Решение #2853304 Экономические

****/****-сонли иқтисодий иш Биринчи инстанция судида ишни кўрган судья**** Апелляцияинстанцияси судида маърузачи судья**** БУХОРО ВИЛОЯТ СУДИ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ АПЕЛЛЯЦИЯИНСТАНЦИЯСИНИНГ Қ А Р О РИ **** ****5йил4 ноябрь Бухоро вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати М.Болтаевнинграислигида, ҳайъат аъзолари судьялар****ҳамда **** иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси **** котиблигида,“Дилмурод Тўймурод Омад Замини” фермер хўжалигивакиллари **** (**** йил 3 ноябрдаги 02-сонли ишончномага асосан), **** (**** йил 8 октябрдаги ****-сонли ишончномага асосан), “ gr kim him ” акциядорлик жамиятитугатиш комиссияси вакили **** (**** йил 1 мартдаги 1-сонли ишончномага асосан)лар иштирокида, даъвогар Ўзбекистон Республикаси Давлат активларини бошқариш агентлиги Бухоро вилоят ҳудудий бошқармасининг “****” акциядорлик жамияти Ромитан туман филиали манфаатида жавобгар “Дилмурод Тўймурод Омад Замини” фермер хўжалигига нисбатан **** этган даъво аризаси бўйича Ромитан туманлараро иқтисодий судининг **** йил 22 сентябрдаги ҳал қилув қарорига нисбатан “Дилмурод Тўймурод Омад Замини” фермер хўжалиги томонидан берилган апелляция шикоятини иқтисодий иш ҳужжатлари билан бирга Бухоро вилоят суди биносида ўтказилган очиқ суд **** кўриб чиқиб,қуйидагиларни аниқлади: “ gr kim him ” акциядорлик жамияти Ромитан филиали (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) манфаатида Ўзбекистон Республикаси Давлат активларини бошқариш агентлиги Бухоро вилояти ҳудудий бошқармаси судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, “Дилмурод Тўймурод Омад Замини” фермер хўжалиги (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)дан ****сўм асосий қарздорликни ундиришни сўраган. Ромитан туманлараро иқтисодий судининг **** йил 22 сентябрдаги ҳал қилув қарори билан даъво аризаси тўлиқ қаноатлантирилган. Жавобгар ҳал қилув қароридан норози бўлиб,апелляцияшикояти билан мурожаат қилган.Шикоятдатарафлар ўртасида тузилган шартномада фермер ҳўжалиги раҳбарининг имзоси ва муҳри мавжуд эмаслиги, даъвогардан **** сўмлик минерал ўғитлар олинмаганлиги, биринчи инстанция судида ҳам даъвони тан олмаганлиги, шунингдек,даъво муддати уч йил эканлиги, даъво муддати ўтиб кетганлиги сабабли даъво муддатини қўллаб, ҳал қилув қарорини бекор қилишва янги қарор қабул қилишсўралган. Суд **** иштирок этганжавобгар вакилларитарафлар ўртасида****йил3 январда 48-сонли шартнома тузилганлигини, ****Республикаси Фуқаролик кодексига асосан умумий даъво муддати уч йил эканлигини,даъвогар томонидан **** қилинган **** фактура маҳсулотлар аслида олинганлигини тасдиқламаслигини, ****-фактура имзолангандан сўнг тўловларни амалга оширмаганлигини билдириб, суднинг ҳал қилув қарорини бекор қилишни ва даъво аризасини қаноатлантиришни рад этишни сўрашди. Суд **** иштирок этган даъвогар вакилижавобгарнинг шикоятига эътирозлари борлигини, даъво муддати ўтганлиги тўғрисида ариза билан биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори қабул қилингунга қадар билдирилмаганлигини, қарздорликнинг мавжудлиги ишдаги ҳужжатлар билан тасдиқланганлигини, жавобгар тўловларни амалга оширмаганлигини билдириб, жавобгарнинг шикоятини қаноатлантиришни рад қилишни ва биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни сўради. Суд муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилинган Ўзбекистон Республикаси Давлат активларини бошқариш агентлиги Бухоро вилояти ҳудудий бошқармаси суд **** вакили иштирокини таъминламади. Ушбу ҳолатда судлов ҳайъати унинг суд муҳокамасида иштирок этмаслиги ишни кўришга тўсқинлик қилмаслигини инобатга олиб, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади) ****-моддасининг тўртинчи қисмига асосан ишни улар вакилларининг иштирокисиз кўриб чиқишни лозим деб топди. Судлов ҳайъати иш бўйича маърузачи судьянинг маърузасини тинглаб, тарафлар вакилларининг тушунтиришлари ва эътирозларини тинглаб, апелляция шикоятидаги **** ва иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, қуйида келтирилган асосларга кўра, жавобгарнинг апелляция шикоятини қаноатлантиришни рад этишни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим топди. Иш ҳужжатларидан аниқланишича, тарафлар ўртасида****йил 3 январда 48-сонли шартнома тузилган. Шартномага асосан, даъвогар қишлоқ хўжалиги учун зарур бўлган маҳсулотларни етказиб бериши ва хўжалик фаолияти учун зарур бўлган агрокимёвий хизматларни кўрсатиши, ўз навбатида жавобгар етказиб берилган маҳсулотлар ва кўрсатилган хизматлар **** тўлаш **** олган. Шартномага кўра, даъвогар ўз **** ****, бироқ жавобгар томонидан олинган маҳсулотлар учун тўловлар амалга оширилмаган. Шундан сўнг, даъвогар жавобгарга **** йил6 ноябрда ****-сонли талабнома билан мурожаат қилиб, қарздорликни тўлашни сўраган, аммо жавобгар томонидан талабнома оқибатсиз қолдирилган. Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Агар соҳада хизмат кўрсатувчи давлат иштирокидаги **** хусусийлаштириш жараёнларини жадаллаштиришнинг қўшимча чора-тадбирлари тўғрисида” **** йил 19 апрелдаги ПҚ-****-сонли қарорига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Давлат активларини бошқариш агентлиги ҳузуридаги Аграр соҳада хизмат кўрсатувчи **** тугатиш лойиҳа офиси ташкил этилган. 2 Шу сабаблиЎзбекистон Республикаси Давлат активларини бошқариш агентлиги Бухоро вилояти ҳудудий бошқармаси даъвогарманфаатида судга жавобгарга нисбатан даъво аризасидаги талаб билан мурожаат қиган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади)нинг 8-моддасига кўра, фуқаролик ҳуқуқ ва бурчлари қонунчиликда назарда тутилган асослардан, шунингдек, фуқаролар ҳамда юридик шахсларнинг, гарчи қонунчиликда назарда тутилган бўлмаса-да, лекин фуқаролик қонунчилигининг умумий негизлари ва мазмунига кўра фуқаролик ҳуқуқ ҳамда бурчларни келтириб чиқарадиган ҳаракатларидан вужудга келади. ФК ****-моддасининг иккинчи қисмига кўра, **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. ФК ****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФКнинг ****-моддасига кўра, маҳсулот етказиб бериш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот етказиб берувчи - сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда ўзи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фойдаланиш учун ёки шахсий, оилавий ****, рўзғорда ва шунга ўхшаш бошқа **** фойдаланиш билан боғлиқ бўлмаган бошқа **** фойдаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг **** тўлаш **** олади. Даъвогартомонидантарафлар ўртасида расмийлаштирилган**** фактуралар орқали жавобгаргамаҳсулотлар етказиб берилган. Биринчи инстанция судиишни кўришда моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларини тўғри қўллаган ҳолдадаъво талабини тўлиқ қаноатлантириш тўғрисида асосли хулосага келган. ФКнинг ****-моддасига кўра, умумий даъво муддати - уч йил. ФК ****-моддасининг иккинчи қисмига кўра, даъво муддати суд томонидан **** низодаги тарафнинг суд қарор чиқаргунича берган аризасига мувофиқ қўлланади.Ушбу модданинг учинчи қисмида қўлланиш тўғрисида низодаги тараф баён қилган даъво муддатининг ўтиши суднинг даъвони рад этиш **** қарор чиқариши учун асос бўлиши белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг **** йил 19 июндаги “Иқтисодий судлар томонидан фуқаролик қонун ҳужжатларининг даъво муддатига оид нормаларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги ****сонли Қарорининг 9-бандида судларга тушунтирилсинки, даъво муддатини қўллаш **** ариза **** биринчи инстанция суди томонидан ишни кўриш якуни бўйича суд ҳужжати қабул қилингунга қадар берилиши мумкин.Агар бундай ариза ишни апелляция, кассация ва тафтиш инстанцияси судларида кўриш жараёнида берилса, у қаноатлантирилмайди ва бу **** суд ҳужжатининг асослантирувчи қисмида кўрсатилади, бундан иш апелляция ёки кассация инстанциялари томонидан ишни биринчи инстанция судида иш юритиш қоидалари бўйича кўриш ҳолати мустасно деб тушунтириш берилган. 3 Ваҳоланки, биринчи инстанция судида иштирок этган жавобгар вакили **** судга даъво муддатини қўллаш тўғрисида илтимоснома билан мурожаат қилмаган. Иккинчидан, Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 14 августдаги ****-сонли қарори билан тасдиқланган “****фактураларнинг шакллари ҳамда уларни тўлдириш, **** этиш ва қабул қилиш тартиби тўғрисида”ги Низомнинг 63-бандига кўра, етказиб берувчи томонидан **** этилган электрон ****-фактура ўн календарь кун, **** маркировкаланиши лозим бўлган маҳсулотлар бўйича эса бир календарь кун ичида сотиб олувчи томонидан электрон **** имзо билан тасдиқланиши ёки сабаби кўрсатилган ҳолда рад этилиши шарт. Тарафлар ўртасида тузилган шартномага асосан расмийлаштирилган ****-фактуралар жавобгар томонидан электрон калит орқали тасдиқланган. Низомнинг 2-бандига кўра, ****-фактура сотувчи (етказиб берувчи) томонидан **** этилган қўшилган қиймат солиғи суммасини харидор (буюртмачи) ҳисобга олиши учун асос бўладиган бирламчи ҳужжат ҳисобланади. Жавобгар маҳсулотлар олинмаганлигини исботловчи ҳужжатларини **** эта олмади. Зеро, ИПКнинг 68-моддаси биринчи қисмига асосан, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. Шу сабабли биринчи инстанция суди даъвогарнинг даъво аризасини қаноатлантириш **** тўғри хулосага келган. ИПК 74-моддасига асосан, суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради. Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса, етарлилиги нуқтаи назаридан баҳоланиши лозим. Агар текшириш натижасида далилнинг **** тўғри келиши аниқланса, у ишончли деб тан олинади. Шу сабабли судлов ҳайъати апелляция шикоятида келтирган **** биланкелиша олмайди. Судлов ҳайъати мазкур ҳолатда биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш ёки ўзгартириш учун ИПКнинг ****-моддасида кўрсатилган асослар мавжуд эмас деб ҳисоблайди. ИПКнинг ****-моддасига кўра, апелляция инстанцияси суди апелляция шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришга ****. Қайд этилганларга асосан судлов ҳайъати биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз, жавобгар манфаатида кенгашнинг апелляция шикоятини қаноатлантиришни рад қилишни лозим топади. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. 4 Ушбу модданинг тўққизинчи қисмига кўра, ишда иштирок этувчи шахсларнинг апелляция ва кассация ёки тафтиш шикояти бериш билан боғлиқ ҳолда қилган суд **** ушбу моддада баён этилган қоидаларга мувофиқ ****. Судлов ҳайъати суд **** ундириш масаласини муҳокама қилиб, жавобгар томониданапелляцияинстанцияси суди учун олдиндан ****сўм давлат божи ва ****сўм почта **** тўланганлигини инобатга олиб, унинг зиммасида қолдиришни лозим топди. Юқоридагиларга асосан ҳамдаЎзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****,****-****-моддаларига асосланиб,апелляцияинстанцияси қ а р о р қ и л д и: Жавобгар“Дилмурод Тўймурод Омад Замини” фермер хўжалигинингапелляцияшикоятини қаноатлантириш рад этилсин. Ромитантуманлараро иқтисодий судининг ****5йил22сентябрдагиҳал қилув қарори ўзгаришсиз қолдирилсин. Жавобгар“Дилмурод Тўймурод Омад Замини” фермер хўжалиги апелляцияинстанцияси учун олдиндан****сўм давлат ва **** сўмпочта **** тўланганлиги инобатга олиниб, унинг зиммасида қолдирилсин. Қарор қабул қилинган пайтдан бошлаб қонуний кучга киради. Қарордан норози тараф унинг устиданбиринчи инстанция судиорқалиҳал қилув қарори қонуний кучга киргачбир йил муддат ичида тафтиш тартибидаги шикоят (протест) билан Бухоро вилоят судига мурожаат қилишга ****. Раислик қилувчи М.Болтаев ҳайъат аъзолари **** **** 5