий иш Биринчи инстанция судида ишни кўрган судья – **** Апелляция судья – **** инстанцияси судидамаърузачи ХОРАЗМ ВИЛОЯТ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ АПЕЛЛЯЦИЯ ИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ Урганч шаҳри **** йил 4 ноябрь Хоразм вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати **** раислигида, ҳайъат аъзолари **** ва **** иборат таркибда, судья катта ѐрдамчиси ****** котиблигида, тарафлардан даъвогар «********» масъулияти чекланган жамияти вакили ****ѐзов (ишончнома асосида), жавобгар якка тартибдаги тадбиркор **** ******* ўғли иштирокида, Боғот туманлараро иқтисодий судининг ****-сонли иқтисодий иш доирасида **** йил 12 сентябрда қабул қилинган ҳал қилув қарорига нисбатан жавобгар якка тартибдаги тадбиркор **** ******ўғли томонидан берилган апелляция шикояти бўйича ишни Хоразм вилоят судининг биносида бўлиб ўтган очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: «********» масъулияти чекланган жамияти (бундан буѐн матнда даъвогар деб юритилади)нинг тугатиш бошқарувчиси Боғот туманлараро иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, якка тартибдаги тадбиркор **** ******** (бундан буѐн матнда жавобгар деб юритилади)дан **** сўм ундиришни сўраган. Боғот туманлараро иқтисодий судининг **** йил 12 сентябрдаги ҳал қилув қарори билан даъво тўлиқ қаноатлантирилган. Ҳал қилув қарорига нисбатан жавобгар томонидан апелляция шикояти берилиб, унда ҳал қилув қарорини бекор қилиб, даъвони рад қилиш сўралган. Суд **** иштирок этган жавобгар вакили апелляция шикоятида баѐн этилган **** такрорлаб, шикоятни қаноатлантиришни сўради. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили апелляция шикоятига эътироз билдириб, жавобгар томонидан хизматлар кўрсатилганлигини тасдиқловчи далиллар мавжуд эмаслиги **** тушунтириш бериб, апелляция шикоятини қаноатлантиришни рад этишни сўради. Судлов ҳайъати тарафлар вакилларининг тушунтиришларини тинглаб ва шикоятда баѐн этилган **** иш ҳужжатлари билан бирга муҳокама қилиб, қуйидаги асосларга кўра апелляция шикоятини қаноатлантиришни рад этиб, ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 15-моддасининг биринчи ва иккинчи қисмлари ҳамда 55-моддасига мувофиқ, Ўзбекистон Республикасида Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунларининг устунлиги сўзсиз тан олинади.Конституция мамлакатнинг бутун ҳудудида олий юридик кучга эга, тўғридан-тўғри амал қилади ва ягона ҳуқуқий маконнинг асосини ташкилэтади. 1 Ҳар кимга ўз ҳуқуқ ва эркинликларини суд орқали ҳимоя қилиш, давлат органларининг ҳамда бошқа ташкилотларнинг, улар мансабдор шахсларининг қонунга хилоф қарорлари, ҳаракатлари ва ҳаракатсизлиги устидан судга шикоят қилиш ҳуқуқи кафолатланади. Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси бундан буѐн матнда ИПК деб юритилади) 13-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ, суд ишларни Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунлари, бошқа қонунчилик ҳужжатлари, шунингдек Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномалари асосида ҳал қилади. Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик кодекси (бундан буѐн матнда ФК деб юритилади)нинг 8 ва ****-моддаларига асосан **** шартномадан, зиѐн етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. Иш ҳужжатларидан аниқланишича, Боғот туманлараро иқтисодий судининг ****-сонли иш бўйича **** йил 2 майда қабул қилинган ҳал қилув қарори билан даъвогар соддалаштирилган тартибда тўловга қобилиятсиз деб топилган, тугатишга доир иш юритиш бошланган. Тугатиш жараѐнида даъвогар томонидан жавобгарга техника хизмати учун **** сўм ўтказилганлиги, бироқ жавобгар томонидан хизматлар кўрсатилганлиги юзасидан ҳисоб-фактуралар расмийлаштирилмаганлигианиқланган. Тугатувчи бошқарувчи **** йил 29 июлда Ал/18-сонли хат билан жавобгарга мурожаат қилиб, ўтказиб берилган **** сўмни қайтариб беришни сўраган. Бироқ, жавобгар томонидан талабнома жавобсиз ва ижросиз қолдирилганлиги боис, даъвогар мазкур даъво аризаси билан судга мурожаатқилган. Биринчи инстанция суди иш учун аҳамиятли ҳолатларни тўлиқ аниқлаб, у томонидан аниқланган ҳолатлар исботлангани ҳамда моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларини тўғри қўллагани ҳолда даъвони қаноатлантириш **** тўғри хулосага келган. Даъвогар томонидан жавобгарга тўлов-топшириқномалари билан техника хизмати учун **** сўм ўтказиб берилган. Бироқ, жавобгар томонидан даъвогарга хизматлар кўрсатилганлиги **** белгиланган тартибда ****-фактура расмийлаштирилмаган. Шунга асосан, биринчи инстанция суди жавобгарнинг даъвогар олдида қарздорлиги мавжуд деб ҳисоблаб, даъвони тўлиқ қаноатлантириш **** асосли тўхтамга келган. Судлов ҳайъати жавобгарнинг апелляция шикоятида келтирилган ****, яъни суд муҳокамасининг жойи ва **** тўғрисида хабардор қилинмаганлиги ҳамда ****-фактуралар **** этилганлиги **** **** билан келишмайди. Чунки, жавобгар суд муҳокамасининг жойи ва **** тўғрисида хабардор қилинган бўлиб, бу ҳолат иш ҳужжатлари билан ўз исботини топади. Худди шунингдек, жавобгар **** этилган дея эътироф этаѐтган ****фактуралар даъвогар томонидан унга талабнома юборилганидан 2 кейин, яъни **** йил 12 августда **** этилгани ҳолда даъвогар томонидан тасдиқланмаган ва/ѐки рад этилмаган. Ваҳоланки, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг **** йил 25 июндаги ―Ўзаро ҳисоб-китоблар тизимида электрон шаклдаги ****-фактуралардан фойдаланишни такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида‖ги ****-сонли Қарорининг 2-бандида республика ҳудудида **** йил 1 июлдан бошлаб ихтиѐрий равишда, **** йил 1 январдан бошлаб барча хўжалик юритувчи субъектлар учун ****-фактураларни электрон шаклда расмийлаштириш, **** ва ҳисобини юритиш тизимини **** тартибда жорий этиш белгиланган. Бундан ташқари, Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 14 августдаги ****-сонли Қарорига 2-илова билан тасдиқланган ―****-фактураларнинг шакллари ҳамда уларни тўлдириш, **** этиш ва қабул қилиш тартиби тўғрисида‖ Низом (бундан буѐн матнда Низом деб юритилади)нинг 2-бандига кўра, ****-фактура — Ўзбекистон Республикасининг Солиқ кодексига мувофиқ уни **** этиш **** эга бўлган товарларни (хизматларни) сотувчи (етказиб берувчи) томонидан расмийлаштириладиган қатъий белгиланган намунадаги (форматдаги), товарлар **** жўнатилганлигини ѐки хизматлар кўрсатилганлигини ва уларнинг қийматини тасдиқловчи ҳужжат ҳисобланади. Низомнинг 10-бандида эса, агар ушбу Низомнинг 12-бандида бошқача тартиб назарда тутилмаган бўлса, ****-фактуралар электрон шаклда расмийлаштирилади ва уларнинг **** ҳамда ҳисоби юритилиши электрон ахборот тизимида амалга оширилиши белгиланган. Низомнинг 11-бандига кўра, электрон ****-фактуралар ахборот тизимида техник носозликлар юзага келганда ****-фактура қоғоз шаклида расмийлаштирилади.Бунда, техник носозлик хизмат кўрсатувчи электрон ****фактура айланиш тизими оператори томонидан расман тасдиқланган бўлиши лозим ва ****-фактуралар кейинчалик электрон ****-фактураларнинг ахборот тизимидаги носозликлар бартараф этилгандан сўнг беш кун ичида электрон шаклда ****-фактуранинг қоғоз шаклида кўрсатилган сана билан киритилиши шарт. Шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг **** йил 28 апрелдаги ****-сонли Қарори билан тасдиқланган ―Товар-моддий бойликларни олиш учун ишончномаларни электрон расмийлаштириш тартиби тўғрисида‖ги НИЗОМ 10-бандида маҳсулотларни (товарларни) етказиб бериш бўйича товар-моддий бойликларни олиш учун ишончномани сотиб олувчи томонидан электрон ҳужжат айланиш тизими операторларининг ахборот тизимида тегишли маълумотларни киритиб, электрон **** имзо билан тасдиқлаган ҳолда ишончнома электрон расмийлаштирилиши белгиланган. Бундан кўринадики, биринчи инстанция суди даъвони қаноатлантиришда моддий ва процессуал қонун нормаларини тўғри қўллаган ҳолда асослантирилган ва қонуний қарор қабул қилган. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмида биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгартириш ѐки бекор қилиш учун асослар келтирилган бўлиб, мазкур ҳолатда бундай асослар мавжуд эмас. 3 ИПК ****-моддаси биринчи қисмининг 1-бандига кўра, апелляция инстанцияси суди апелляция шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришга ****. Жавобгарнинг апелляция шикоятида келтирилган **** ҳал қилув қарорини бекор қилиш учун асос бўла олмайди. Баѐн этилганлардан келиб чиқиб, судлов ҳайъати жавобгарнинг апелляция шикоятини қаноатлантиришни рад этишни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим топади. Шунингдек судлов ҳайъати, ИПК ****-моддасига асосан ишни апелляция инстанциясида кўриб чиқиш билан боғлиқ суд **** тўлиқ **** жавобгар зиммасига юклашни, жавобгар томонидан апелляция шикояти беришда **** сўм давлат божи ва **** сўм почта **** олдиндан тўлаганлигини инобатга олишни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 15, 55-моддалари Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, **** ва ****-моддаларини қўллаб, судлов ҳайъати қ а р о р қ и л д и: Боғот туманлараро иқтисодий судининг **** йил 12 сентябрдаги ҳал қилув қарори ўзгаришсиз, якка тартибдаги тадбиркор **** ********нинг апелляция шикояти қаноатлантирилмасдан қолдирилсин. Давлат божи ва почта **** тўланганлиги инобатга олинсин.Қарор қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга киради. Қарорга нисбатан биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан бир йил ичида Хоразм вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят (протест) берилиши мумкин. Раислик қилувчи **** ҳайъат аъзолари **** **** 4