Решение #2853431 Экономические

****-сонли иқтисодий иш Биринчи инстанция судида ишни кўрган судья – **** Кассация инстанцияси судида маърузачи судья – **** ХОРАЗМ ВИЛОЯТ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ КАССАЦИЯ ИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ Урганчшаҳри **** йил 4 ноябрь Хоразм вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати кассация инстанцияси **** раислигида, ҳайъат аъзолари **** ва **** иборат таркибда, судья катта ѐрдамчиси ************* котиблигида, Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Хоразм вилоят ҳудудий бошқармаси даъвогар ―****‖ АТБ манфаатида, жавобгар ―***************‖ фермер хўжалигидан **** сўм асосий кредит қарзи, **** сўм фоиз суммасини ундириш тўғрисидаги даъво аризаси асосида Урганч туманлараро иқтисодий судида юритилган ****-сонли иқтисодий иш доирасида **** йил 27 февралда қабул қилинган ҳал қилув қарори устидан жавобгар ―***************‖ фермер хўжалиги томонидан берилган кассация шикояти асосида ишни, тарафлардан даъвогар ―****‖ АТБ вакили **** (**** йил 17 февралдаги ****-сонли ишончнома асосида) иштирокида, ўз биносида бўлиб ўтган очиқ суд **** кўриб чиқиб,қуйидагиларни а н и қ л а д и: Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Хоразм вилоят ҳудудий бошқармаси даъвогар ―****‖ АТБ (бундан буѐн матнда даъвогар деб юритилади) манфаатида, даъво аризаси билан судга мурожаат қилиб, жавобгар ―***************‖ фермер хўжалиги (бундан буѐн матнда жавобгар)дан **** сўм асосий кредит қарзи, **** сўм фоиз суммасини ундиришнисўраган. Урганч туманлараро иқтисодий судининг **** йил 27 февралдаги ҳал қилув қарори билан даъво қаноатлантирилиб, жавобгардан даъвогар фойдасига **** сўм асосий кредит қарзи, **** сўм фоиз суммаси ундирилган. Ҳал қилув қарори устидан жавобгар томонидан кассация шикояти берилиб, унда ҳал қилув қарорини бекор қилиш ва даъвони рад этиш **** янги қарор қабул қилиш сўралган. Суд **** жойи ва **** тўғрисида белгиланган тартибда хабардор қилинган Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Хоразм вилоят ҳудудий бошқармаси ва жавобгар вакиллари суд муҳокамасига келмадилар. Бироқ, жавобгар бошлиғи судга илтимоснома **** этиб, унда жавобгар ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қилиш учун ѐлланган адвокат **** ****да хизмат сафари билан бўлиб турганлиги ҳамда суд муҳокамасининг жойи ва **** тўғрисида белгиланган тартибда хабардор қилинмаганлиги сабабли суд муҳокамасини кейинга қолдириш сўралган. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили кассация шикояти асоссиз эканлигини билдириб, жавобгар **** кредит маблағларини умуман қайтармаганлиги, жавобгарнинг илтимосномаси суд муҳокамасини чўзишга қаратилган ҳаракат эканлиги **** тушунтириш бериб, илтимоснома ва шикоятни қаноатлантиришни рад этишни ва ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни сўради. Судлов ҳайъати, даъвогар вакилининг тушунтиришларини тинглаб, жавобгарнинг илтимосномаси ва кассация шикоятида баѐн этилган **** иш ҳужжатлари билан биргаликда муҳокама қилиб, Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси ****-моддасининг тўртинчи қисмига асосан ишни палата ва жавобгар вакиллари иштирокисиз кўриб чиқишни ва қуйидагиларга кўра кассация шикоятини қаноатлантиришни рад этишни лозим топади. Жавобгар бошлиғи суд **** кейинга қолдириш тўғрисидаги илтимосномасини ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қилиш учун ѐлланган адвокат **** Тошкент шаҳрида хизмат сафари билан бўлиб турганлиги ҳамда суд муҳокамасининг жойи ва **** тўғрисида белгиланган тартибда хабардор қилинмаганлиги билан асослаган. Аммо судлов ҳайъати ушбу **** суд **** чўзишга қаратилган ҳаракат сифатида баҳолайди. Чунки, суднинг кассация шикоятини иш юритишга қабул қилиш ва суд муҳокамасига тайинлаш **** **** жавобгар раҳбари томонидан тилхат орқали шахсан қабул қилиб олинган. Бундан ташқари **** ****да хизмат сафари билан бўлиб турганлигини тасдиқловчи бирон бир далил мавжуд эмас. Иш ҳужжатлари ва суд муҳокамасидан аниқланишича, тарафлар ўртасида **** йил 20 февралда 33-F/ gr b nk- ****-сонли кредит шартномаситузилган. Шартномага асосан даъвогар томонидан жавобгарга **** йил пахта хомашѐсини етиштириш **** молиялаштириш **** 15 ой муддатга йиллик 10 фоиз устама тўлаш шарти билан **** сўм миқдорида кредит ****. Шартноманинг 3.3.6-бандига асосан жавобгар **** кредит ва унга ҳисобланган фоизларни белгиланган муддатларда сўндириш ****олган. Бироқ, жавобгар томонидан график бўйича тўланиши лозим бўлган асосий кредит қарзи ва кредит фоизи қайтарилмаган ва натижада **** йил 28 январь ҳолатига жавобгарнинг **** олдида график бўйича муддати ўтган кредитнинг асосий қисмидан қарзи 92 **** **** сўм, муддати ўтган кредит фоизидан **** сўм қарздорлиги вужудга келган. Мавжуд қарздорликни тўлаб бериш **** даъвогарнинг огоҳлантириш хати жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилган. Шу сабабли Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Хоразм вилоят ҳудудий бошқармаси даъвогар манфаатида даъво аризаси билан судга мурожаат қилган. 2 Низони ҳал этишда биринчи инстанция суди иш учун аҳамиятли ҳолатларни тўлиқ аниқлаб, у томонидан аниқланган деб ҳисобланган ҳолатлар исботлангани ҳамда моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларини тўғри қўллагани ҳолда даъвони қаноатлантириш **** тўғри хулосага келган. Бинобарин, Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 15-моддасининг биринчи ва иккинчи қисмларига мувофиқ, Ўзбекистон Республикасида Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунларининг устунлиги сўзсиз тан олинади. Конституция мамлакатнинг бутун ҳудудида олий юридик кучга эга, тўғридан-тўғри амал қилади ва ягона ҳуқуқий маконнинг асосини ташкил этади.Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси 13-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ, суд ишларни Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунлари, бошқа қонунчилик ҳужжатлари, шунингдек Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномалари асосида ҳалқилади. Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик кодекси (бундан буѐн матнда ФК деб юритилади) ****-моддасининг иккинчи қисмига мувофиқ, **** шартномадан, зиѐн етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. ФК ****-моддасига мувофиқ, **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса — иш муомаласи одатларига ѐки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. Тарафлар ўртасида фуқаролик-ҳуқуқий муносабатининг вужудга келишига асос бўлган кредит шартномасининг 3.2.9-бандида қарздор томонидан етиштириладиган ҳосил (пахта) кредит қарздорлигини қоплашга етарли бўлмаганда, кредит қарздорлиги (асосий қарз ва фоизлар) тўлов графигида белгиланган санадан бошлаб 5 кундан ортиқ муддат давомида қарз олувчи томонидан тўланмаганда **** **** кредит қарзини ва унга ҳисобланган фоизларни шартномада белгиланган муддатдан олдин қайтариш бўйича ваколатли иқтисодий судларга даъво аризаси киритиши мумкинлигибелгиланган. ФК ****-моддасига асосан, кредит шартномаси муносабатларига нисбатан қарз шартномаси қоидалари қўлланиши мумкин. ФК ****-моддасига кўра, агар қарз шартномасида қарзни қисмлаб (бўлиб-бўлиб) назарда тутилган бўлса, қарз олувчи қарзнинг навбатдаги қисмини қайтариш учун белгиланган муддатни бузган ****, қарз берувчи қарзнинг барча суммасини тегишли фоизлар билан бирга муддатидан олдин қайтаришни талаб қилишга ****. Жавобгар белгиланган муддатларда кредит ва унга ҳисобланган фоизларини тўламаганлиги ҳолати ишдаги далиллар ва судда аниқланган ҳолатлар билан тўлиқ ўз исботини топган. Шу сабабли биринчи инстанция суди даъвони қаноатлантириш **** тўғри хулосага келган. 3 Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси ****-моддасида суд ҳужжатини ўзгартириш ѐки бекор қилиш асосларикўрсатилган. Судлов ҳайъати суд ҳужжатини бекор қилиш ѐки ўзгартириш учун Кодекснинг ушбу моддасида кўрсатилган асослар мавжуд эмас деб ҳисоблайди. Юқорида қайд этилганларга асосан, судлов ҳайъати биринчи инстанция суди даъвони қаноатлантириш **** асосли хулосага келган деб ҳисоблаб, ҳал қилув қарорни ўзгаришсиз қолдиришни ва жавобгарнинг кассация шикоятини қаноатлантиришни рад этишни лозим топади. Шунингдек судлов ҳайъати, Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси ****-моддасига мувофиқ, жавобгарнинг кассация шикоятида ҳал қилув қарорини тўлиқ бекор қилиш **** талаб қўйилганлиги сабабли, ундан Республика бюджетига ишни кассация инстанциясида кўриш билан боғлиқ, **** **** сўм давлат божи ундирилиб, кассация шикояти берилишида олдиндан тўланган **** сўм почта **** инобатга олиб, ўзининг зиммасида қолдиришни лозим топади. Юқорида қайд этилганларга асосан, Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 15-моддаси, Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси 13, ****, ****, ****, ****-моддаларини қўллаб, судловҳайъати қ а р о р қ и л д и: ―***************‖ фермер хўжалиги бошлиғининг ишни кўришни кейинга қолдириш тўғрисидаги илтимосномаси рад этилсин. Урганч туманлараро иқтисодий судининг ****-сонли иқтисодий иши доирасида **** йил 27 февралда қабул қилинган ҳал қилув қарори ўзгаришсиз, ―***************‖ фермер хўжалигининг кассация шикояти қаноатлантирилмасдан қолдирилсин. ―***************‖ фермер хўжалигидан Республика бюджетига ишни кассация инстанциясида кўриш билан боғлиқ **** **** сўм давлат божиундирилсин. Ижро **** берилсин. Почта **** тўланганлиги инобатга олинсин. Қарор қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга кирган. Қарорга нисбатан, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан бир йил ичида Хоразм вилоят судининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят берилиши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик этувчи **** ҳайъатаъзолари **** **** 4