Решение #2853342 Экономические

****503/****-сонли иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ **** **** йил 04 ноябрь Термиз туманлараро иқтисодий суди, раислик қилувчи судья ****, **** котиблигида,даъвогар раҳбари****, адвокат **** (24.09.**** йилдаги санасиз ишончнома ва 23.10.**** йилдаги №****-сонли ордер асосида), жавобгар вакиллариШ.Қодиров (19.05.**** йилдаги №****-сонли ишончнома асосида), **** (19.05.**** йилдаги №****-сонли ишончнома асосида), С.Аҳмедовалар (04.11.**** йилдаги ****-сонли ишончнома асосида) иштирокида,даъвогар-“**** ****tr ns” масъулияти чекланган жамиятининг жавобгар “Бизнесни ривожлантириш ****” АТБ ва унинг Сурхондарё **** филиалига нисбатан киритгандаъво аризаси бўйича қўзғатилган иқтисодий ишни ўз биносида, очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: Даъвогар“**** ****tr ns” ****(бундан буён матнда - даъвогар) жавобгарлар “Бизнесни ривожлантириш ****” АТБ (бундан буён матнда -жавобгар) ва унинг Сурхондарё **** филиали (бундан буён матнда -жавобгар-2)га нисбатансудга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, 26.06.****0йилдатузилган 03-сонли кредит шартномасини**** эмас деб топишниҳамда унинг **** эмас деб топилиши билан боғлиқ ҳуқуқий оқибатларини қўллашнисўраган. Даъвогар даъво талабларини тўлиқ қўллаб-қувватлаб, 26.06.**** йилда тузилган 03-сонли ва ****-сонли кредит шартномалари бўйича айни бир хил гаров таъминоти **** этилганлигини, ўз-ўзидан маълумки, иккинчи кредит шартномаси таъминотсиз қолганлигини, кредит шартномасининг асли мавжуд эмаслигини, шу боис кредит шартномаси тузишда унинг ёзма шаклига риоя қилинмаганлигини, 2 та кредит шартномаси тузилган бўлсада, ушбу 2 та кредит шартномасига 1 та кафиллик шартномаси расмийлаштирилганлигини, бундай ҳолда битим қонун талабларига риоя қилинмасдан тузилганлигини, даъво талабларини қаноатлантиришни, тарафлар ўртасида тузилган 26.06.**** йилдаги 03-сонли кредит шартномасини **** эмас деб топишни ҳамда унинг **** эмас деб топиш билан боғлиқ ҳуқуқий оқибатларини қўллашни сўради. Суд **** иштирок этганжавобгарвакили даъвоталабини тан олмасдан, кредит шартномаси қонунчилик талабларига мос ҳоллда тузилганлигини, даъвогарнинг аризасига биноан белгиланган миқдорда кредит маблағи **** берилганлигини, бугунги кунга келиб даъвогаркредит **** **** фуқаролик ишлари бўйича Термиз туманлараро судининг ҳамда Сурхондарё вилоят суди Кассация инстанцияси судлов ҳайъатининг тегишли қарорларига биноан кредит қарздорлигини ундириш бўйича қарорлари қабул қилинганлигини, бироқ кредит қарздорлиги сўндирилмасдан келинаётганлигини билдириб,даъвогарнинг даъво талабларини қаноатлантиришни рад этишни сўради. Суд, суд **** муҳокамасидаиштирок этгантарафларвакилларининг тушунтириш ваизоҳларини тинглаб, ишда мавжуд ҳужжатларни ўрганиб чиқиб, уларга ҳуқуқий баҳо бериб,қуйидаги асосларга кўра даъво талабларини қаноатлантиришнирад этиш **** тўхтамга келади. Ишдагиҳужжатлардан аниқланишича,даъвогарва жавобгар-2 “Бизнесни ривожлантириш ****” АТБ Сурхондарё****филиали ўртасида 26.06.****0йилда03-сонликредит шартномаси имзоланган бўлиб, жавобгар2даъвогарга25.06.**** йилгача муддатга йиллик 22,5 фоиз устама тўлаш шарти билан чорвачилик комплекси ташкил этиш **** 5млрд.сўм миқдорида кредит маблағи **** ****, жавобгар эса олинган кредит маблағидан **** фойдаланиб, асосий кредит қарзи ва унга ҳисобланган фоизларни белгиланган муддатда қайтариш **** олган. Кредит таъминоти сифатида“F zi M hrinis qurilish” хусусий **** тегишли Термиз шаҳар Беруний кўчаси 1/Е-манзилида жойлашган **** млн.сўмлик ертўлали савдо дўкони биноси, мазкур хусусий **** 3 млрд.сўмлик кафиллиги,“Sunrizе shk nt”**** тегишли Термиз шаҳар Ёшлар кўчаси 5/З-манзилида жойлашган **** млн.сўмлик маиший хизмат кўрсатиш бинолари,“J nub st nd rt JS”**** тегишли Термиз шаҳар Ёшлар кўчаси 5/З-манзилида жойлашган **** млн.сўмлик маиший хизмат кўрсатиш бинолари,“ rmiz f r v n f z”**** тегишли **** млн.сўмлик ********давлат **** белгили“Yut ng BUS”русумли автобус, **** тегишли 75 Е****АА давлат **** белгили“ h vr l t tiv ”русумли автотранспорт воситаси, фуқаро **** тегишли **** Беруний кўчаси 1-Чманзилидажойлашган 50 млн.сўмлик ертўлали савдо дўкони биноси, кредит қатмаслик хатаридан суғурталаш шартномасига биноан 1 млрд.сўмлик суғурта полиси, Тадбиркорлик фаолиятини давлат томонидан қўллабқувватлаш жамғармасининг 3,5 млрд.сўмлик компенсация шартномаси **** этилган. Ҳудди шунингдек, тарафлар ўртасида айни шу санада, яъни 26.06.**** йилда ****-сонли кредит шартномасиимзоланган бўлиб,ушбу кредит шартномасига биноанжавобгар-2даъвогарга25.06.**** йилгача муддатга йиллик 22,5 фоиз устама тўлаш шарти билан савдо дўкони сотиб олиш ва айланма маблағларни тўлдириш **** 2млрд.сўм миқдорида кредит маблағи **** ****, жавобгар эса олинган кредит маблағидан **** фойдаланиб, асосий кредит қарзи ва унга ҳисобланган фоизларни белгиланган муддатда қайтариш **** олган. Кредит таъминоти сифатида 26.06.**** йилдаги 03-сонли кредитшартномасига асосан **** этилган гаров мулклари ва таъминотлари **** этилган. Тарафлар ўртасида 31.01.**** йилда тузилган “26.06.**** йилдаги 03-сонли кредит шартномасига 2-сонли қўшимча келишув”га биноан, кредит шартномасининг 2.6-бандига ўзгартириш киритилган бўлиб, **** 5 млрд.сўм кредит маблағи ва унга ҳисобланган фоизларни қайтариш жадвали ўзгартирилган. Бундан ташқари, тарафлар ўртасида 31.03.**** йилда тузилган “26.06.**** йилдаги 03-сонли кредит шартномасига 2-сонли қўшимча келишув”га биноан, кредит шартномасининг 2.6-бандига ўзгартириш киритилган бўлиб, **** 5 млрд.сўм кредит маблағи ва унга ҳисобланган фоизларни қайтариш жадвали ўзгартирилган. Шунингдек, тарафлар ўртасида 31.09.**** йилда тузилган “26.06.**** йилдаги ****-сонли кредит шартномасига 2-сонли қўшимча келишув”га биноан, кредит шартномасининг 2.6-бандига ўзгартириш киритилган бўлиб, **** 2 млрд.сўм кредит маблағи ва унга ҳисобланган фоизларни қайтариш жадвали ўзгартирилган. Кредит шартномаларининг 8.1-бандига биноан, шартнома уни томонлар имзолаган ****, унинг тўлов топшириқномаларига биноан кредитор кредит маблағи **** **** бошлаб кучга кириши ва мазкур шартнома бўйича **** тўлиқ **** қадар амал қилади. Бироқ, тўпланган ҳужжатлардан кўринишича, даъвогар кредит **** лозим **** **** оқибатида юзага келган қарздорликни белгиланган муддатда ва тартибда бартараф этмаганлиги сабабли фуқаролик ишлари бўйича Термиз туманлараро судининг 10.10.**** йилдаги ҳал қилув қарорига асосан даъвогар ҳисобидан жавобгар фойдасига **** **** сўм кредит қарздорлигини ундириш, ундирувни ҳал қилув қарорида кўрсатилган гаров мулкига қаратиш белгиланган. Шунингдек, фуқаролик ишлари бўйича Термиз туманлараро судининг 23.06.**** йилдаги ҳал қилув қарорига биноан даъвогар ҳисобидан жавобгар фойдасига **** **** сўм кредит қарздорлигини ундириш, ундирувни ҳал қилув қарорида кўрсатилган гаров мулкига қаратиш белгиланган. Бундан ташқари, даъвогар **** кредит маблағидан **** фойдаланганлиги сабабли жиноят ишлари бўйича Термиз шаҳар судининг 14.08.**** йилдаги ҳукмига кўра жамият раҳбари **** Ўзбекистон Республикаси ЖКнинг ****11-моддаси 2-қисми “а” бандида назарда тутилган жиноий қилмишни содир этганликда айбли деб топилиб, унга нисбатан тегишли жазо тайинланган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (кейинги ўринларда ФК)****-моддасининг биринчи қисмига кўра, к[СПиТ: 1.Кредит.Кредит ташкилотлари- Кредит] Кредитшартномаси бўйича биртараф — ****ёки бошқакредитташкилоти(кредитор)иккинчи тарафга(қарз олувчига)шартномада назарда тутилган миқдорда ва шартлар асосидапулмаблағлари(кредит)бериш,қарз олувчи эса олинганпулсуммасини қайтариш ва унинг учун фоизлар тўлаш **** олади. ФК****-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ, битим ушбу Кодексда ва бошқа қонунларда белгилаб қўйилган асосларга кўра, суд**** эмас деб топганлиги сабабли(низоли битим)ёки бундай деб топилишидан қатъи назар,**** эмас деб ҳисобланади(ўз-ўзидан **** бўлмаган битим). ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, битимнинг қонун талаб қиладиган шаклига риоя этмаслик қонунда тўғридан-тўғри кўрсатилган ҳолдагина унинг **** эмаслигига сабаб бўлади. ФКнинг****-моддасига биноан, кредит шартномаси ёзма шаклда тузилиши шарт. Ёзма шаклга риоя қилмасликкредитшартномасининг **** бўлмаслигига олиб келади.Бундай шартнома ўз-ўзидан **** бўлмайди. ФК****-моддасининг биринчи қисмига биноан, ё[СПиТ: 1.**** ҳуқуқи.Битимлар- Ёзма битим] зма шаклда тузилган битимни,агар иш муомаласи одатларидан бошқача тартиб келиб чиқмаса,тарафлар ёки уларнинг вакиллари имзолаши керак. Шунингдек, ИПК 74-моддасининг бешинчи қисмига биноан, судҳужжатнинг ёки бошқа ёзма далилнинг **** кўчирма нусхаси билан тасдиқланадиган ҳолатларни,агар ҳужжатнинг асл нусхаси йўқотилган ва судга топширилмаган бўлса,ва ушбу ҳужжатнинг низолашаётган тарафларнинг ҳар бири томонидан **** этилган кўчирма нусхалари ўзаро бирхилбўлмаса,ва ҳужжатнинг асл мазмунини бошқа далиллар ёрдамида аниқлаб бўлмаса,исбот қилинган деб ҳисоблаши мумкин эмас. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “Иқтисодий судлар томонидан битимларни **** эмас деб топиш тўғрисидаги фуқаролик қонунчилиги нормаларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида”ги ****-сон қарорининг 10-бандида ФКнинг****моддасигамувофиқ қонун ҳужжатларида ёки тарафларнинг келишувида тўғридан-тўғри кўрсатилган ҳоллардан ташқари битимнинг оддий ёзма шаклига риоя қилмаслик унинг **** эмаслигига олиб келмаслиги **** тушунтириш берилган. **** ушбу қарори 12-бандида эса ФК****-моддасигакўра ўз-ўзидан **** бўлмаган битим бўлиб: қонунчилик талабларига мувофиқ келмайдиган мазмунда; ҳуқуқ-тартибот асосларига қарши ****; ахлоқ асосларига атайин қарши **** тузилган битим ҳисобланиши, агар битимнинг бир ёки бир неча шартлари қонунчилик талабаларига зид бўлса, битимнинг мазмуни ушбу талабларга мувофиқ келмаслиги сабабли, ўз-ўзидан **** эмас деб ҳисобланиши **** тушунтириш берилган. Мазкур қарор 12.1-бандида битимни тузган шахс томонидан амалга оширилган имзонинг асллиги бўйича шубҳа мавжудлиги сабабли битимни **** юзасидан низолашилганда, билдирилган талаб асосли бўлса, битим ФКнинг****-моддасигамувофиқ **** эмас деб топилади. Ўзбекистон Республикаси ИПК 66-моддасининг биринчи қисмига кўра иш бўйича далиллар ушбу Кодексда ва бошқа қонунларда назарда тутилган тартибда олинган фактлар **** маълумотлар бўлиб, улар асосида суд ишда иштирок этувчи шахсларнинг талаблари ва эътирозларини асословчи ҳолатлар, шунингдек низони тўғри ҳал қилиш учун аҳамиятга эга бўлганбошқа ҳолатлар мавжудлигини ёки мавжуд эмаслигини аниқлайди.Бундай маълумотлар ёзма ва ашёвий далиллар, экспертларнинг хулосалари, мутахассисларнинг маслаҳатлари (тушунтиришлари), гувоҳларнинг кўрсатувлари, ишда иштирок этувчи шахсларнинг тушунтиришлари билан аниқланади. Бундан ташқари, даъвогар даъво талабида кредит шартномасининг **** эмаслик оқибатларини қўллашни сўраган бўлиб, суд қуйидаги асосларга кўра ушбу талабни қаноатлантиришни рад этишни лозим топди. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, ҳ**** бўлмаган битим унинг **** эмаслиги билан боғлиқ бўлган оқибатлардан ташқари бошқа юридик оқибатларга олиб келмайди ва у тузилган пайтидан бошлаб **** эмасдир. Шунингдек, юқорида қайд этилган Пленум қарорининг 21-бандида битимнинг **** эмаслиги оқибатларини қўллаш тўғрисидаги талаб низоли битимни **** эмас деб топиш тўғрисидаги талаб билан ёки ўз-ўзидан **** бўлмаган битимни **** эмас деб топиш тўғрисидаги талаб билан бирга ёхуд алоҳида даъво кўринишида билдирилиши мумкин. Бунда низоли битимнинг **** эмаслиги оқибатларини ушбу битимни **** эмас деб топиш **** суднинг ҳал қилув қарори мавжуд бўлган **** қўллаш мумкин. Ўзбекистон Республикаси ИПК 74-моддасининг биринчи қисмига асосан суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради. Юқоридагиларга кўра, суд даъвогарнингкредитшартномасини **** эмас деб топиш **** талабини кредитшартномаси қонунчилик талабигамувофиқ ёзма шаклда тузилганлигини, даъвогар 7 млрд.сўм миқдорида кредит **** сўраб ариза билан мурожаат қилган бўлиб, ушбу кредит маблағи 2 та кредит шартномаси асосида икки босқичда **** берилганлигини, кредит шартномаларини расмийлаштиришда айрим камчиликларга (2 та кредит шартномасини айни бир **** остида дроп белгиси билан **** ҳолда тартиб **** бериш, гаров таъминотини иккинчи кредит шартномасини тузишда навбатдаги гаров билан расмийлаштирмаслак) йўл қўйилган бўлсада, мазкур камчиликлар кредит шартномасини ****эмас деб топиш учун асосҳисобланмаслигини, кредит шартномасининг асли йўқотилган бўлсада, суд муҳокамаси давомида тарафларда **** нусхалар ўзаро солиштириш йўли билан текширилганда, кредит шартномалари айни бир хил мазмун ва шаклда эканлигини, даъвогар айни мазкур кредит шартномалари бўйича **** **** боис, фуқаролик ишлари бўйича Термиз туманлараро судининг иккита ҳал қилув қарорига биноан қарздорликни ундириш **** қонуний кучга кирган суд қарорлари мавжудлигини, МИБ органлари томонидан **** ижро ҳаракатлари олиб борилаётганлигини, жиноят ишлари бўйича Термиз шаҳар судининг ҳукмига кўра Ўзбекистон Республикаси ЖК ****-моддасига биноан даъвогар жамият раҳбариганисбатан жиноий жавобгарлик белгиланганлигиниинобатга олиб,даъвогар томонидан келтирилган тушунтириш ва изоҳларни кредит шартномаси бўйича **** **** **** келтирилган **** деб баҳолаган ҳолдатарафлар ўртасидаги26.06.****0йилда тузилган03-сонли кредитшартномасини **** эмас деб топиш ****ҳамда уни **** эмас деб топиш билан боғлиқ ҳуқуқий оқибатларини қўллаш ****даъво талабларини қаноатлантиришни рад этишни, ишни кўриб чиқиш билан боғлиқ суд **** даъвогар зиммасида қолдиришни, иккинчи даъво талаби бўйича даъвогар ҳисобидан қўшимча **** сўм давлат божи ундиришнилозим топди. ИПКнинг ****-моддаси биринчи қисмига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Ўзбекистон Республикаси “Давлат божи тўғрисида”ги Қонуни иловасининг2-банди, б-кичик бандига кўра, номулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан базавий ҳисоблаш миқдорининг 10 баравари миқдорида давлат божи ундирилиши белгиланган. Юқоридагиларга асосан, **** **** ИПКнинг ****, ****, ****, ****, ****-моддаларини қўллаб, суд қ а р о р қ и л а д и: Даъвогарнинг даъво аризасини қаноатлантириш рад этилсин. Ишни кўриб чиқиш учун олдиндан тўлаб чиқилган суд **** (давлат божи ва почта ****) даъвогар зиммасида қолдирилсин. Даъвогар“**** ****tr ns” масъулияти чекланган жамияти ҳисобидан республика бюджети ва суд ҳокимияти органларини ривожлантириш жамғармасига **** сўм давлат божи ундирилсин. Мазкур ҳал қилув қарори бир ой муддат ўтиб қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро **** берилсин. Ҳал қилув қароридан норози тарафлар қарор қабул қилинган кундан эътиборан бир ой муддат ичида ушбу суд орқали апелляция тартибда шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья ****