Решение #2853278 Экономические

4-1805-2508/4474-сонли иқтисодий иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Касби тумани 2025 йил 4 ноябрь Касби туманлараро иқтисодий судининг судьяси З.Юсупов раислигида, судья ёрдамчиси М.Муҳаммадиевнинг котиблигида, “************” масъулияти чекланган жамиятининг “************” фермер хўжалиги ҳисобидан 7 698 840 сўм асосий қарз, 2 248 061 сўм пеня ундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича ишни даъвогар вакили Ш.Ачилов (2025 йил 3 ноябрдаги 01/1-156-сонли ишончномага асосан) иштирокида, Касби туманлараро иқтисодий суди биносида очиқ суд мажлисида кўриб чиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: “************” масъулияти чекланган жамияти (бундан кейин матнда даъвогар деб юритилади) манфаатини кўзлаб, жавобгар “************” фермер хўжалиги (бундан кейин матнда жавобгар деб юритилади)дан 7 698 840 сўм асосий қарз, 2 248 061 сўм пеня ундиришни сўраган. “Касби Агросервис МТП” масъулияти чекланган жамияти ва “************” фермер хўжалиги ўртасида 2022 йил 4 январда 399-сонли механизация хизматлари кўрсатиш бўйича шартнома имзоланган. Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигининг 2024 йил 5 ноябрдаги 2629056-сонли маълумотномасида “Касби Агросервис МТП” масъулияти чекланган жамияти қайта ташкил этиш йўли билан “Q SHQ D RYO GROSERVIS МТР” масъулияти чекланган жамияти таркибига қўшиб олинганлиги ҳамда ҳуқуқий вориси этиб белгиланганлиги маълум қилинган. Шунга асосан "************" масъулияти чекланган жамияти жавобгардан қарздорликларни ундиришни сўраб судга мурожаат қилган. Суд мажлисида иштирок этган даъвогар вакили даъво талабларини қувватлаб, уни тўлиқ қаноатлантиришни сўради. Суд муҳокамасида жавобгар иштирок этмади. Суд мажлисининг вақти ва жойи тўғрисида ажрим жавобгарга юборилган бўлиб, гибрид почта хабарномасида “Етказилди” маълумоти мавжуд. Бу ҳолатда суд Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг 127-128 ҳамда 170-моддалари талабларига кўра низони мазмунан кўриб чиқиш мумкин деб ҳисоблайди. Суд ишда иштирок этган шахслар вакилларининг тушунтиришларини тинглаб, ишдаги мавжуд ҳужжатларга ҳуқуқий баҳо бериб, қуйидаги асосларга кўра даъво талабларини қисман қаноатлантиришни, ишни кўриш билан боғлиқ суд харажатларини жавобгар зиммасига юклашни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан кейин матнда ФК деб юритилади)нинг 234-моддасида, мажбурият – фуқаролик ҳуқуқий муносабати бўлиб, унга асосан бир шахс (қарздор) бошқа шахс (кредитор) фойдасига муайян ҳаракатни амалга оширишга, чунончи: мол-мулкни топшириш, ишни бажариш, хизматлар кўрсатиш, пул тўлаш ва ҳоказо ёки муайян ҳараатдан ўзини сақлашга мажбур бўлади, кредитор эса – қарздордан ўзининг мажбуриятларини бажаришни талаб қилиш ҳуқуқига эга бўлиши, мажбуриятлар шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқиши белгиланган. ФКнинг 236-моддасида, мажбурият мажбурият шартларига мувофиқ, мажбуриятлар мажбурият шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса — иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим даражада бажарилиши керак. Ишдаги мавжуд ҳужжатлардан кўринишича, тарафлар ўртасида 2022 йил 4 январда 399-сонли механизация хизматлари кўрсатиш бўйича шартнома имзоланган бўлиб, ушбу шартноманинг 1.1-бандига кўра, “Бажарувчи” “Буюртмачи”нинг буюртмасига биноан шартноманинг 4-бандида кўрсатилган техника хизматларини кўрсатиш мажбуриятини “Буюртмачи” - бажарилган ишларни қабул қилиб олиш ва келишилган нарх бўйича ҳақ тўлаш мажбуриятини олган. “Бажарувчи” томонидан жавобгарга тегишли 11 гектар ер майдонида жами 7 698 840 сўмлик ғалла уриш механизация хизмати кўрсатилган бўлиб, мазкур хизматлар учун жавобгар томонидан тўловлар амалга оширилмаганлиги натижасида жавобгарнинг даъвогар олдида 7 698 840 сўм қарздорлиги вужудга келган. Мазкур ҳолат ишдаги мавжуд ҳужжатлар, шартнома, 2022 йил 30 июлдаги 208-сонли электрон ҳисоб-фактура, тарафлар ўртасида тасдиқланган солиштирма далолатнома билан ўз исботини топган. ФКнинг 703-моддасига кўра, ҳақ эвазига хизмат кўрсатиш шартномаси бўйича ижрочи буюртмачининг топшириғи билан ашёвий шаклда бўлмаган хизматни бажариш (муайян ҳаракатларни қилиш ёки муайян фаолиятни амалга ошириш), буюртмачи эса бу хизмат учун ҳақ тўлаш мажбуриятини олади. ФКнинг 705-моддаси, биринчи қисмида буюртмачи ўзига кўрсатилган хизматлар ҳақини ҳақ эвазига хизмат кўрсатиш шартномасида кўрсатилган муддатларда ва тартибда тўлаши шартлиги белгилаб қўйилган. Суд юқоридагиларга асосан (11 га ер * гектари 608 604 сўмдан = 7 698 840) ҚҚС билан 7 698 840 сўм асосий қарз ундириш талабини асосли ҳисоблаб, уни қаноатлантиришни лозим деб топади. Шунингдек, даъвогар шартноманинг 5.1-банди талабларидан келиб чиққан ҳолда, кўрсатилган хизмат (бажарилган иш)лар ҳақи кечиктирилгани учун жавобгар ҳисобидан 2 248 061 сўм пеня ундиришни сўраган. Шартноманинг 5.1-бандида “Бажарувчи” томонидан бажарилган иш ва кўрсатилган хизматлар учун тўловларни ўз вақтида тўланмаганда “Буюртмачи”жавобгар “Бажарувчи” га кечиктирилган ҳар бир кун учун 0,4 фоиз миқдорида лекин кечиктирилган тўлов суммасининг 50 фоиздан ортиқ бўлмаган миқдорда пеня тўлаши белгиланган. ФКнинг 333-моддасига кўра, қарздор айби бўлган тақдирда мажбуриятни бажармаганлиги ёки лозим даражада бажармаганлиги учун, агар қонунчиликда ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. Қарздор мажбуриятни лозим даражада бажариш учун ўзига боғлиқ бўлган ҳамма чораларни кўрганлигини исботласа, у айбсиз деб топилади. Шу боис суд, даъво талабидаги 2 248 061 сўм пеня ундириш талабини асосли деб ҳисоблайди. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “Мажбуриятларни бажармаганлик ёки лозим даражада бажармаганлик учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ҳақида” 2007 йил 15 июндаги 163-сонли қарорининг 4-бандига кўра, Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 326-моддасига мувофиқ, суд қарздор томонидан мажбуриятларнинг бажарилиш даражасини, мажбуриятда иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга ҳақли. Суд, тарафлар томонидан мажбурият бажарилиш даражасини ҳамда кредитор манфаатларини инобатга олиб, асосли ҳисобланган пеня миқдорини 1 000 000 сўмгача камайтиришни, қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 118-моддасига асосан, биринчи қисмига асосан суд харажатлари ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Бундай ҳолатда суд, даъво талабларини қисман қаноатлантиришни, жавобгардан даъвогар фойдасига 7 698 840 сўм асосий қарз, 1 000 000 сўм пеня, 41 200 сўм почта харажати, республика бюджетига 412 000 сўм давлат божи ундиришни лозим топди. Юкоридагиларга кўра, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 107, 108, 118, 176-180, 186, 192-моддаларига асосланиб, суд-, қ а р о р қ и лд и: Даъво талаблари қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар - "************ " фермер хўжалиги ҳисобидан: даъвогар - “************” фермер хўжалиги фойдасига 7 698 840 сўм асосий қарз, 1 000 000 сўм пеня ва 41 200 сўм почта харажати, Республика бюджетига 412 000 сўм давлат божи ундирилсин. Даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач, ижро варақалари берилсин. Ҳал қилув қарори устидан у қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ичида шу суд орқали вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция тартибида ёки қонуний кучга кирган ва апелляция тартибида кўрилмаган ҳал қилув қарори устидан у қонуний кучга кирган кундан эътиборан белгиланган тартибда кассация тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья З.Юсупов